Koruma Kararına Aykırı Davranış Boşanma Davasında Kusur Sayılır mı?

Koruma kararı aldıktan sonra karşı tarafın kapıya gelmesi, sizi aramaya devam etmesi ya da kararda yasaklanan bir davranışı sürdürmesi, hukuki açıdan birden fazla sonuç doğurur. Bir yanda zorlama hapsi vardır; öte yanda açık ya da açılacak bir boşanma davasında bu davranışın kusur değerlendirmesine nasıl yansıyacağı sorusu. İkisi ayrı yargılamalar olduğu için sonuçlar da ayrı işler.

İhlalin doğrudan yaptırımı: zorlama hapsi

Koruma kararına aykırılıkta kanunun öngördüğü ilk yaptırım 6284 sayılı Kanun m. 13’tedir. Hakkında tedbir kararı verilen şiddet uygulayan, kararın gereklerine aykırı hareket ederse, fiili bir suç oluştursa bile, ihlal edilen tedbirin niteliğine ve aykırılığın ağırlığına göre hâkim kararıyla üç günden on güne kadar zorlama hapsine tabi tutulur. Her tekrarda ise süre on beş günden otuz güne kadardır. Zorlama hapsinin toplam süresi altı ayı geçemez. Bu kararlar Cumhuriyet başsavcılığınca yerine getirilir.

“Fiili bir suç oluştursa bile” ibaresi önemlidir. Örneğin yasaklanan bir davranış aynı zamanda tehdit ya da hakaret gibi bir suç oluşturuyorsa, zorlama hapsi ayrıca uygulanabilir; ceza yargılaması ise kendi yolunda ilerler. Ayrıntılı çerçeve için uzaklaştırma kararının ihlali ve zorlama hapsi yazısına bakabilirsiniz.

Tedbir kararının tefhim veya tebliği sırasında, aykırılık hâlinde zorlama hapsi uygulanacağı ihtarı da yapılır (m. 8/5). Bu ihtar, ihlalin farkında olarak yapıldığını göstermesi bakımından önemlidir. Kolluk amirinin verdiği tedbir kararı ise şiddet uygulayana bir tutanakla derhâl tebliğ edilir (m. 8/4).

Zorlama hapsi ile boşanmadaki kusur aynı şey değildir

Zorlama hapsi, tedbire uyulması için işleyen bir araçtır. Boşanma davasında kusur ise evlilik birliğini sarsan davranışlara bakılarak saptanır. Türk Medeni Kanunu m. 166, ortak hayatı sürdürmeyi beklenmeyecek derecede evlilik birliğinin temelinden sarsılmasını genel boşanma sebebi olarak düzenler. Davacının kusurunun daha ağır olması hâlinde davalı davaya itiraz edebilir (m. 166/2). Dolayısıyla kusurun kimde olduğu, davanın seyrini de etkiler.

Koruma kararına aykırılık, evlilik birliğini sarsan davranışlar listesine eklenebilecek bir olgudur. Hâkim, ihlalin tarihini, niteliğini, tekrar edip etmediğini ve kasıtlı olup olmadığını tartar. Tek seferlik, kazara sayılabilecek bir yaklaşma ile tekrarlayan, kararlı bir takip aynı ağırlıkta değerlendirilmez. Hangi davranışın ne kadar ağır sayılacağı hâkimin takdirindedir.

Kusurun tazminat ve nafakaya etkisi

Kusur, boşanmanın mali sonuçlarını doğrudan etkiler. Maddi tazminatı kusursuz ya da daha az kusurlu taraf, kusurlu taraftan isteyebilir (TMK m. 174/1). Boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf, kusurlu olandan manevi tazminat isteyebilir (m. 174/2). Yoksulluk nafakasını ise boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek ve kusuru daha ağır olmayan taraf isteyebilir (m. 175). Kusur dağılımı bu taleplerin her birinde ayrı rol oynar.

İhlal ağır ve tekrarlıysa, şiddet uygulayan tarafın kusurunun daha ağır görülmesine yol açabilecek bir olgu olarak dosyada yer alabilir. Ama sonuç, bütün delillerin birlikte değerlendirilmesiyle belirlenir. Kusurun nasıl tartıldığına dair daha genel bilgi için boşanmada kusur nasıl belirlenir yazısını okuyabilirsiniz.

İhlalin ispatı nasıl yapılır?

Zorlama hapsi kararı dosyaya girerse, ihlalin hâkim önünde belgelenmiş olması bakımından değerli bir delil olur. Ancak her ihlal zorlama hapsiyle sonuçlanmaz; bazı ihlaller bildirilmeden kalır. Bu yüzden her ihlali ayrıca belgelemek gerekir. Şu araçlar işe yarar:

• Kolluğa yapılan başvuru ve tutanaklar
• Karşı tarafın gönderdiği mesaj, e-posta ya da arama kayıtlarının dökümü
• Olaya tanık olan kişilerin anlatımları
• Güvenlik kamerası kaydı gibi tarih ve saat bilgisi taşıyan görüntüler
• Varsa şiddet önleme ve izleme merkezine yapılan bildirimlerin kayıtları

Elde edilen delillerin hukuka uygun olması gerekir. Karşı tarafın izinsiz izlenmesiyle toplanan kayıtlar dosyada kullanılamayabilir. Bu konuda hukuka aykırı delil nedir yazısına göz atabilirsiniz. Delilin genel çerçevesi için boşanma davasında ispat yükü ve deliller yazısı daha geniş bilgi verir.

İhlal türlerine göre kusurun ağırlığı

Her ihlal aynı ağırlıkta değerlendirilmez. Koruma kararı birden fazla tedbir içerebilir ve her biri farklı bir davranışı yasaklar. Kanundaki sayıma göre şiddet uygulayan; tehdit, hakaret, aşağılama içeren söz ve davranışlardan kaçınmakla, korunan kişiye ve bulundukları yerlere yaklaşmamakla, korunan kişinin eşyasına zarar vermemekle, iletişim araçlarıyla ya da başka yolla rahatsız etmemekle yükümlü kılınabilir (6284 sayılı Kanun m. 5/1-a, c, e, f). Bu davranışlardan her birinin ihlali, evlilik birliğini sarsan farklı bir olgu anlamına gelir.

Örneğin kararda yasaklanan mesajlaşmayı sürdürmek ile korunan kişinin konutuna zorla girmek aynı ağırlıkta tartılmaz. Hâkim, ihlalin korunan kişide yarattığı korku, tekrar sayısı ve ihlalin kasıtlı olup olmadığı gibi etkenlere bakar. Zorlama hapsinin süresinin de ihlal edilen tedbirin niteliğine ve aykırılığın ağırlığına göre belirlendiğini hatırlamak gerekir (m. 13/1). Boşanma hâkimi de benzer biçimde ihlalin niteliğini ve ağırlığını tartar.

İhlal ile hayata kast ve onur kırıcı davranış sebebi

Koruma kararına aykırılık bazen kendi başına, bazen daha ağır bir boşanma sebebinin parçası olarak gündeme gelir. Türk Medeni Kanunu m. 162, hayata kast, pek kötü davranış veya ağır derecede onur kırıcı davranışı ayrı bir boşanma sebebi olarak düzenler ve dava hakkını öğrenmeden itibaren altı ay, her hâlde sebebin doğumundan itibaren beş yıl ile sınırlar; affeden eşin dava hakkı yoktur. İhlal sırasında yaşanan tehdit veya saldırı bu sebebe dayandırılacaksa, altı aylık süre takvime işlenmelidir. Ayrıntı için onur kırıcı davranış nedeniyle boşanma yazısına bakabilirsiniz. Genel sebep olan evlilik birliğinin temelinden sarsılması (m. 166) için aynı kısa süreler aranmaz; bu sebebe dayanıldığında ihlaller sarsılmayı gösteren olgular olarak anlatılır.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: Bir eş hakkında altı ay süreli koruma kararı var. Karar, eşin iş yerine ve evine yaklaşmasını, ayrıca iletişim araçlarıyla rahatsız etmesini yasaklıyor. Birkaç hafta sonra kişi hem iş yerinin önünde bekliyor, hem de gece boyunca mesaj gönderiyor. Mağdur eş kolluğa gidiyor; tutanak tutuluyor ve zorlama hapsi kararı çıkıyor.

Aynı eş bir ay sonra boşanma davası açıyor. Davalı, ihlalin sadece bir konuşma amacı taşıdığını, eşini tehdit etmediğini söylüyor. Hâkim, ihlalin sıklığı, mesajların içeriği, kararın tebliğ edilmiş olması ve ihtar yapılıp yapılmadığı gibi etkenleri tartar. Dosyada tehdit içeren yazışmalar, kolluk kaydı ve zorlama hapsi kararı varsa, kusurun hangi tarafta ağır olduğu daha rahat tartılır. Sonucun ne olacağını önceden söylemek mümkün değildir.

İhlalin ceza dosyasıyla birlikte yürümesi

İhlal sırasında tehdit, hakaret, yaralama gibi bir suç da işlenmişse, ceza soruşturması ayrı bir dosyada ilerler. Bu dosya boşanma davasında delil olarak kullanılabilir. Boşanma hâkimi olguların varlığına kendi vicdani kanaatiyle karar verir (TMK m. 184); ceza hâkiminin beraat kararı ve kusur değerlendirmesi hukuk hâkimini bağlamaz (TBK m. 74). Buna karşılık kesinleşmiş mahkûmiyet kararında saptanan maddi olgu, uygulamada hukuk hâkimince de esas alınır. Ceza dosyasının delil değeri için ceza dosyası ve mahkûmiyetin delil olarak kullanılması yazısına bakabilirsiniz. Boşanma davasının ceza sonucunu beklemesi gerekip gerekmediği ise dosyanın durumuna göre hâkim tarafından değerlendirilir.

Karşılıklı ihlal iddiaları

Bazen davalı taraf, mağdur eşin de kararı ihlal ettiğini ileri sürer. Örneğin korunan kişinin kendisi aramış, mesaj atmış ya da buluşmayı kabul etmiş olabilir. Kanun, zorlama hapsini hakkında tedbir kararı verilen şiddet uygulayana karşı öngörür; korunan kişinin kararı ihlali bu hükümle yaptırıma bağlanmaz. Fakat boşanma davasında hâkim, tarafların bütün davranışlarını değerlendirir. Mağdurun aradığı ya da görüştüğü olaylar, şiddet tehlikesinin değerlendirilmesinde ve kusur dağılımında tartışma konusu olabilir. Bu nedenle koruma kararı süresince ilişkiyi tamamen kesmek ya da kararın kaldırılmasını resmî yoldan istemek daha güvenli bir yoldur.

Kararın kaldırılması ya da değiştirilmesi için koruma kararına itiraz ve kaldırma yazısındaki yolu izleyebilirsiniz.

İhlal sürecinde sık yapılan hatalar

• İhlali ilk seferde bildirmemek. Her ihlal ayrı ayrı belgelenmediğinde, tekrarın varlığı ispatlanamaz.
• Mesaj ya da kayıtları silmek. Silinen yazışmalar sonradan yeniden elde edilemeyebilir.
• Kararın süresini kaçırmak. Tedbir ilk defasında en çok altı ay için verilir (m. 8/2); süre bitmeden uzatma talebi yapmak gerekir.
• İhlali yalnızca boşanma dilekçesinde anlatmak. Kolluk veya savcılığa bildirim yapılmadıysa, dilekçedeki anlatımın desteklenmesi zorlaşır.
• İhlali abartmak. Hâkim, anlatımdaki tutarsızlığı kolayca fark eder; olguları olduğu gibi anlatmak dosyanın güvenilirliğini korur.

İhlalleri bir takvimde tutmak da yararlıdır. Her ihlal için tarih, saat, yer, davranışın niteliği ve elinizdeki delil tek satırda yazılırsa, hem kolluğa verilecek bildirim hem de boşanma dilekçesindeki anlatım düzenli olur. Hâkim, tutarlı ve belgeli bir anlatımı dağınık bir anlatımdan daha kolay değerlendirir.

Kendi dosyanızda ihlali nasıl ele alırsınız?

İhlalin ağırlığı, tarihleri ve elinizdeki belgeler dosyadan dosyaya değişir. Boşanma dilekçesinde bu olguları hangi başlık altında anlatacağınız, tazminat ve nafaka taleplerinizi nasıl biçimlendireceğiniz kararlar gözden geçirildikten sonra netleşir. Telefonla arayarak ya da WhatsApp’tan yazarak durumunuzu anlatabilirsiniz; iletişim sayfasında bilgiler yer alıyor. Genel bilgi için aile hukuku sayfasına bakabilirsiniz.