Sipariş Vermediğiniz Ürün Kapınıza Geldi: Sipariş Edilmeyen Mal ve Hizmet Hükmü

Bir gün kapınızda, sipariş etmediğiniz bir ürünle karşılaşırsınız; ya da hattınıza hiç istemediğiniz bir hizmet eklenmiş olur. Bazı şirketler böyle durumlarda “ürünü kullandınız, bedeli ödemeniz gerekir” veya “iade etmezseniz satın almış sayılırsınız” yaklaşımını benimser. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 7. maddesi bu tür ısrarcı satış tekniklerini açıkça yasaklar. Bu yazıda sipariş edilmeyen mal ve hizmetlere ilişkin tüketici haklarını anlatıyoruz.

Hiçbir Hak İleri Sürülemez

TKHK m. 7/1’e göre sipariş edilmeyen malların gönderilmesi ya da hizmetlerin sunulması durumunda tüketiciye karşı herhangi bir hak ileri sürülemez. Bu hüküm son derece açıktır: tüketici sipariş vermemişse, gönderilen mal veya sunulan hizmet nedeniyle bedel, tazminat, cezai şart veya başka bir talep ileri sürülemez. Örneğin kargo ile gelen bir ürünün bedelini ödemek zorunluluğu yoktur; kapıya bırakılan bir hizmet aboneliği için fatura talep edilemez.

Sessizlik ve Kullanım Kabul Sayılmaz

Kanun, tüketicinin sessiz kalmasının veya malı ya da hizmeti kullanmış olmasının, sözleşmenin kurulmasına yönelik kabul beyanı olarak yorumlanamayacağını belirtir. Genel hukuk ilkelerinde sessizlik kural olarak kabul anlamına gelmez; ancak bazı ticari ilişkilerde sessizliğin kabul sayıldığı haller vardır. Tüketici işlemlerinde bu istisna uygulanmaz. Bu sayede satıcıların “cevap vermezseniz kabul etmiş sayılırsınız” veya “ürünü kullanırsanız satın almış olursunuz” gibi uygulamalarının önüne geçilmiştir. Tüketici hatalı olarak ürünü açmış veya denemiş olsa bile bu, kabul sayılmaz.

İade ve Muhafaza Yükümlülüğü Yoktur

Kanuna göre tüketicinin malı geri göndermek veya muhafaza etmek gibi bir yükümlülüğü yoktur. Yani tüketici, kendisine ulaşan ürünün iadesi için kargo masrafı üstlenmek zorunda değildir ve ürünü özenle saklamakla yükümlü değildir. Bununla birlikte tüketicinin ürünü kasten tahrip etmesi veya hukuka aykırı davranması ayrı bir sorumluluk doğurabilir; ancak sipariş edilmeyen mal nedeniyle ödeme veya iade zorunluluğu bulunmaz. Uygulamada tüketici, ürünü göndericiye iade etmek isterse bunu yazılı bildirimle yapabilir ve masrafın karşı tarafa ait olduğunu belirtebilir.

Sipariş İddiasında İspat Yükü

Maddenin ikinci fıkrası, bir mal veya hizmetin sipariş edildiğini iddia edenin bu iddiasını ispatla yükümlü olduğunu düzenler. Bu, ispat yükünün tüketicide değil, satıcı veya sağlayıcıda olduğunu gösterir. Sipariş iddiası bulunan taraf; sipariş formunu, elektronik onay kayıtlarını, ses kaydını, imzalı belgeyi veya benzeri delilleri sunmak zorundadır. Bu delilleri sunamazsa tüketiciye karşı hak ileri süremez. Özellikle telefonla veya mesajla yapılan satışlarda ses kayıtlarının ve onay mesajlarının saklanması önem taşır.

Örnek Uygulama Alanları

Bu hükmün uygulandığı tipik durumlar şunlardır:

• Postayla veya kargoyla gelen ve sipariş edilmemiş ürünler,
• Telefon hattına eklenen ve talep edilmemiş katma değerli hizmetler,
• Abonelik sözleşmelerine sonradan eklenen ek paketler,
• Deneme sürümü adı altında başlatılan ve otomatik olarak ücretlendirilen hizmetler,
• Kartlara veya banka hesaplarına yansıtılan onaysız aidatlar.

Bu örneklerde tüketici, sipariş etmediği hizmet veya ürün için bedel ödemek zorunda kalmaz. Ancak elektronik ortamda bilinçli olarak onay verilmiş, örneğin “abone ol” düğmesine basılmış hizmetlerde durum farklıdır; burada sipariş ve onay iddiası doğrulanabilir. Abonelikler hakkında ayrıntı için abonelik sözleşmesinde otomatik uzama yasağı ve fesih hakkı yazısına bakabilirsiniz.

Tüketici Nasıl Hareket Etmeli?

Sipariş edilmeyen mal veya hizmetle karşılaşan tüketici, öncelikle durumu belgelemelidir: gelen paketin fotoğrafı, kargo etiketi, faturanın kopyası, telefon kayıtları ve mesajlar saklanmalıdır. Ardından gönderici veya hizmet sağlayıcıya yazılı olarak sipariş vermediği, ürünü kabul etmediği ve herhangi bir ödeme yapmayacağı bildirilmelidir. Bildirim kayıtlı elektronik posta, noter ihtarnamesi veya iadeli taahhütlü mektupla yapılırsa ispat kolaylaşır. Gönderici ısrarla ödeme talep ederse şikâyet yolları (Ticaret Bakanlığı başvuruları, tüketici hakem heyeti) kullanılabilir. Faturanın ödenmemesi halinde başlatılan takibe ise süresi içinde itiraz edilmelidir. Tüketici sözleşmelerinde cayma hakkına dair ayrıntı için tüketici sözleşmelerinde cayma hakkı yazısı da yararlı olabilir.

Tüketiciyi Yanıltıcı Uygulamalar

Sipariş edilmeyen mal ve hizmetlerin gönderilmesi, haksız ticari uygulamalar kapsamında da değerlendirilebilir. Kanunun 62. maddesi, aldatıcı veya saldırgan nitelikteki uygulamaları haksız ticari uygulama sayar. Ayrıca tüketiciye baskı yaparak ödeme talep etmek, saldırgan ticari uygulama niteliği taşıyabilir. Bu konuda ayrıntı için haksız ticari uygulama ve örtülü reklam yazısına bakabilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar

• Sipariş etmediği ürünü kullandıktan sonra bedeli ödemek,
• Gelen mesaja “cevap vermedim, sorun yok” diyerek yazılı itiraz etmemek,
• Gönderici hakkında delil toplamamak,
• Faturaya ve takibe süresi içinde itiraz etmemek,
• Kayıt altına alınmış telefon görüşmelerini istememek.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir tüketiciye, hiç sipariş vermediği bir ansiklopedi seti kargoyla gelir ve içinde “on gün içinde iade etmezseniz satın almış sayılırsınız” yazan bir not bulunur. Tüketici ürünü açmadan saklar ve göndericiye yazılı olarak sipariş vermediğini bildirir. Bir ay sonra gönderici fatura kesip ödeme talep eder. Kanun gereği tüketiciye karşı hak ileri sürülemez; sipariş iddiasını ispat yükü göndericiye aittir. Tüketici ödeme yapmak zorunda kalmaz.

Kargo Teslimi ve Hasar Riski

Kapıya bırakılan ürünün bozulması, kaybolması veya çalınması halinde tüketicinin sorumluluğu bulunmaz; çünkü ürünü muhafaza etme yükümlülüğü yoktur. Ancak tüketici ürünü bilerek kullanır, satar veya devrederse durum değişebilir; bu hallerde sebepsiz zenginleşme ve haksız fiil hükümleri ayrıca gündeme gelebilir. Tereddüt yaşayan tüketicinin, ürünü açmadan saklaması ve göndericiye yazılı bildirimde bulunması en güvenli yoldur.

Fatura ve Takip Halinde

Gönderici fatura kesip icra takibi başlatırsa, tüketici itiraz süresi içinde borca itiraz etmelidir. Böylece takip durur ve gönderici, siparişi ispat etmek üzere dava açmak zorunda kalır.

Sonuç

Sipariş edilmeyen mal veya hizmet nedeniyle tüketiciye karşı hak ileri sürülemez; sessizlik veya kullanım kabul sayılmaz ve tüketicinin iade ve muhafaza yükümlülüğü yoktur. Sipariş iddiasını ispat yükü satıcıya aittir. İstemediğiniz bir mal veya hizmet nedeniyle ödeme talebiyle karşılaştıysanız tüketici hukuku sayfamıza bakabilir, iletişim üzerinden bize ulaşabilirsiniz.