Yabancı Boşanma Kararı Türkiye’de Ne Zaman Hüküm Doğurur?

Yurt dışında bir mahkeme sizi boşadıysa, karar verildiği gün Türkiye’de de aynı sonucu doğuracağını düşünebilirsiniz. Kanun bu konuda iki ayrı eşik koyar. Birincisi, kararın verildiği devletin kanunlarına göre kesinleşmiş olması. İkincisi, Türkiye’de kabul edilmesi için tenfiz şartlarının bulunduğunun mahkemece tespit edilmesi. Kesin hüküm veya kesin delil etkisi ise yabancı kararın kesinleştiği andan itibaren hüküm ifade eder.

Kesinleşme Şartı Nerede Düzenlenmiştir?

5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’un 50. maddesine göre, yabancı mahkemelerden hukuk davalarına ilişkin olarak verilmiş ve o devlet kanunlarına göre kesinleşmiş bulunan ilamların Türkiye’de icra olunabilmesi, yetkili Türk mahkemesinin tenfiz kararı vermesine bağlıdır. Madde iki şeyi bir arada söyler: ilam hukuk davasına ilişkin olmalı ve kesinleşmiş olmalıdır.

Tanıma bakımından ise 58. madde devreye girer. Yabancı mahkeme ilamının kesin delil veya kesin hüküm olarak kabul edilebilmesi, ilamın tenfiz şartlarını taşıdığının mahkemece tespitine bağlıdır. Kesinleşme şartı ise tenfize ilişkin 50. maddede açıkça aranır ve tanımada da aynı şekilde gözetilir. Dolayısıyla boşanma kararının yalnızca tanınması istense bile, karar kesinleşmemişse tanıma beklenen sonucu vermez.

Kesinleşme Hangi Hukuka Göre Belirlenir?

Kanun, kesinleşmeyi Türk hukukuna göre değil, “o devlet kanunlarına göre” arar. Bu ifade önemlidir: Türkiye’de istinaf ve temyiz için iki haftalık süre geçerli olabilir, ama kararı veren ülkede süre ve kanun yolu sistemi farklıysa Türk süreleri ölçü olmaz. Hangi yolun işlediği yalnızca o ülkenin hukukuna bakılarak söylenebilir; ülke bazlı ayrıntıya burada girmiyoruz.

Bu yüzden kararın kopyası yetmez. Kararın hangi tarihte kesinleştiği, hangi makamın bunu onayladığı ve kesinleşmenin neye dayandığı belge ile gösterilmelidir.

Kesinleşmeyi Hangi Belgeyle Gösterirsiniz?

Tenfiz dilekçesine iki belge eklenir (MÖHUK m. 53): birincisi, yabancı mahkeme ilamının o ülke makamlarınca usulen onanmış aslı veya ilamı veren yargı organı tarafından onanmış örneği ile onanmış tercümesi. İkincisi, ilamın kesinleştiğini gösteren ve o ülke makamlarınca usulen onanmış yazı veya belge ile onanmış tercümesi. Bu iki belge birbirinin yerine geçmez; karar örneği kararın içeriğini, kesinleşme belgesi ise sürecin bittiğini gösterir.

Nüfus kaydına tescil için de benzer bir mantık vardır. 5490 sayılı Kanun’un 27/A maddesi, boşanma kararlarının nüfus kütüğüne tescil edilebilmesi için kararın verildiği devlet kanunlarına göre konusunda yetkili adli veya idari makam tarafından verilmiş ve usulen kesinleşmiş olmasını arar. Hangi belgelerin isteneceği ve başvurunun usulü yönetmelikle düzenlenir (27/A, 4. fıkra).

Kesin Hüküm ve Kesin Delil Etkisi Ne Zaman Başlar?

Kanun bu soruya açık bir cevap verir: Yabancı ilamın kesin hüküm veya kesin delil etkisi, yabancı mahkeme kararının kesinleştiği andan itibaren hüküm ifade eder (MÖHUK m. 59). Bu cümle iki sonucu birlikte taşır.

İlk olarak, karar verildiği tarih değil, kesinleşme anı esastır. İkinci olarak, etki yabancı kararın kendi kesinleşme anına bağlanır; Türk mahkemesinin tanıma kararı verdiği gün belirleyici bir başlangıç tarihi değildir. Kesinleşme tarihi, kesinleşme belgesinden anlaşılır.

Kanun, “kesin hüküm” ile “kesin delil” ayrımını yapar; bu ayrımın ayrıntısı boşanma kararları bakımından ikinci plandadır. Boşanma gibi kişi hâline ilişkin kararlarda pratikte önemli olan, evliliğin sona erdiğinin Türkiye’de de kabul edilmesidir.

Varsayımsal Bir Örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: Yurt dışında yaşayan çift orada dava açıyor, mahkeme boşanmaya karar veriyor. Karar verildikten sonra kanun yollarına başvuru için süre tanınıyor ve taraflardan biri bu süre içinde başvuruda bulunuyor. Kanun yolu sonuçlanıncaya kadar karar kesinleşmemiş sayılır.

Bu süreçte eşlerden biri Türkiye’de nüfus kaydına tescil için başvurursa, kesinleşmiş olma şartı gerçekleşmediği için başvuru sonuçsuz kalır. Karar kesinleştikten sonra kesinleşme belgesi alınır, tercüme ve onay işlemleri yapılır, ardından tescil veya tanıma yoluna gidilir. Bu sırayı değiştirmek, yani önce Türkiye’de işlem yapıp belgeyi sonra aramak, başvurunun reddine yol açabilir.

Sık Yapılan Hatalar

• Karar tarihini kesinleşme tarihi sanmak. İlam verildiği gün kesinleşmiş olmayabilir; bu fark bekleme süresi, yeniden evlilik ve nüfus kaydı gibi konularda önem kazanır.
• Türk sürelerini ölçü almak. Kesinleşme, kararı veren devletin hukukuna göre belirlenir.
• Kesinleşme belgesini onaylatmamak. Belgenin o ülke makamlarınca usulen onanmış olması aranır (MÖHUK m. 53). Onay ve tercüme eksikse dilekçe eksik kalır.
• Yalnızca kararı tercüme ettirmek. Kesinleşme belgesi ayrıca temin edilmelidir.
• Kamu düzeni ve çağrılma şartlarını unutmak. Kesinleşme yeterli değildir; kamu düzenine aykırılık ve yokluğunda verilen kararlar da incelenir.

Kararın Türkiye’de ne için kullanılacağı belgeye ilişkin gereksinimi değiştirebilir. Nüfus tescili için boşanma kararının nüfus kaydına işlenmesi yazısına, mahkemede tanıma için yabancı boşanma kararının tanınması yazısına bakabilirsiniz.

Kesinleşmenin Yeniden Evlenme ve Bekleme Süresi Üzerindeki Etkisi

Boşandıktan sonra yeniden evlenmek isteyen kişi, evlendirme memurluğuna başvururken önceki evliliği sona ermiş ise buna ilişkin belgeyi vermek zorundadır (TMK m. 136). Ayrıca yeniden evlenmek isteyen herkes, önceki evliliğinin sona erdiğini ispat etmekle yükümlüdür (TMK m. 130). Yabancı bir kararın kesinleşmemiş olması, bu ispatı zorlaştırır.

Kadınlar bakımından ayrıca bekleme süresi vardır: evlilik sona ermişse kadın, evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün geçmedikçe evlenemez (TMK m. 132). Bu süre bazı hâllerde mahkeme kararıyla kaldırılabilir; konuyu boşanan kadının bekleme süresi yazısında anlattık. Yabancı bir kararda evliliğin hangi tarihte sona erdiği sorusu, kesinleşme tarihiyle bağlantılı olarak ayrıca değerlendirilmelidir.

Bu noktada acele etmek hem nüfus işlemlerini hem de yeni evliliğin geçerliliğini riske sokabilir. Önceki evliliği sürerken yapılan bir evlilik, Medeni Kanun’a göre mutlak butlan sebebidir (TMK m. 145). Yeni evlilik planlayanların kesinleşme ve tescil adımlarını tamamlamadan tarih almaması bu yüzden önemlidir. Ayrıntı için yurt dışında boşanıp nüfusa işletmeden yeniden evlenme yazısını okuyabilirsiniz.

Kesinleşme Belgesinin Alınması Neden Zaman Alır?

Kesinleşme belgesinin nasıl ve hangi makamdan alınacağı kararı veren ülkenin usulüne göre değişir ve ayrıca başvuru gerekebilir. Bu işlem zaman alabilir. Belgeyi Türkiye’de kullanacaksanız onay (apostil veya konsolosluk onayı gibi yollar o ülke ile Türkiye arasındaki düzenlemelere bağlıdır) ve yeminli tercüme aşamaları da eklenir.

Burada belirleyici soru, belgenin hangi makamdan alınacağıdır. Karar bir mahkeme tarafından verildiyse kesinleşmeyi gösteren belgenin hangi makamdan alınacağı o ülkenin usulüne bağlıdır; karar idari bir makamdan çıktıysa ilgili idari birimin kendi usulü geçerlidir. İdari makam kararları için ayrıca idari makam önünde yurt dışında boşanma yazısına bakabilirsiniz. Ülkeye özel işleyişi öğrenmek için kararı veren ülkede bir hukukçuya ya da ilgili mahkeme kalemine danışmak gerekebilir; bunu varsayımla değil, belgeyle doğrulamak daha güvenlidir.

Tarafların Anlaşması Kesinleşmeyi Hızlandırır mı?

Bazı çiftler, karar verildikten sonra her iki tarafın da kanun yoluna gitmeyeceğini yazılı beyan ederek süreci kısaltmak ister. Böyle bir beyan, kararı veren ülkenin hukukunda kanun yolundan vazgeçme olarak kabul ediliyorsa kesinleşmeyi öne çekebilir; kabul edilmiyorsa etkisi olmaz. Türk hukukundaki kanun yolundan feragat kuralları bu ülke bakımından ölçü değildir. Bu nedenle “anlaştık, karar kesinleşmiş sayılır” düşüncesiyle hareket etmek, Türkiye’de reddedilecek bir başvuruya yol açabilir.

Kararın kesinleşip kesinleşmediği konusunda tereddüt varsa, işlemi erteleyip belgeyi almak daha az risklidir. Nüfus kaydı, yeniden evlilik, nafaka tahsili veya velayet düzenlemesi gibi sonraki işlemlerin hepsi bu kesinleşme belgesine dayanabilir.

Kesinleşmiş Kararı Türkiye’de Kullanmak İçin Adımlar

Kararınız kesinleştiyse yol haritası genellikle şöyle özetlenebilir. Önce kararın onaylı örneğini ve kesinleşme belgesini temin edin; belgelerin o ülkede hangi makam tarafından onanacağını öğrenin. Ardından yeminli tercüme yaptırın. Türk vatandaşıysanız dış temsilcilik veya nüfus müdürlüğü aracılığıyla tescil başvurusunu değerlendirin (5490 sayılı Kanun m. 27/A); bu başvuru tarafların birlikte yapmasını gerektirir, diğer taraf ölmüş ya da yabancıysa Türk vatandaşı olan taraf tek başına başvurabilir. Birlikte başvuru mümkün değilse tanıma doğrudan mahkemeden istenir. Başvuru şartlar yerine getirilmediği gerekçesiyle reddedilirse, tanıma MÖHUK’a göre mahkemede istenir (27/A, 3. fıkra). Nafaka gibi bir icra konusu varsa tenfiz dilekçesi de gündeme gelir; tenfiz sonrası ilam Türk mahkemelerinden verilmiş ilamlar gibi icra olunur (m. 57).

Her aşamada belgelerin sırası ve eksiksizliği sonucu etkiler. Kesinleşme belgesi olmadan başlatılan bir başvuru reddedilebilir ve zaman kaybettirir.

Kendi Dosyanızda Kesinleşme Sorusunu Netleştirmek

Kararınızın kesinleşip kesinleşmediğini anlamak için elinizdeki belgeleri bir araya getirmeniz yeterli olur. Kararın verildiği ülke, mahkemenin adı, karar tarihi, kanun yolu süresinin işleyip işlemediği ve kesinleşmeyi gösteren belge birlikte değerlendirilir. Hangi tarihin esas alınacağı dosyanın ayrıntısına bağlıdır.

Durumunuzu telefonla arayarak ya da WhatsApp’tan yazarak anlatabilirsiniz. İletişim sayfasından bize ulaşabilir, genel çerçeve için aile hukuku sayfasına bakabilirsiniz. Bir sonuç vaat etmeyiz; belgelerinize bakarak sıradaki adımı birlikte netleştiririz.