Radar Dedektörü ve Hız İkaz Cihazı Yasağı: El Koyma ve Mülkiyetin Kamuya Geçirilmesi

Araç içine yerleştirilen radar dedektörleri, uyarı cihazları ve benzeri ürünler internet mağazalarında yaygın biçimde satılır. Bu nedenle çoğu sürücü bu cihazları bulundurmanın bir yaptırım gerektirdiğini kontrol sırasında öğrenir. Karayolları Trafik Kanunu’nun 51. maddesi bu konuda açık bir yasak koyar ve hem idari para cezasını hem de cihazlara el konulmasını ve mülkiyetin kamuya geçirilmesini düzenler. Bu yazıda yasağın kapsamını, uygulanacak yaptırımları ve Kabahatler Kanunu’na göre başvuru yollarını anlatıyoruz.

Yasağın Kapsamı

KTK m. 51’in son fıkrası, hız sınırlarının aşılıp aşılmadığını tespit etmekte kullanılan cihazların yerini tespit veya sürücüyü ikaz eden her türlü cihazın imali, ithali ve araçlarda bulundurulmasının yasak olduğunu söyler. Dikkat çeken nokta, yasağın yalnızca kullanmayı değil, bulundurmayı da kapsamasıdır. “Her türlü cihaz” ifadesi, klasik radar dedektörlerinin yanı sıra hız kamerası konumlarını bildiren cihazları da kapsayacak şekilde geniş yorumlanabilir. Buna karşılık normal navigasyon cihazlarının yol bilgisi vermesi ile hız denetim noktalarını özel olarak işaretleyen ve sürücüyü uyaran cihazlar arasındaki farkın somut olayda belirlenmesi gerekir; kanunun hangi cihazı yasakladığı, cihazın işlevine göre değerlendirilir.

Uygulanan İdari Yaptırımlar

Kanun metnine göre bu cihazları imal ve ithal edenlere fiil başka bir suç oluştursa bile ayrıca 370.000 Türk lirası, cihazları araçlarında bulunduran işletene ise 185.000 Türk lirası idari para cezası uygulanır. Ayrıca bu cihazlara mülki amir tarafından el konulur ve mülki amir tarafından mülkiyetinin kamuya geçirilmesine karar verilir. Bu düzenleme, Kabahatler Kanunu’nun idari yaptırım türlerine uygundur: idari para cezası ve idari tedbir olarak mülkiyetin kamuya geçirilmesi (KK m. 16). Tutarların yıllık yeniden değerleme oranıyla artırılabileceği (KK m. 17/7) ve ceza tarihindeki güncel miktarın ayrıca kontrol edilmesi gerektiği unutulmamalıdır.

Mülkiyetin Kamuya Geçirilmesi Nedir?

Kabahatler Kanunu m. 18, mülkiyetin kamuya geçirilmesinin şartlarını düzenler. Kabahatin konusunu oluşturan veya işlenmesi suretiyle elde edilen eşyanın mülkiyetinin kamuya geçirilmesine, ancak kanunda açık hüküm bulunan hallerde karar verilebilir. Radar dedektörü örneğinde bu açık hüküm KTK m. 51’de yer alır. Kanun ayrıca şu ilkeleri koyar:

• Karar, belirli şartların yerine getirilmesine bağlı olarak geciktirilebilir; örneğin eşyanın kullanılmaz hale getirilmesi veya niteliğinin değiştirilmesi (m. 18/2).
• Karar kesinleşinceye kadar ilgili kamu kurumu eşyaya elkoyabilir veya eşyayı kişilerin muhafazasına bırakabilir (m. 18/3).
• Eşyanın mülkiyeti, kanunda açık hüküm bulunan hallerde ilgili kamu kurumuna, aksi halde Devlete geçer (m. 18/4).
• Mülkiyetin kamuya geçirilmesine karar verilebilmesi için fail hakkında idari para cezası veya başka bir idari yaptırım verilmiş olması şart değildir (m. 18/5).
• Mülkiyeti kamuya geçirilen eşya başka suretle değerlendirilemezse imha edilir (m. 18/7).
• Karar kesinleştiğinde yerine getirilir (m. 18/8).

Bu hükümlerden çıkan sonuç şudur: cihaz nedeniyle para cezası alan kişi, ayrıca cihazı da kaybedebilir; el koyma kararı kesinleşene kadar ise itiraz yolu açıktır.

İtiraz ve Başvuru Yolu

Mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin idari yaptırım kararına karşı, kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç on beş gün içinde sulh ceza mahkemesine başvurulabilir; bu süre içinde başvuru yapılmazsa karar kesinleşir (KK m. 27/1). Başvuru dilekçesi iki nüsha halinde, kanuni temsilci veya avukat tarafından verilir; dilekçede idari yaptırım kararına ilişkin bilgiler ve ileri sürülen deliller açıkça gösterilir (m. 27/3-4). Mahkeme başvuruyu inceler, kamu kurumundan cevap ister ve gerekirse tarafları dinler (m. 28). Başvurunun esasına ilişkin ayrıntılar için idari para cezasına itiraz nasıl yapılır yazısına bakabilirsiniz.

Cihazın Niteliği ve İspat

Uyuşmazlıklarda en sık tartışılan konu, el konulan cihazın kanunun yasakladığı cihaz sınıfına girip girmediğidir. Örneğin yalnızca haritadaki sabit noktaları gösteren bir navigasyon yazılımı ile hız kamerası yerlerini bildiren özel bir cihaz aynı değildir. İtirazda cihazın teknik özellikleri, kullanım kılavuzu, satın alma belgesi ve gerekirse bilirkişi raporu delil olarak sunulabilir. Kabahatler Kanunu m. 28/5, Ceza Muhakemesi Kanunu’nun tanıklık, bilirkişi incelemesi ve keşfe ilişkin hükümlerinin başvuruda da uygulanacağını belirtir. Bu sayede mahkeme cihazın işlevini bilirkişi eliyle inceletebilir.

İşletenin ve Sürücünün Farkı

Kanun ceza muhatabı olarak “araçlarında bulunduran işletene” atıf yapar. İşleten çoğu zaman araç maliki olduğundan, cihazın araçta kontrol sırasında bulunması halinde ceza araç sahibine yönelir. Araç sahibi ile kullanan kişinin farklı olduğu hallerde, cihazın kime ait olduğu ve araç sahibinin bundan haberdar olup olmadığı savunmada tartışılabilir. Kabahatler Kanunu m. 8/2, gerçek kişiye ait bir işte çalışan kişinin bu faaliyeti çerçevesinde işlemiş bulunduğu kabahatten dolayı iş sahibi hakkında da idari yaptırım uygulanabileceğini belirtir; bu ilke işletenin sorumluluğuna benzer bir bakış açısı sunar.

Sık Yapılan Hatalar

• “Kullanmıyorum, sadece çantada duruyor” diyerek cihazın yasak kapsamı dışında kaldığını sanmak,
• El koyma tutanağını incelemeden imzalamak,
• On beş günlük başvuru süresini kaçırmak,
• Cihazın niteliğini kanıtlayan teknik belgeleri toplamamak,
• Yurt dışından aldığı cihazın yasak olmadığını varsaymak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir sürücü, aracının torpido gözünde bir uyarı cihazı taşırken kontrol noktasında durdurulur. Cihaza mülki amir tarafından el konulur ve işletene idari para cezası tutanağı düzenlenir. Sürücü, cihazın yalnızca yol durum bilgisi veren bir navigasyon ürünü olduğunu düşündüğü için tebliğden itibaren on beş gün içinde sulh ceza mahkemesine başvurur; cihazın kullanım kılavuzunu ve teknik özelliklerini sunar. Mahkeme, bilirkişi incelemesiyle cihazın hız kamerası konumu bildirme işlevi olup olmadığını araştırır.

Sonuç

Hız ikaz cihazı ve radar dedektörü yasağı, bulundurmayı da kapsayan geniş bir yasaktır; yaptırım hem idari para cezası hem de cihazın mülkiyetinin kamuya geçirilmesidir. Karar kesinleşmeden önce sulh ceza mahkemesine on beş gün içinde başvurulabilir. Cihazınıza el konulmuşsa ve cezanın hukuka uygunluğunu incelemek istiyorsanız idare hukuku sayfamıza bakabilir, iletişim üzerinden bizimle görüşebilirsiniz.