Tüketici Arabuluculuğunda Ücreti Kim Öder? Devlet Bütçesinden Karşılama ve İki Saatlik Sınır

Dava öncesi zorunlu arabuluculuk, uyuşmazlığı hızlı ve masrafsız çözmeyi amaçlayan bir yoldur. Ancak arabulucunun ücreti nasıl ödenecektir? Özellikle tüketicilerin bu ücret nedeniyle arabuluculuktan çekinmesi, sistemin amacına ters düşer. Kanun koyucu bunu görmüş ve tüketiciyi koruyan özel bir ücret düzeni kurmuştur. 6502 sayılı Kanun’un 73/A maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkraları, tüketicinin ödemesi gereken arabuluculuk ücretini devlet bütçesine yükler. Bu yazıda bu düzenlemeyi ayrıntılı anlatıyoruz.

Kanundaki Ücret Düzeni

Kanunun 73/A maddesinin üçüncü fıkrasına göre arabuluculuk faaliyeti sonunda taraflara ulaşılamaması, taraflar katılmadığı için görüşme yapılamaması ya da tarafların anlaşmaları veya anlaşamamaları hallerinde tüketicinin ödemesi gereken arabuluculuk ücreti, Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır. Bu düzenleme dört ihtimali kapsar: arabulucunun taraflara ulaşamaması, tarafların toplantıya katılmaması nedeniyle görüşme yapılamaması, anlaşma sağlanması ve anlaşma sağlanamaması. Böylece sonuç ne olursa olsun tüketici ücret ödemez. Bu, tüketicinin arabuluculuğa başvurmasını teşvik eden ve mali riski ortadan kaldıran bir güvencedir.

İki Saatlik Ücret Sınırı

Devletin karşıladığı ücretin bir üst sınırı vardır. Kanun, belirtilen hallerde arabuluculuk ücretinin, Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesinin eki Arabuluculuk Ücret Tarifesinin Birinci Kısmına göre iki saatlik ücret tutarını geçemeyeceğini belirtir. Yani arabuluculuk görüşmesi ne kadar sürerse sürsün, tüketici adına devletçe ödenecek ücret iki saatlik ücretle sınırlıdır. Bu tutar, her yıl yayımlanan Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesindeki rakamlara göre belirlenir ve tarife güncellendikçe değişir. Bu nedenle güncel tutar için ilgili yılın tarifesine bakmak gerekir. Sınır, hem devlet bütçesini korur hem de tüketiciye sıfır maliyetli bir arabuluculuk imkânı sağlar.

Dava Tüketici Lehine Sonuçlanırsa

Arabuluculuk faaliyeti sonunda dava açılırsa ve bu dava tüketici lehine sonuçlanırsa, arabuluculuk ücreti dördüncü fıkraya göre 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre davalıdan tahsil olunarak bütçeye gelir kaydedilir. Yani devletin tüketici adına ödediği ücret, davayı kaybeden satıcıdan geri alınır. Bu düzenleme, satıcıyı haksız yere arabuluculuk masrafına yol açmaktan caydırır; haklı çıkan tüketici ise bu masrafın yükünü hiçbir aşamada taşımaz. Dava tüketici aleyhine sonuçlanırsa, kanun ücretin tüketiciden alınacağına dair bir hüküm koymadığı için ücret devlet bütçesinde kalır.

Tüketicinin Toplantıya Katılmaması

Arabuluculuk Kanunu’nun 18/A maddesinin on birinci fıkrası, geçerli mazeret göstermeksizin ilk toplantıya katılmayan tarafın son tutanakta belirtilmesini ve bu tarafın davada haklı çıksa bile karşı tarafın ödemekle yükümlü olduğu yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulmasını düzenler. Tüketici kanunu bu hükmün tüketici aleyhine uygulanmayacağını açıkça belirtir (TKHK m. 73/A/2). Dolayısıyla tüketici mazeretsiz de olsa toplantıya katılmazsa bu nedenle yargılama giderleri konusunda ceza görmez. Buna karşılık satıcı, mazeretsiz katılmazsa bu hükme tabi tutulabilir. Yine de tüketicinin toplantıya katılması genellikle yararlıdır; çünkü uyuşmazlığı mahkemeye gitmeden sonlandırma imkânı sunar.

Anlaşma Halinde Ücret

Tarafların arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşmaları halinde, Arabuluculuk Kanunu’nun genel kuralı ücretin taraflarca eşit karşılanmasıdır. Ancak tüketici işlemlerinde kanun, tüketicinin ödemesi gereken ücretin Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanmasını öngördüğü için tüketici payına düşen ücreti ödemez. Satıcı payına düşen ücreti kendisi öder. Anlaşma belgesi düzenlendiğinde bu belge icra edilebilirlik şerhi ile ilam niteliği kazanabilir. Ayrıntı için arabuluculukta anlaşma tutanaklarının bağlayıcılığı yazısına bakabilirsiniz.

Ücretin Belgelenmesi ve Süreç

Arabuluculuk sürecinde ücret konusu arabulucu ve bürolar aracılığıyla yönetilir. Tüketici, ücret ödemek zorunda olmadığını bilmeli ve arabulucunun kendisinden ücret talep etmesi halinde durumu büroya bildirmelidir. Arabuluculuk tutanaklarında ücrete ilişkin bilgiler yer alır. Dava açılırken son tutanağın dilekçeye eklenmesi zorunludur; bu belge, sürecin usulüne uygun tamamlandığını gösterir. Arabuluculuk sürecinin dava şartı olduğu haller için dava şartı arabuluculuk yazımıza bakabilirsiniz.

Ticari Arabuluculukla Karşılaştırma

Ticari uyuşmazlıklarda da dava şartı arabuluculuk vardır; ancak ücret konusunda tüketici düzeni özeldir. Ticari davalarda taraflar arabuluculuk ücretini ilk iki saat için devlet bütçesinden karşılanan kısım dışında kural olarak kendileri öder. Tüketicide ise ücret, belirtilen hallerde tamamen tüketici lehine devletçe karşılanır. Ticari arabuluculuk hakkında bilgi için ticari alacaklarda dava şartı arabuluculuk yazısına göz atabilirsiniz. Tüketicinin korunması ilkesi, ücret düzeninde açıkça görülür.

Pratik Öneriler

• Arabuluculuk başvurusunu doğru bürodan yapın; yetkili büro uyuşmazlığa yetkili mahkemenin bulunduğu yerdeki büro olmalıdır.
• Toplantıya katılın ve talebinizi belgelerle destekleyin.
• Arabulucudan ücret talep edilirse durumu büroya bildirin.
• Son tutanağı saklayın ve dava açacaksanız dilekçeye ekleyin.
• Anlaşma sağlanırsa icra edilebilirlik şerhini almayı unutmayın.

Sık Yapılan Hatalar

• Arabuluculuk ücretini tüketicinin ödeyeceğini sanmak ve başvurudan çekinmek,
• Arabulucuya ek ücret ödemek,
• Son tutanağı kaybetmek,
• Toplantıya hazırlıksız gitmek,
• Anlaşma metnini dikkatlice okumadan imzalamak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir tüketici, ayıplı bir bilgisayarın bedel iadesi için arabuluculuk bürosuna başvurur. Satıcı toplantıya katılmaz ve arabulucu son tutanağı düzenler. Tüketici ücret ödemez; ücret Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır. Tüketici tutanakla dava açar ve dava tüketici lehine sonuçlanır. Mahkeme kararının ardından arabuluculuk ücreti davalıdan 6183 sayılı Kanun’a göre tahsil edilir.

Arabulucu Seçimi ve Ücret Konusu

Taraflar arabulucu seçiminde anlaşırsa listede yer alan bir arabulucu görevlendirilir; anlaşma olmazsa büro arabulucuyu belirler. Hangi yolla belirlenirse belirlensin, tüketiciyi ilgilendiren ücret düzeni değişmez. Tüketicinin bu aşamada tercih ettiği arabulucunun ücret talebi kanundaki iki saatlik ve bütçeden karşılanan çerçevenin dışına çıkıyorsa, tüketici bunu büroya bildirmelidir. Arabulucunun kendi başına tüketiciden ek ücret istemesi, kanundaki düzenlemeyle bağdaşmaz. Bu nedenle tüketici, arabuluculuk sürecinde ücrete ilişkin her yazışmayı saklamalı ve ödeme yapmadan önce durumu netleştirmelidir.

Ücretin Hesaplanması Nasıl Yapılır?

Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi her yıl yayımlanır ve saatlik ücretler bu tarifede yer alır. İki saatlik ücret tutarı, tarifenin Birinci Kısmında gösterilen saatlik ücrete göre hesaplanır. Görüşmenin iki saatten az sürmesi halinde de arabulucu bu tutar üzerinden ücret alma hakkına sahip olabilir; bu ücretin tüketici payı yine bütçeden karşılanır. Bu nedenle kısa süren toplantılar tüketiciye maliyet olarak yansımaz. Ayrıntılı tutar için yıla ait güncel tarifeye bakılmalıdır.

Sonuç

Tüketici arabuluculuğunda tüketicinin ödemesi gereken ücret Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır, iki saatlik ücretle sınırlıdır ve dava tüketici lehine sonuçlanırsa davalıdan tahsil edilir. Böylece tüketici, mali kaygı taşımadan arabuluculuğa başvurabilir. Arabuluculuk sürecinizde destek almak isterseniz tüketici hukuku sayfamıza bakabilir, iletişim üzerinden bize ulaşabilirsiniz.