Koruma Kararı Alan Eş Evden Ayrılırsa Boşanma Davasında Terk Sayılır mı?

Şiddet gören bir eşin evden ayrılması önce hukuki değil, hayatî bir karardır. Ardından şu soru gelir: Evden çıktığım için terk etmiş sayılır mıyım? Boşanma davasında karşı taraf tam da bunu savunma olarak kullanabilir. Kanunun terk için aradığı koşullar ile 6284 sayılı Kanun’un sağladığı koruma mekanizmaları birlikte okunduğunda, cevap açıklık kazanır.

Terk, kanunda nasıl tanımlanıyor?

Türk Medeni Kanunu m. 164’e göre, eşlerden biri evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerini yerine getirmemek maksadıyla diğerini terk ederse veya haklı bir sebep olmadan ortak konuta dönmezse, belirli şartlar bir araya geldiğinde terk edilen eş boşanma davası açabilir. Şartlar şunlardır: ayrılık en az altı ay sürmüş olmalı, bu durum devam etmeli ve istem üzerine hâkim ya da noter tarafından yapılan ihtar sonuçsuz kalmış olmalıdır.

Maddenin kilit ifadesi “haklı bir sebep olmadan”dır. Terk davasında hâkimin ilk bakacağı yer, ayrılmanın haklı sebebe dayanıp dayanmadığıdır. Eşinin şiddetinden korunmak için evden ayrılan kişi için haklı sebep, ayrılığın en güçlü gerekçesidir. Terk nedeniyle boşanmanın genel çerçevesi için terk nedeniyle boşanma ve eve dönüş ihtarı yazısını okuyabilirsiniz.

Terk davasının usulü: süreler ve ihtar

Terk, diğer boşanma sebeplerinden farklı olarak sıkı bir usule bağlıdır. Davaya hakkı olan eşin istemi üzerine hâkim veya noter, esası incelemeden yapacağı ihtarda terk eden eşe iki ay içinde ortak konuta dönmesi gerektiğini ve dönmemesi hâlinde doğacak sonuçları bildirir. İhtar gerekirse ilan yoluyla yapılabilir. Ancak ayrılığın dördüncü ayı bitmeden ihtar istenemez ve ihtardan sonra iki ay geçmeden dava açılamaz.

Bu zincir, şiddet nedeniyle ayrılan eş için bir fırsattır: Karşı taraf bu usulü işletmemişse terk davasının şartları oluşmamıştır. İhtar gelmişse, eve dönmeyi talep eden eşe haklı sebebinizi bildirmeniz önem taşır. İhtar belgesinde yer alan konutun hangisi olduğuna ve dönülmesi beklenen konutun hâlâ güvenli olup olmadığına dikkat edin.

Şiddet haklı sebep sayılır mı?

Kanun, haklı sebebi tek tek saymaz; bu, hâkimin her dosyada değerlendireceği bir kavramdır. Yine de TMK m. 197/1 açık bir dayanak verir: Ortak hayat sebebiyle kişiliği, ekonomik güvenliği veya ailenin huzuru ciddi biçimde tehlikeye düşen eş, bu durum sürdükçe ayrı yaşama hakkına sahiptir. Şiddet, tehdit, can güvenliği riski ve ağır aşağılama bu değerlendirmede ciddiye alınacak sebeplerdir. Önemli olan, iddianın somut olaylarla ve belgelerle desteklenmesidir.

Haklı sebebi göstermek için şu belgeler faydalıdır:

• Koruma kararı ve karara dayanak olan başvuru
• Kolluk tutanakları, ifade ve şikâyet kayıtları
• Sağlık raporları ve adli tıp belgeleri
• Tanık anlatımları (komşu, akraba, arkadaş)
• Mesaj, e-posta ve ses kayıtları gibi yazışmalar
• Şiddet önleme ve izleme merkezi ya da sosyal hizmet kayıtları

Delillerin dosyaya nasıl sunulacağı için boşanma davasında ispat yükü ve deliller yazısına bakabilirsiniz.

Koruma kararı ve barınma tedbirleri terk iddiasını nasıl etkiler?

6284 sayılı Kanun, mülkî amire korunan kişiye ve gerekiyorsa beraberindeki çocuklara uygun barınma yeri sağlama yetkisi verir (m. 3/1-a). Hayati tehlike varsa kişi geçici koruma altına da alınabilir (m. 3/1-ç). Hâkim ise şiddet uygulayanı müşterek konuttan derhal uzaklaştırabilir ve konutu korunan kişiye tahsis edebilir (m. 5/1-b). Evli kişi için müşterek yerleşim yerinden ayrı bir yerleşim yeri belirlenmesi de hâkimin koruyucu tedbirleri arasındadır (m. 4/1-b).

Bu tedbirlerin hepsi şu mesajı verir: Kanun, şiddet tehlikesi altındaki kişinin ortak konutta kalmaya zorlanmasını amaçlamaz. Barınma tedbirine dayanarak ayrılan eşe karşı terk savunması ileri sürmek, haklı sebebin varlığı karşısında güç olabilir. Konutun korunan kişiye tahsis edilmesi hâlinde ise zaten uzaklaştırılan eşin eve dönmemesi terk değil, kararın gereğidir.

Ters yönde de bir kural vardır: Diğerini ortak konutu terk etmeye zorlayan veya haklı bir sebep olmaksızın ortak konuta dönmesini engelleyen eş de terk etmiş sayılır (TMK m. 164/1). Yani şiddet uygulayarak eşini evden çıkmak zorunda bırakan taraf, terk iddiasıyla değil, bizzat kendisi terk eden sıfatıyla değerlendirilebilir.

Boşanma davası açıldıktan sonra evden ayrılmak

Boşanma davası açıldığında hâkim, davanın devamı süresince eşlerin barınmasına, geçimine ve çocukların bakımına ilişkin geçici önlemleri re’sen alır (TMK m. 169). Dava sürerken evden ayrılmanın terk anlamına gelip gelmeyeceği konusunda boşanma sürecinde evden ayrılmak terk sayılır mı yazısı ayrıntı verir. Koruma kararı varsa, davaya konu ayrılığı gerekçelendirmeye yardımcı olur.

Eve dönüş ihtarı geldiğinde nasıl davranılır?

İhtar, hâkim veya noter aracılığıyla yapılır ve terk eden eşe iki ay içinde ortak konuta dönmesi gerektiğini, dönmemesi hâlinde doğacak sonuçları bildirir (TMK m. 164/2). Şiddet nedeniyle ayrılan eş için ihtar tebliği, haklı sebebini yazılı olarak ortaya koyma fırsatıdır. Bu cevabın içinde şu unsurların bulunması yerindedir: ayrılışın tarihi, ayrılışa yol açan olaylar, koruma kararının tarihi ve numarası, kolluk ya da sağlık kuruluşu kayıtları ve konutun neden güvenli olmadığı.

İhtarın geçerliliği için de bazı yönleri kontrol edin. İhtar, ayrılığın dördüncü ayı bitmeden istenemez; yani çok erken gelen bir ihtar kanuna uygun değildir. İhtardan sonra iki ay geçmeden dava açılamaz. Bu iki süre dosyanızı savunmak için kullanabileceğiniz usul argümanlarıdır. İhtar sürecinin ayrıntıları için dördüncü ay hesabı ve ihtar zamanı ile eve dönüş ihtarından sonra iki ay yazılarına bakabilirsiniz. İhtar çekilmeden dava açıldığında ne olacağını ihtar çekmeden terk davası yazısı anlatır.

Kanun neden şiddet mağdurunu terk edilen taraf gibi görmez?

Terk, kanunda evlilik birliğinden doğan yükümlülükleri yerine getirmemek maksadıyla yapılan ayrılma olarak tarif edilir. Şiddetten kaçan kişinin amacı yükümlülüklerden kaçmak değil, güvenliğini sağlamaktır. Kanunun ikinci kuralı da aynı yöndedir: Diğerini ortak konutu terk etmeye zorlayan eş de terk etmiş sayılır. Haklı sebeple ayrılmak ile terk arasındaki farkı haklı sebeple evden ayrılmak terk sayılır mı ve eşi evden kovmak veya eve almamak yazıları ayrıca işler.

Burada şu uyarıyı yapmak gerekir: Haklı sebep, söylemekle değil, ispatla gösterilir. Koruma kararı bu konuda güçlü bir dayanak olsa da, kararın dayanağı olan olayların dosyada ayrıca anlatılması ve desteklenmesi sağlamdır. Terk davası açan taraf da ihtarın usulüne uygun yapıldığını göstermek zorundadır.

Barınma ve çocuklarla ilgili düzen

Ayrılan eşin çocukla birlikte kalacağı yer meselesi, terk iddiasından bağımsız olarak çözülmelidir. 6284 sayılı Kanun mülkî amire, korunan kişi ve gerekiyorsa beraberindeki çocuklar için uygun barınma yeri sağlama yetkisi verir; bu kişiler Bakanlığa ait veya Bakanlığın gözetim ve denetimi altında bulunan yerlere yerleştirilir (m. 3/1-a ve m. 10/6). Çocukların yerleşimi ve bakımı için boşanma davası açıldığında da geçici önlemler alınabilir (TMK m. 169). Barınma tedbirinden yararlanmak, ayrılışın hukuka uygun zeminini güçlendirir. Barınma yolları için kadın konukevi ve sığınma evi hakları yazısına bakabilirsiniz.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: Bir eş, eşinin tehditleri nedeniyle çocuğuyla birlikte bir akrabasının evine taşınıyor. Aynı gün kolluğa başvuruyor, koruma kararı çıkıyor. Dördüncü ay dolduktan sonra karşı taraf, hâkimden eve dönüş ihtarı çıkartıyor. Ayrılan eş ihtar tebliğini aldığında koruma kararını, tutanak ve sağlık raporunu ihtara cevap olarak gönderiyor ve haklı sebebini yazılı olarak bildiriyor.

İki ay sonra karşı taraf terk nedeniyle boşanma davası açıyor. Hâkim ilk olarak haklı sebebin bulunup bulunmadığına bakacaktır. Koruma kararı, tutanak ve rapor haklı sebebi desteklerken, karşı tarafın ihtardan önce şiddet uyguladığını gösteren tanık anlatımları dosyayı güçlendirir. Davanın nasıl sonuçlanacağı önceden söylenemez; ama bu delillerle haklı sebep daha açık biçimde ortaya konabilir.

Evden ayrılırken sık yapılan hatalar

• Ayrılmadan önce hiçbir kayıt bırakmamak. Mümkünse kolluğa ya da sağlık kuruluşuna başvurmak, ayrılışın gerekçesini kayda geçirir.
• İhtar geldiğinde sessiz kalmak ve haklı sebebi yazılı olarak bildirmemek. Koruma kararı varken bu cevabı doğrudan değil, noter ya da vekil aracılığıyla vermek daha güvenlidir.
• Çocukları karşı tarafa haber vermeden ve belgelendirmeden götürmek. Çocuğun velayeti ve kişisel ilişkisi açısından sonradan sorun doğabilir.
• Koruma kararını ibraz etmemek. Karar, dosyaya girmezse haklı sebep savunmasının önemli bir parçası eksik kalır.
• İhtar sürelerini kaçırmak. İhtar tebliğinden sonraki iki aylık süre ve koruma kararına itiraz süresi (tefhim veya tebliğden itibaren iki hafta, 6284 sayılı Kanun m. 9) takvime işlenmelidir.

Koruma kararının nasıl alındığını görmek için 6284 koruma kararı nasıl alınır yazısına bakabilirsiniz.

Ayrılıktan sonra eşinizle yazışmaya devam ediyorsanız, bu yazışmaların içeriği de dosyada kullanılabilir. Eve dönmeyi reddetme gerekçenizi sakin ve açık biçimde yazmanız, sonradan haklı sebebin ortaya konmasını kolaylaştırır. Tehdit içeren mesajları silmeden saklayın.

Kendi dosyanızda haklı sebep nasıl kurulur?

Haklı sebebin gücü, elinizdeki belgelere ve olayların zaman sırasına bağlıdır. Ayrılışınızın tarihi, koruma kararının tarihi, varsa ihtarın içeriği ve elinizdeki deliller birlikte okunmalıdır. Telefonla arayarak ya da WhatsApp’tan yazarak durumunuzu anlatabilirsiniz; iletişim sayfasında bilgiler yer alıyor. Daha genel bilgi için aile hukuku sayfasına göz atabilirsiniz. Bu yazı kendi dosyanızın incelenmesinin yerini tutmaz.