18 Yaş Altı, 50 Yaş Üstü ve Yer Altı İşçilerinde Yıllık İzin Süresi Kaç Gündür?

Yıllık izin süresi çoğu işçi tarafından yalnızca çalışma yılına göre bilinir: bir ile beş yıl arasında on dört gün, beş ile on beş yıl arasında yirmi gün, on beş yıl ve üzerinde yirmi altı gün. Oysa kanun, belirli yaş gruplarına ve çalışma koşullarına göre bu süreyi artıran özel kurallar da koyar. Gençler, yaşlı işçiler ve yer altında çalışanlar bu kurallardan yararlanır. Bu yazıda yıllık izin sürelerinin nasıl belirlendiğini, yaş ve iş koşullarına göre artırımları ve iznin diğer temel kurallarını anlatıyoruz.

İzne Hak Kazanma Şartı

İş Kanunu m. 53/1’e göre işyerinde işe başladığı günden itibaren, deneme süresi de içinde olmak üzere, en az bir yıl çalışmış olan işçilere yıllık ücretli izin verilir. Yani izin hakkı için en az bir yıllık çalışma aranır ve bu sürenin hesabına deneme süresi de dahildir. Niteliklerinden ötürü bir yıldan az süren mevsimlik veya kampanya işlerinde çalışanlara yıllık ücretli izne ilişkin hükümler uygulanmaz. Yıllık izin hakkından vazgeçilemez; bu düzenleme işçinin dinlenme hakkının vazgeçilmez niteliğini gösterir. Hak kazanma sürelerinin hesabı için aynı işverenin bir veya çeşitli işyerlerinde çalıştıkları süreler birleştirilerek göz önüne alınır.

Hizmet Süresine Göre Asgari İzin Süreleri

Kanun m. 53/4’e göre işçilere verilecek yıllık ücretli izin süresi, hizmet süresi bir yıldan beş yıla kadar (beş yıl dahil) olanlara on dört günden, beş yıldan fazla on beş yıldan az olanlara yirmi günden, on beş yıl (dahil) ve daha fazla olanlara yirmi altı günden az olamaz. Bu süreler asgari sürelerdir; işveren daha uzun izin verebilir. Örneğin işçi tam beş yıllık hizmete ulaştığında hâlâ on dört gün izin hakkı vardır; beş yılı aştığında yirmi güne çıkar. Bu sınırların tam olarak hesaplanması için hizmet süresinin başlangıcı ve kesintisiz olup olmadığı önemlidir.

On Sekiz Yaş ve Altı ile Elli Yaş ve Üzeri İşçiler

Kanun, on sekiz ve daha küçük yaştaki işçilerle elli ve daha yukarı yaştaki işçilere verilecek yıllık ücretli izin süresinin yirmi günden az olamayacağını hükme bağlar. Bu düzenleme, genç ve yaşlı işçilerin dinlenme ihtiyacının daha fazla olduğunu gözetir. Örneğin bir yıllık hizmeti olan ve elli yaşını doldurmuş bir işçi, normalde on dört gün izin hakkına sahipken bu hüküm sayesinde en az yirmi gün izin kullanır. Aynı şekilde on sekiz yaşından küçük bir işçi de hizmet süresi kısa olsa bile yirmi günlük izin alabilir. İşveren bu artırımı uygulamazsa, işçi fark izin günlerinin ücretini talep edebilir. Çocuk ve genç işçilerin çalışma sınırları için çocuk ve genç işçilerin çalışma saatleri ve yasakları yazısına bakabilirsiniz.

Yer Altı İşlerinde Dört Günlük Artırım

10 Eylül 2014 tarihli 6552 sayılı Kanunla eklenen hükme göre yer altı işlerinde çalışan işçilerin yıllık ücretli izin süreleri dörder gün artırılarak uygulanır. Bu artırım, yer altında çalışmanın ağır koşulları nedeniyle işçilere daha uzun dinlenme süresi tanımayı amaçlar. Örneğin yer altı madende beş yıldan fazla çalışmış bir işçinin asgari izin süresi yirmi gün yerine yirmi dört gün olur. Yer altı işlerinde fazla çalışma yapılması da özel sınırlamalara tabidir. Bu hüküm uygulamada madencilik ve tünel işlerinde önem taşır.

Sözleşmeyle Artırılabilme

Yıllık izin süreleri iş sözleşmeleri ve toplu iş sözleşmeleri ile artırılabilir. Kanundaki süreler alt sınırlardır; işveren ve işçi (veya sendika) daha uzun süre kararlaştırabilir. İşyeri uygulamasında bazı işverenler kanuni süreye ek olarak birkaç gün daha izin verir. Bu ek izinler sözleşme hükmüne dayanıyorsa işçinin bağlayıcı bir hakkı haline gelir. Toplu iş sözleşmesindeki izin hükümleri de bu kapsama girer. Toplu iş sözleşmesinin özellikleri için toplu iş sözleşmesi nedir yazısına göz atabilirsiniz.

İznin Bölünmesi

Yıllık ücretli izin işveren tarafından bölünemez. İznin sürekli bir şekilde verilmesi zorunludur. Ancak tarafların anlaşması ile izin süreleri, bir bölümü on günden aşağı olmamak üzere bölümler halinde kullanılabilir. Yani işçi ve işveren anlaşırsa yıllık izin parçalara ayrılabilir, ancak en az bir bölümün on gün olması gerekir. Ayrıntı için yıllık iznin parça parça kullanımı yazısına bakabilirsiniz. İşveren tarafından yıl içinde verilmiş bulunan diğer ücretli ve ücret ödenmeyen izinler veya dinlenme ve hastalık izinleri yıllık izne mahsup edilemez.

Yolda Geçen Süre İçin İlave İzin

Yıllık ücretli izinleri işyerinin kurulu bulunduğu yerden başka bir yerde geçirecek olanlara, istemde bulunmaları ve bu hususu belgelemeleri koşuluyla, gidiş ve dönüşlerinde yolda geçecek süreleri karşılamak üzere işveren toplam dört güne kadar ücret ödenmeyen izin vermek zorundadır. Bu hak, işçinin uzak bir yere seyahat etmesi halinde izin süresinin yol nedeniyle kısalmasını önler. İşçi bu talebini belgelerle (bilet, rezervasyon gibi) ispatlamalıdır.

İzin Kayıt Belgesi

İşveren, işyerinde çalışan işçilerin yıllık ücretli izinlerini gösterir izin kayıt belgesi tutmak zorundadır. Bu belge, izin sürelerinin doğru uygulandığını, yaş ve iş koşullarına bağlı artırımların hesaba katıldığını gösterir. İşçi izin kullanırken belgenin doğru düzenlendiğinden emin olmalıdır. İzin süresi yanlış hesaplanmışsa itiraz etmelidir. İşçiler ayrıca kendi hizmet sürelerini ve yaşlarını izleyerek izin süresinin ne zaman arttığını takip etmelidir.

Çalışılmış Sayılan Süreler

İzin hakkının hesabında işçinin bazı süreleri çalışılmış gibi sayılır. Örneğin iş kazası veya hastalık nedeniyle işe gidemediği günler (belirli sınırlar içinde), doğumdan önce ve sonra çalıştırılmadığı günler, hafta tatili ve genel tatil günleri, arabuluculuk toplantılarına katılım günleri gibi hususlar izin hakkı için çalışılmış gün olarak kabul edilir. Bu düzenleme işçinin hastalık, doğum gibi nedenlerle izin hakkını kaybetmemesini sağlar.

Sık Yapılan Hatalar

• Elli yaş üstü işçiye yirmi gün asgari süreyi uygulamamak,
• Yer altı işçisinin dört günlük artırımını unutmak,
• İzin hakkından vazgeçildiğine dair belgeyi geçerli sanmak,
• İzin süresini sadece hizmet yılına göre hesaplayıp yaş kriterini görmemek,
• İzni işveren tarafından bölmek.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Elli iki yaşındaki bir işçi işyerinde üçüncü yılını tamamlamıştır ve işveren ona on dört gün izin vermektedir. İşçi, yaşı nedeniyle en az yirmi günlük izin hakkı bulunduğunu belirterek altı günlük fark için talepte bulunur. İşveren, hizmet süresine bakarak on dört gün verdiğini söyler. Kanun elli yaş üstü işçiler için yirmi günlük asgari süreyi öngördüğünden işçi haklıdır ve fark izin ya da izin ücreti talep edebilir.

Sonuç

Yıllık izin süresi hizmet süresine göre on dört, yirmi ve yirmi altı gündür; on sekiz yaş altı ve elli yaş üstü işçiler için en az yirmi gün, yer altı işçileri için dört gün artırım uygulanır. Yıllık izin hakkından vazgeçilemez ve sözleşmelerle artırılabilir. İzin sürelerinizin doğru uygulanıp uygulanmadığı konusunda destek için iş hukuku sayfamıza bakabilir, iletişim üzerinden telefon veya mesajla bize ulaşabilirsiniz.