Taşınır Rehni Takibinde Rehin Hakkına İtiraz Edilirse Ne Olur? Ödeme Emri ve Haciz Yoluna Dönüş (İİK 145-147)

Alacağını bir taşınır malın rehniyle güvence altına almış alacaklı, borçlu ödeme yapmadığında bu rehni paraya çevirerek alacağını tahsil etmek ister. Bu, genel haciz yolundan farklıdır; çünkü alacaklı doğrudan rehinli mala yönelir ve o mal üzerinde rüçhan hakkına sahiptir. Rehnin paraya çevrilmesi yolu, kendine özgü ödeme emri, süre ve itiraz kurallarına tabidir. İcra ve İflas Kanunu’nun 145 ila 147. maddeleri taşınır rehninin paraya çevrilmesi yoluyla takibi düzenler. Bu yazıda bu takibin unsurlarını ve borçlunun rehin hakkına itiraz etmesinin sonuçlarını anlatıyoruz.

Taşınır Rehni Nedir?

Taşınır rehni, bir borcun güvencesi olarak taşınır bir malın (araç, makine, mücevher, ticari eşya, hisse senedi gibi) alacaklıya rehnedilmesidir. Rehin, malın zilyetliğinin alacaklıya devrini gerektirebilir (elde rehin) veya bazı hallerde tescil yoluyla kurulabilir (araç rehni, ticari işletme rehni gibi). Borçlu borcunu ödemezse rehin alacaklısı, rehnedilen malın paraya çevrilmesini isteyebilir. Bu yol, alacaklıya daha hızlı ve güvenceli bir tahsil imkânı sunar. Rehinli takibin genel yapısı için rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takip yazısına bakabilirsiniz.

Takip Talebi

İİK m. 145’e göre alacağı taşınır rehni ile sağlanmış alacaklı, takip talebinde 58. maddede yazılı hususlardan başka, rehnin ne olduğunu ve rehin üçüncü şahıs tarafından verilmiş veya rehnin mülkiyeti üçüncü şahsa geçmişse onun ve rehin üzerinde sonra gelen rehin hakkı mevcutsa bu hakka sahip olan kişinin ismini de bildirir. Yani takip talebinde rehin konusunun açıkça belirtilmesi gerekir. Takip talebinin genel içeriği için icra takip talebinde bulunması gereken unsurlar yazısı yararlıdır. Talepte rehin sahibinin borçlu olmayan üçüncü kişi olması halinde, bu kişinin de takibe dahil edilmesi gerekir.

Ödeme Emri ve Süreler

İİK m. 146’ya göre takip talebi üzerine icra dairesi, durumu rehin üzerinde sonra gelen rehin hakkı sahibine bir ihbarname ile bildirir ve borçlu ile rehin maliki üçüncü şahsa şu kayıtlara uygun birer ödeme emri gönderir:

1. Ödeme süresi on beş gündür.
2. Yedi gün içinde itiraz olunmaz ve birinci bentte yazılı süre içinde borç ödenmezse rehnin satılacağı bildirilir.

Bu düzenleme iki farklı süreyi ayırır: on beş günlük ödeme süresi ve yedi günlük itiraz süresi. Genel haciz yolundaki ödeme emrinde ise ödeme ve itiraz süreleri yedi gündür. Rehinli takipte ödeme süresinin daha uzun olması, borçluya rehnin satışından kaçınmak için fazladan imkân tanır. Ödeme emrinin içeriği için ödeme emrinin içeriği ve borçluya yapılan ihtarlar yazısına da bakabilirsiniz.

Ödeme Emrine İtiraz

İİK m. 147’ye göre ödeme emrine itiraz hakkında 62 ilâ 72. maddeler uygulanır; ancak iki özel kural vardır:

1. Rehin hakkına açıkça itiraz edilmemişse, alacaklının rehin hakkı takip safhası içinde artık tartışma konusu olamaz.
2. Sırf rehin hakkına itiraz olunduğu takdirde alacaklı, rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takipten vazgeçerek takibin haciz yoluyla devamını isteyebilir. Bu takdirde borçluya mal beyanında bulunması için yedi gün süre verilir.

Yani borçlu hem borca hem rehin hakkına ayrı ayrı itiraz edebilir. Rehin hakkına açıkça itiraz edilmemişse, rehin hakkının varlığı veya geçerliliği artık takip aşamasında tartışılamaz. Bu kural, borçluya rehin hakkına itirazını açıkça yapma yükümlülüğü getirir. İtiraz süresi ve şekli için ödeme emrine itiraz nasıl yapılır yazısına bakabilirsiniz.

Yalnızca Rehin Hakkına İtiraz Edilirse

Borçlu yalnızca rehin hakkına itiraz etmişse ve borcun kendisini kabul ediyorsa, alacaklı rehnin paraya çevrilmesi yolundan vazgeçerek takibi haciz yoluyla sürdürebilir. Bu durumda borçluya, mal beyanında bulunması için yedi günlük süre verilir. Böylece rehin hakkı tartışması, alacaklının alacağını tahsil etmesini engellemez; alacaklı, borçlunun genel mal varlığına başvurma imkânına sahiptir. Ancak bu tercihle alacaklı rehin üzerindeki rüçhan hakkından takip içinde vazgeçmiş olur. Bu yüzden alacaklı, rehin hakkının önemini ve itirazın gerekçesini değerlendirerek hangi yolu seçeceğine karar vermelidir. Genel haciz yolu için genel haciz yoluyla takip yazısı yararlıdır.

Üçüncü Kişinin ve Sonraki Rehin Sahibinin Durumu

Rehin, borçlu dışında bir üçüncü kişiye ait olabilir; bu durumda üçüncü kişiye de ödeme emri gönderilir ve o da itiraz edebilir. Rehin üzerinde sonra gelen rehin hakkı sahibine ise ihbarname gönderilir ve bu kişi haklarını korumak için gerekli girişimleri yapabilir. Bu hüküm, rehinli mal üzerindeki tüm hak sahiplerinin takipten haberdar edilmesini sağlar. Sonraki rehin sahibi, satış bedelinden önceki rehin sahibi karşılandıktan sonra artan tutar üzerinde hak iddia edebilir. Rehinli malın satış bedelinin paylaşımı için icra ve iflasta alacaklar hangi sırayla ödenir yazısına bakabilirsiniz.

Rehinli Malın Satışı

Ödeme emrine itiraz edilmezse veya itiraz kaldırılırsa ve borç on beş gün içinde ödenmezse, alacaklı rehnin satışını isteyebilir. Satış, genel hükümlere göre yapılır; taşınırlar için açık artırma, elektronik ortamda yürütülür. Satış talebi için süreler ve masraflar konusunda haczedilen malın satış isteme süresi (İİK 106) ve elektronik ortamda açık artırma yazılarına bakabilirsiniz. Satış bedeli önce rehinli alacaklıya ödenir; artan tutar borçluya veya sonraki hak sahiplerine verilir.

Alacaklı İçin Pratik Öneriler

Alacaklı, takip talebinde rehin konusunu, mal sahibini ve sonraki rehin hak sahiplerini doğru ve eksiksiz bildirmelidir. Ödeme emrindeki on beş gün ve yedi gün sürelerini ayrı ayrı takip etmelidir. Rehin hakkına itiraz edilirse, rehin hakkından vazgeçip haciz yolunu seçmenin sonuçlarını dikkatle değerlendirmelidir. Ayrıca rehnin aynı zamanda ticari işletme rehni veya araç rehni olması halinde özel kurallara dikkat etmelidir.

Borçlu ve Rehin Maliki İçin Pratik Öneriler

Borçlu ve rehin maliki, ödeme emrini aldıktan sonra yedi gün içinde itiraz etmek istiyorlarsa, borca ve rehin hakkına ayrı ayrı ve açıkça itiraz etmelidir. Rehin hakkına açıkça itiraz edilmezse bu konu takipte tartışılamayacaktır. Üçüncü kişi olan rehin maliki, rehin verme borcunun kapsamını ve sözleşmeyi incelemeli, gerekirse ödeme yaparak malını kurtarabilir.

Sık Yapılan Hatalar

• Rehin hakkına açıkça itiraz etmemek,
• On beş günlük ödeme süresi ile yedi günlük itiraz süresini karıştırmak,
• Üçüncü kişi rehin sahibini takip talebinde belirtmemek,
• Rehin hakkından vazgeçerek haciz yoluna geçmenin sonuçlarını düşünmemek,
• Sonraki rehin sahibine ihbarnamenin gönderilmesini takip etmemek.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir kredi alacaklısı, borçlunun aracına konulan rehne dayanarak rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takip başlatır. Borçluya ödeme emri gönderilir; borçlu yedi gün içinde yalnızca rehin hakkına itiraz eder. Alacaklı, rehin hakkına itirazın uzun tartışmaya yol açacağını düşünerek rehnin paraya çevrilmesi yolundan vazgeçer ve takibin haciz yoluyla devamını ister. Borçluya mal beyanı için yedi gün verilir. Borçlu itiraz etmemiş olsaydı rehin hakkı takipte tartışılamayacaktı.

Sonuç

Taşınır rehni takibinde takip talebi rehin konusunu göstermeli, ödeme emrinde on beş günlük ödeme ve yedi günlük itiraz süreleri uygulanmalı, rehin hakkına açıkça itiraz edilmemesi halinde rehin hakkı takipte tartışılamamalıdır. Yalnızca rehin hakkına itiraz edilirse alacaklı haciz yoluna dönebilir. Rehinli takip konusunda icra ve iflas hukuku sayfamıza bakabilir, iletişim üzerinden telefon veya mesajla bize ulaşabilirsiniz.