Yıllık İzin Nasıl Kullandırılır? İzin Süreleri, Bölünme, İzin Defteri ve Ücret

Yıllık izin, işçinin dinlenme hakkının en somut halidir ve iş sözleşmesinde vazgeçilemeyen bir haktır. Yine de uygulamada izin sürelerinin nasıl hesaplandığı, izin tarihini kimin belirlediği, izin ücretinin ne zaman ödendiği ve izinlerin izin defterine nasıl işlendiği konularında çok uyuşmazlık yaşanır. Bu yazıda yıllık izin sürelerini, kullandırma usulünü, izin bölünmesini, izin ücretini ve izin defteri düzenini anlatıyoruz.

Yıllık İzin Hakkının Doğması

İş Kanunu m. 53’e göre işyerinde çalıştıkları süre deneme süresi de içinde olmak üzere en az bir yıl olan işçilere yıllık ücretli izin verilir. Hizmet süresi, işçinin aynı işverenin bir veya değişik işyerlerinde çalıştığı süreler toplanarak hesaplanır. Mevsimlik veya kampanya işlerinde çalışanlara ise çalışma süresine bağlı özel düzenleme uygulanır. İzin hakkı çalışmaya başlanan tarihten itibaren bir yıl dolduğunda doğar; sonraki izin hakları yıllık dönemlerle hesaplanır.

İzin Süreleri

Yıllık ücretli izin süresi, hizmet süresine göre şöyledir:

On sekiz ve daha küçük yaştaki işçilerle elli yaşından büyük işçilere verilecek yıllık ücretli izin süresi yirmi günden az olamaz. Yeraltı işlerinde çalışanlar için ise bu süreler dört gün artırılır. Bu süreler asgari sürelerdir; iş sözleşmeleri ve toplu iş sözleşmeleriyle artırılabilir; azaltılamaz. Ulusal bayram, hafta tatili ve genel tatil günleri yıllık izin süresinden sayılmaz. Ayrıntı için yıllık ücretli izin hakkı ve kullanımı yazısına bakabilirsiniz.

İzin Tarihinin Belirlenmesi

Yıllık izin, işçinin hak ediş tarihinden itibaren işveren tarafından işçinin isteğine göre en geç bir yıl içinde kullandırılır. İşveren, işyerinin gerekleri bakımından izin kullanma zamanını belirleyebilir; ancak işçinin makul talebini dikkate almak zorundadır. İşveren, yıllık ücretli izin kullanma dönemlerini ayrıca belirleyebilir ve bunları işyerinde duyurabilir. İşçinin izin isteği nedensiz reddedilemez. Uygulamada izin taleplerinin yazılı yapılması ve işverenin cevabının yazılı olması, uyuşmazlıklarda ispat açısından yararlıdır.

İzin Bölünmesi

Yıllık ücretli izin, işveren tarafından bölünemez. Ancak taraflar anlaşarak yıllık izni bir bölümü on günden aşağı olmamak üzere en çok üç bölüme ayırabilir. İzin sürelerinin bölünmesi yazılı belgeye bağlanmalıdır. Aksi halde izin tek parça kullandırılmış sayılır. İzin bölünürse bölümlerin her birinin izin defterine işlenmesi gerekir. İşçinin talebi olmadan izin gün gün bölünürse veya kısa parçalar halinde kullandırılırsa, izin kullandırılmış sayılmayabilir. Ayrıntı için yıllık izin parça parça kullanımı yazısına bakabilirsiniz.

İzin Ücreti

İşçinin yıllık ücretli izin kullanması durumunda, izin ücreti izin dönemi başlamadan önce peşin ödenir veya avans olarak verilir. İzin ücreti, işçinin izinde geçirdiği günler için, o günlerde çalışsaydı alacağı ücret üzerinden hesaplanır; işçinin normal ücretine ek olarak prim, ikramiye gibi düzenli ödemeler de dikkate alınabilir. Bu ödemenin peşin yapılmaması halinde işçi izne çıkmayı erteleyebilir veya izin ücreti farkı talep edebilir. Ayrıntı için yıllık izin ücretinin iş sözleşmesi sona erdiğinde ödenmesi yazısına bakabilirsiniz.

İzin Defteri ve İspat

İşveren, yıllık izinlerin kullandırıldığını gösteren izin defterini veya belgelerini tutmak zorundadır. İşyerinde her işçinin izinlerinin kaydı, ilgili izin defterine yazılır ve işçiye imzalatılır. İzin kullandığını iddia eden işveren, bunu izin belgesi veya işçi imzalı izin kaydıyla ispatlamak zorundadır. İzin ücretini peşin ödediğini gösteren banka dekontu da önemli bir delildir. İzin kullandırıldığı ispatlanamayan işçi, izin ücreti alacağı talep edebilir. İzin defterinin gerçeği yansıtması ve imzaların gerçekten işçiye ait olması gerekir.

İzin Kullanılmadan İş Sözleşmesi Sona Ererse

İş sözleşmesinin sona ermesi halinde işçinin hak edip de kullanmadığı yıllık izin sürelerine ait ücret, sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücret üzerinden kendisine veya hak sahiplerine ödenir (m. 59). Bu alacak, işçinin fesih nedeninden bağımsızdır; yani işçi haklı nedenle veya kendi isteğiyle ayrılsa da kullanılmamış izin ücretini alabilir. Zamanaşımı süresi beş yıldır ve sözleşmenin sona ermesinden itibaren işler. Ayrıntı için iş hukukunda zamanaşımı süreleri genel bakış yazısına bakabilirsiniz.

İzin Hakkından Feragat Yasağı

Yıllık ücretli izin hakkından vazgeçilemez ve iş sözleşmesiyle bu hak ortadan kaldırılamaz. İşçinin “izin kullanmayacağım” şeklindeki beyanı geçerli sayılmaz. İzin kullandırılmadan çalıştırılmak ise işverenin idari para cezasına neden olabilir. İzin yerine ücret ödenmesi de genel kural olarak yasaktır; izin ücreti ancak sözleşmenin sona ermesi halinde ödenir. Bu düzenlemeler işçinin dinlenme hakkının fiilen kullanılmasını güvence altına alır.

Sık Yapılan Hatalar

• İzin kullandırmak yerine izin ücretini nakden ödemek,
• İzin sürelerini bordroya işleyip fiilen kullandırmamak,
• İzin defterini işçiye imzalatmadan doldurmak,
• İzni bölerken on günlük sınırı aşağı düşürmek,
• İşçinin izin talebini gerekçe göstermeden reddetmek.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Altı yıl çalışan bir işçinin yıllık izin süresi yirmi gündür. İşveren ve işçi anlaşarak izni iki bölüme ayırır: on gün yaz döneminde, on gün kış döneminde. Her iki bölüm için izin ücreti izinden önce ödenir ve izin defterine işçinin imzasıyla kaydedilir. İş sözleşmesi bir yıl sonra sona erdiğinde, kullanılmayan izin varsa bunun ücreti son ücret üzerinden ödenir.

İzin Sırasında Hastalık ve Fesih

Yıllık izin süresince işçi hastalanırsa ve rapor alırsa, raporlu günlerin izin süresinden sayılıp sayılmayacağı tartışmalı olabilir; uygulamada işçinin rapor sunması halinde raporlu süreler için izin kullandırılmış sayılmaması yönünde görüşler vardır. Ayrıca işveren, yıllık izin süresince iş sözleşmesini feshedemez; izin süresi içinde verilen fesih bildirimi geçersiz sayılır ve bildirim süresi izin süresi bittikten sonra işler. Bu nedenle izin sırasında yapılan fesih bildirimleri riskli olup, işverenler bunu dikkate almalıdır.

Sonuç

Yıllık izin süreleri hizmet süresine göre belirlenir; izin peşin ücretle ve izin defterine kaydedilerek kullandırılmalıdır. İzin hakkından vazgeçilemez ve kullanılmayan izin ücreti sözleşme sona erdiğinde ödenir. İzin uygulamanızı gözden geçirmek veya izin alacağınızı hesaplatmak isterseniz iş hukuku kapsamında dosyanızı birlikte inceleyebiliriz. İletişim sayfamızdaki telefon numarasından veya mesajla ulaşabilirsiniz.