Satıcı Vitrindeki Ürünü Satmaktan Kaçınabilir mi? Satışı Başka Mala Bağlama Yasağı

Bir mağaza vitrininde fiyat etiketiyle duran ürünü almak istediğinizde satıcının “satılık değil” demesi ya da ürünü ancak başka bir ürünle birlikte satması sık rastlanan bir durumdur. Tüketicinin korunması hukuku bu tür durumlara karşı açık kurallar içerir. 6502 sayılı Kanun’un 6. maddesi, satıştan kaçınma yasağını ve satışı başka mala ya da belirli miktar şartına bağlama yasağını düzenler. Bu yazıda maddenin kapsamını ve istisnalarını anlatıyoruz.

Teşhir Edilen Malın Satışından Kaçınma Yasağı

TKHK m. 6/1’e göre vitrinde, rafta, elektronik ortamda veya açıkça görülebilir herhangi bir yerde teşhir edilen malın, satılık olmadığı belirtilen bir ibareye yer verilmedikçe satışından kaçınılamaz. Yani satıcı, bir ürünü fiyat etiketiyle sergiliyorsa ve ürünün satılık olmadığına dair açık bir ifade yoksa tüketicinin talebi halinde satmak zorundadır. Bu, sergilenen malın bir “satış teklifi” niteliği taşıdığı yönündeki genel anlayışla da uyumludur. İnternet sitelerindeki ürünler de kanunun kapsamındadır; çünkü kanun elektronik ortamda teşhir edilen malı özellikle belirtir.

Satılık Değildir İbaresi

Satıcı, vitrindeki bir ürünün satılık olmadığını belirtmek istiyorsa bunu açık bir ibareyle yapmalıdır: “numune”, “satılık değildir”, “stok yok” gibi. Bu ibarenin görülebilir ve anlaşılır olması gerekir. Etikette yer alan fiyat bilgisi ile birlikte hiçbir kısıtlama ibaresi yoksa, ürün satışa sunulmuş sayılır. Ürün stokta yoksa bunun da açıkça belirtilmesi gerekir; aksi halde tüketici yanıltılmış olur. İnternette fiyatı yanlış yazılan ürünlerde bu tartışma özellikle gündeme gelir; somut olayda fiyat hatası, dürüstlük kuralı ve tüketicinin sözleşmeyi kurma iradesi birlikte değerlendirilir.

Hizmet Sağlamaktan Kaçınma

Maddenin ikinci fıkrasına göre hizmet sağlamaktan haklı bir sebep olmaksızın kaçınılamaz. Hizmet sunan işletme, müşteriyi keyfi biçimde reddedemez. Haklı sebep örnekleri arasında kapasite doluluğu, güvenlik riski, mevzuata aykırı bir talep veya müşterinin hizmet koşullarına uymaması sayılabilir. Haklı sebebin var olduğu, somut olayda hizmeti sağlamaktan kaçınan tarafından ispat edilmelidir. Bu hüküm, ayrımcılığa yol açan reddetme hallerine karşı da tüketiciyi korur.

Satışı Miktara veya Başka Mala Bağlama Yasağı

Üçüncü fıkra, ticari veya mesleki amaçlarla hareket edenlerin, aksine bir teamül, ticari örf veya adet ya da haklı bir sebep yoksa bir mal veya hizmetin satışını o mal veya hizmetin, kendisi tarafından belirlenen miktar, sayı, ebat gibi koşullara ya da başka bir mal veya hizmetin satın alınması şartına bağlayamayacağını öngörür. Örneğin bir ürünü ancak on adetlik paketle satmak, bir malı yalnızca başka bir ürün alanlara satmak, bir hizmeti ek bir hizmetle birlikte almaya zorlamak bu yasak kapsamına girer. Sınır, teamül ve haklı sebep kavramlarıyla çizilir. Bazı ürünlerin toptan paketler halinde satılması sektörün geleneğinden kaynaklanıyorsa, teamül istisnası devreye girebilir. Ancak salt satıcının kâr amacı haklı sebep sayılmaz.

Sözleşmeye Bağlı Ek Yükümlülüklerle İlişkisi

Satışı başka bir mala bağlama yasağı, kira ve finansal sözleşmelerdeki bağlantılı sözleşme yasaklarına benzer bir mantık taşır. Tüketiciye “bunu istiyorsan şunu da al” denmesi, tüketicinin irade özgürlüğünü kısıtlar. Kredi sözleşmesine sigorta ürünü bağlanması veya bir malı almanın başka hizmete abonelik şartına bağlanması, tüketici işlemlerinde sıkça karşılaşılan örneklerdir. Bu uygulamalar hakkında ayrıca bilgi için tüketici sözleşmesinde 12 punto kuralı ve tüketici aleyhine değişiklik yasağı yazısına da göz atabilirsiniz.

Denetim ve Yaptırım

Maddenin dördüncü fıkrası, Bakanlık ve belediyeleri bu madde hükümlerinin uygulanması ve izlenmesine ilişkin işleri yürütmekle görevlendirir. Kanunun 77. maddesinde bu maddenin ihlaline karşı idari para cezaları öngörülmüştür. Tüketici, satıştan kaçınma veya satışı başka mala bağlama uygulamasıyla karşılaştığında ilgili belediyeye veya Ticaret Bakanlığı’nın tüketici şikâyet kanallarına başvurabilir. Bireysel zarar doğmuşsa tazminat talebi de gündeme gelebilir.

Tüketici Ne Yapmalı?

Vitrinde ya da internet sitesinde bir ürünün fiyat etiketiyle satışa sunulduğunu tespit eden tüketici, ekran görüntüsü veya fotoğraf alarak delil oluşturmalıdır. Satıcı satıştan kaçınıyorsa, gerekçesini yazılı olarak istemek ve bu gerekçenin haklı olup olmadığını değerlendirmek gerekir. Şikâyet yollarına başvururken tarih, yer, ürün ve varsa çalışanların açıklamaları kaydedilmelidir. Mesafeli satışlarda ayrıca cayma hakkı ve ön bilgilendirme kurallarının uygulanacağı unutulmamalıdır; ayrıntı için mesafeli satış sözleşmesinde cayma hakkı ve istisnalar yazısına bakabilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar

• Vitrin veya internet sayfasının görüntüsünü kaydetmemek,
• Satıcının “stok yok” sözlü beyanına delil talep etmemek,
• Ek ürün zorunluluğunu normal bir ticari uygulama sanmak,
• Şikâyeti ilgili mercilere iletmemek,
• Zararı belgelendirmeden tazminat talep etmek.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir tüketici, bir mağazanın vitrininde fiyat etiketiyle sergilenen bir cihazı almak ister. Görevli, cihazı ancak ek bir aksesuar paketiyle birlikte satabileceklerini söyler. Vitrinde “satılık değildir” ibaresi yoktur. Tüketici görüntü alır ve satıcıya yazılı bildirimde bulunur. Bu durumda satışın başka bir mala bağlanması yasağı gündeme gelir; satıcı haklı bir sebep veya teamül bulunduğunu ispat edemezse idari yaptırımla karşılaşabilir.

Uygulamada Sık Karşılaşılan Durumlar

Satıştan kaçınma yasağı en çok fiyat etiketi hatası, kampanyalı ürün ve stok tartışmalarında gündeme gelir. Kampanya kapsamında sınırlı sayıda ürün sunulduğu belirtilmişse ve tüketiciye bu sınır önceden açıkça bildirilmişse, stok tükendiğinde satıştan kaçınma haklı sayılabilir. Buna karşılık kampanya sınırı belirtilmemişse tüketicinin haklı beklentisi korunur. Aynı şekilde restoran, otel veya etkinlik gibi hizmetlerde kapasite dolu ise bu haklı sebep olarak değerlendirilir; ancak kapasitenin gerçekten dolu olduğu kanıtlanabilmelidir. Tüketici bu tür durumlarda karşı tarafın gerekçesini yazılı isteyerek uyuşmazlığı belgeleyebilir.

Hukuki Sonuçlar

Yasağa aykırı davranan satıcı hakkında idari para cezası uygulanabilir. Ayrıca tüketicinin satıcıdan bu davranış nedeniyle uğradığı zararı isteme hakkı da saklıdır. Zararın ispatı tüketiciye düşer; bu nedenle belgeleme önemlidir.

Sonuç

Vitrinde veya elektronik ortamda teşhir edilen malın satılık olmadığı belirtilmedikçe satışından kaçınılamaz, hizmet sağlamaktan haklı sebep olmaksızın vazgeçilemez ve satış başka bir mala ya da belirli koşullara bağlanamaz. Bu haklarınızı kullanmak ve şikâyet süreçlerinde destek almak için tüketici hukuku sayfamıza bakabilir, iletişim üzerinden bize ulaşabilirsiniz.