Riskli Alan Kararına Karşı Dava Açılabilir mi? Lisanslı Kuruluş Cezaları ve Otuz Günlük İtiraz Süresi

Kentsel dönüşümde iki temel karar vardır: riskli alan kararı ile riskli yapı tespiti. Bu iki kavram sıkça karıştırılır ve karıştırıldığında yanlış mercie, yanlış sürede başvuru yapılabilir. Riskli alan kararı Cumhurbaşkanınca verilen genel nitelikli bir karardır; riskli yapı tespiti ise tek tek yapılara ilişkindir. Bunlara ek olarak riskli yapı tespiti yapan lisanslı kuruluşların hata veya usulsüzlüklerine karşı idari yaptırımlar da düzenlenmiştir. Bu yazıda 6306 sayılı Kanun’daki dava yollarını ve lisanslı kuruluşlara yönelik itiraz sürecini anlatıyoruz.

Riskli Alan Kararı

Kanunun 2. maddesine göre riskli alan, zemin yapısı veya üzerindeki yapılaşma sebebiyle can ve mal kaybına yol açma riski taşıyan, Cumhurbaşkanınca kararlaştırılan alandır. 6. maddenin birinci fıkrası, bu kararın hangi hallerde verilebileceğini sayar. Örneğin üzerindeki toplam yapı sayısının belirli bir oranı imar mevzuatına aykırı olan veya yapı ruhsatı alınmaksızın inşa edilmiş olmakla birlikte sonradan yapı ve iskân ruhsatı alan yapılardan oluşan alanlar, fen ve sanat norm ve standartlarına uygun, sağlıklı ve güvenli yaşama çevrelerini teşkil etmek, kamu hizmetlerinin düzenli yürütülmesini sağlamak amacıyla Cumhurbaşkanınca riskli alan olarak kararlaştırılabilir. Riskli alan sınırı uygulama bütünlüğü gözetilerek belirlenir.

Bu karar, alandaki bütün taşınmazları etkileyen genel bir işlemdir. Kararın uygulanması halinde tasarrufların kısıtlanması, riskli yapı tespitleri ve dönüşüm uygulamaları başlar. Bu nedenle riskli alan kararının hukuka uygunluğu, alandaki bütün maliklerin ortak menfaatini ilgilendirir.

Dava Hakkı ve Sınırı

Kanunun 6. maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendine göre riskli alan kararına karşı Resmî Gazete’de yayımı tarihinden itibaren dava açılabilir. Aynı bent önemli bir sınır getirir: uygulama işlemleri üzerine riskli alan kararına karşı dava açılamaz. Bu düzenleme, dönüşüm uygulamaları başladıktan sonra karar aleyhine dava açma imkânını kaldırır. Dolayısıyla riskli alan kararına itiraz etmek isteyenlerin, kararın yayımından sonra süresi içinde harekete geçmesi ve uygulama işlemlerine (yıkım, tasarruf kısıtı, tahliye) girişilmeden dava açması gerekir. Dava açma süresi ve mercii, İdari Yargılama Usulü Kanunu ve ilgili yargı kararlarıyla belirlenir; kararın Cumhurbaşkanı kararı olması nedeniyle görevli yargı merciinin de somut olayda kontrol edilmesi önemlidir. Bu ayrıntı, dava dilekçesinin hazırlanmasından önce dikkatle incelenmelidir.

Uygulamada riskli alan kararına karşı en sık ileri sürülen iddialar şunlardır: alanın gerçekten riskli olmadığı, kararın dayandığı teknik verilerin yetersizliği, sınır belirlemesinin keyfiliği ve kamu yararının bulunmadığı. Bu iddiaların bilimsel raporlarla, zemin etütleri ve yapı envanteriyle desteklenmesi gerekir.

Riskli Yapı Tespitine Karşı Yol

Riskli yapı tespitine karşı yol farklıdır: itiraz süresi on beş gündür ve teknik heyet tarafından incelenir. Bu konuyu riskli yapı tespitine itiraz yazımızda anlattık. Yani bir malik, hem riskli alan kararının hem de kendi yapısına yönelik tespitin hukuka aykırılığını farklı yollarla ileri sürmek durumunda kalabilir. İki yolun ayrı sürelere ve mercilere bağlı olduğu unutulmamalıdır.

Lisanslı Kuruluşlara Yönelik Yaptırımlar

Kanunun 3. maddesinin sekizinci fıkrasına göre Başkanlık, riskli yapı tespiti için lisanslandırılan kurum ve kuruluşların faaliyetlerini denetleyebilir. Mevzuatta öngörülen esaslara uygun olarak görevini yerine getirmeyen lisanslı kurum veya kuruluşlara, işlenen fiil ve halin durumuna göre idari yaptırımlar uygulanır:

• Yazılı uyarı: Tespit raporunda teknik yönden tespit edilen eksikliklerin verilen sürede düzeltilmemesi, yapı maliki olmayan birinin talebine istinaden tespit yapılması, daha önce tespite konu edilmiş yapı için ikinci kez tespit yapılması.
• İdari para cezası: İki kere yazılı uyarı cezası alındıktan sonra uyarı gerektiren başka bir fiilin tespiti; yapıya ilişkin verilerin eksik veya yanlış alınarak riskli bir yapının risksiz veya risksiz bir yapının riskli olarak tespit edilmesi; yapıda teknik inceleme yapılmadan tespit raporu hazırlanması.
• Lisans iptali: Lisanslandırma şartlarının kaybedilmesi üzerine verilen sürede sağlanmaması, lisans başvurusunda gerçeğe aykırı bilgi ve belge sunulması, mevcut olmayan bir yapı hakkında rapor hazırlanması, daha önce üç defa idari para cezası alınmış olması.

Kanun ayrıca yapı denetim ve laboratuvar kuruluşlarının 4708 sayılı Kanun’a göre yeni iş almaktan men cezası almaları halinde aynı süre içinde riskli yapı tespiti faaliyetinde bulunamayacaklarını, izin belgesi iptal edilerek faaliyetlerine son verilenlerin lisanslarının da iptal edileceğini düzenler. Lisansı iptal edilen kuruluşun ortakları beş yıl süre ile başka bir lisanslı kuruluşa ortak olamaz. Mevcut olmayan yapı hakkında rapor hazırlayan veya iki kez belirli para cezalarına sebep olan mühendisler üç yıl süre ile başka lisanslı kuruluşta görev alamaz ve durumları meslek odasına bildirilir.

Cezaya İtiraz: Otuz Gün ve İdare Mahkemesi

Bu yaptırımlar, ilgili lisanslı kurum veya kuruluşun savunması alınarak verilir ve yazılı olarak tebliğ edilir. İdari para cezaları tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenir; süresinde ödenmeyenler 6183 sayılı Kanun’a göre vergi dairelerince takip ve tahsil edilir. İdari para cezasına karşı otuz gün içinde yetkili idare mahkemesine itiraz edilebilir. İtirazlar, zaruret olmayan hallerde evrak üzerinden incelenerek en kısa süre içinde karara bağlanır ve itiraz üzerine verilen mahkeme kararları kesindir. İdari para cezası her takvim yılı başından geçerli olmak üzere o yıl için Vergi Usul Kanunu mükerrer 298. madde hükümleri uyarınca yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır. Bu nedenle itiraz eden kuruluş, savunmasında ve dava dilekçesinde raporun dayandığı teknik verileri, ölçüm belgelerini ve inceleme kayıtlarını sunmalıdır. Aynı şekilde lisans iptali gibi ağır yaptırımlara karşı iptal davası açma imkânı, işlemin niteliğine göre ayrıca değerlendirilmelidir.

Maliklerin Yararlanabileceği Sonuçlar

Lisanslı kuruluşun hatalı tespiti, malik açısından da sonuç doğurur: yanlış verilerle yapılan tespit, itiraz ve dava sürecinde önemli bir gerekçedir. Kanun, yapıda teknik inceleme yapılmadan rapor hazırlanmasını ve eksik veya yanlış veriyle tespit yapılmasını yaptırıma bağladığı için, malikin bu hususları delil ve gerekçe olarak sunması mümkündür. Dönüşüm sürecinde malikler arasındaki ilişkiler için kentsel dönüşümde muhalif malikin hakları yazısını okuyabilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar

• Riskli alan kararına karşı dava hakkını uygulama işlemleri başlamadan önce kullanmamak,
• Riskli alan kararı ile riskli yapı tespitini karıştırıp yanlış sürede başvuru yapmak,
• Lisanslı kuruluşun tespit raporuna dayanak verileri talep etmemek,
• Lisanslı kuruluş olarak idari para cezasına otuz gün içinde itiraz etmemek,
• İtirazı teknik delillerle desteklememek.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir mahalle Cumhurbaşkanı kararıyla riskli alan ilan edilir. Bir mülk sahibi, alanın dışındaki komşu parsellerin de aynı zemin özelliklerine sahip olmasına rağmen sınırın keyfi çizildiğini düşünür ve karar Resmî Gazete’de yayımlandıktan sonra dava açar. Yıkım ve tahliye başlamış olsaydı, uygulama işlemleri üzerine riskli alan kararına karşı dava açılamayacaktı. Aynı bölgede bir lisanslı kuruluş, yapıda teknik inceleme yapmadan rapor hazırlamış olduğu için idari para cezası alır ve otuz gün içinde idare mahkemesine itiraz eder.

Sonuç

Riskli alan kararına karşı dava hakkı Resmî Gazete’de yayımdan itibaren doğar ve uygulama işlemleri başladıktan sonra kullanılamaz. Lisanslı kuruluşlara ise yazılı uyarı, idari para cezası ve lisans iptali uygulanabilir; para cezasına karşı otuz gün içinde idare mahkemesine itiraz edilir. Kentsel dönüşüm sürecinde alanınıza veya yapınıza yönelik karara karşı hangi yolun izlenmesi gerektiğini belirlemek için idare hukuku kapsamında dosyanızı birlikte inceleyebiliriz. İletişim sayfasından telefonla veya mesajla bize ulaşabilirsiniz.