Yıllık İzin Ücreti İzne Çıkmadan Önce mi Ödenir? İş Kanunu m. 57 ve Hesaplama

Yıllık izin, işçinin dinlenme ve yenilenme hakkı olduğu kadar ücret hakkıdır. İşçi izne çıktığında maaşı kesilmemeli, hatta tatile çıkabilmesi için izin ücretini önceden almalıdır. Kanun bu hususu çok açık şekilde düzenler. Buna rağmen uygulamada izin ücretinin izin bittikten sonra, maaşla birlikte veya hiç ödenmediği görülür. İş Kanunu m. 57, yıllık izin ücretinin ne zaman ödeneceğini ve nasıl hesaplanacağını belirler.

Peşin Ödeme veya Avans Yükümlülüğü

İş Kanunu m. 57/1’e göre işveren, yıllık ücretli iznini kullanan her işçiye, yıllık izin dönemine ilişkin ücretini ilgili işçinin izine başlamasından önce peşin olarak ödemek veya avans olarak vermek zorundadır. Bu hüküm, yıllık iznin gerçekten dinlenmeye yarayabilmesi için ücretin önceden ödenmesini amaçlar. İşçi izne çıkarken parasını almadıysa, tatil planları ya da ihtiyaçlarını karşılamakta zorlanabilir. Kanunun peşin ödeme şartı, işverenin izin ücretini bordroda gösterip aylık maaş içinde vermesiyle yerine getirilmiş olmaz; çünkü esas olan izin başlamadan önce ödemenin yapılmış olmasıdır. Uygulamada bu kural sıklıkla ihlal edilir, ancak işçi bu ihlal nedeniyle işverenden izin ücretini talep etme hakkını saklı tutar.

İzin Ücretinin Hesabında Dikkate Alınan Kalemler

Kanun, izin ücretinin hesabında m. 50 hükmünün uygulanacağını belirtir. Buna göre fazla çalışma karşılığı alınan ücretler, primler, hazırlama ve temizleme işleri için alınan ücretler ve sosyal yardımlar izin ücretinin tespitinde hesaba katılmaz. Yani izin ücreti, işçinin normal çalışma ücreti esas alınarak belirlenir. İşçinin ücretinde sabit bir tutar yoksa hesap yöntemi değişir. İzin ücreti için gerçek ücret unsurlarının ayrıştırılması gerekir ve bordrodaki kalemlerin niteliği önem taşır. Bu hesaplama, işçinin gerçek ücretine göre hatalı bulunursa, işçi fark alacağı için dava açabilir. Yıllık izin hakkının temel esasları için yıllık ücretli izin hakkı ve kullanımı yazısına bakabilirsiniz.

Belirli Olmayan Ücretlerde Hesap

Günlük, haftalık veya aylık olarak belirli bir ücrete dayanmayıp da akort, komisyon ücreti, kâra katılma ve yüzde usulü ücret gibi belirli olmayan süre ve tutar üzerinden ücret alan işçinin izin süresi için verilecek ücret, son bir yıllık süre içinde kazandığı ücretin fiilen çalıştığı günlere bölünmesi suretiyle bulunacak ortalama üzerinden hesaplanır. Bu yöntemle işçinin dalgalı kazancı ortalamaya çevrilir. Örneğin satış primiyle çalışan bir işçinin son yıldaki toplam kazancı, fiilen çalıştığı gün sayısına bölünerek günlük ortalama bulunur ve izin gün sayısıyla çarpılır. Hesabın doğru yapılması için son bir yıllık kazanç bordrolarından tespit edilmelidir.

Ücrete Zam Yapılmışsa

Kanun, son bir yıl içinde işçi ücretine zam yapıldığı takdirde, izin ücretinin işçinin izine çıktığı ayın başı ile zammın yapıldığı tarih arasında alınan ücretin aynı süre içinde çalışılan günlere bölünmesi suretiyle hesaplanacağını belirtir. Bu düzenleme, zammın izin ücretine yansımasını sağlar ve eski ücretle hesap yapılmasını önler. Yani zamlı dönemin ücreti esas alınır. Örneğin işçiye yılın ortasında zam yapıldıysa, izin ücreti zamlı ücretten hesaplanmalıdır. İşveren eski ücret üzerinden ödeme yaparsa, işçi zam farkını talep edebilir.

İzin Süresine Rastlayan Tatil Günleri

Yıllık ücretli izin süresine rastlayan hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil ücretleri ayrıca ödenir. Ayrıca izin günlerinin hesabında izin süresine rastlayan ulusal bayram, hafta tatili ve genel tatil günleri izin süresinden sayılmaz. Bu iki hüküm birlikte okunduğunda işçinin izin süresinin bu günler kadar uzayacağı ve o günler için ücretlerinin ayrıca ödeneceği anlaşılır. Örneğin on dört günlük izin kullanan işçinin izni içinde bir bayram günü varsa, bu gün izinden sayılmaz ve işçinin izin bitiş tarihi bir gün uzar. Bu hükmün işyerinde doğru uygulanması önemlidir; çünkü hatalı izin sayımı işçinin fiilen daha az izin kullanmasına neden olur.

İzin Süresince Başka İşte Çalışma

Kanun m. 58’e göre yıllık ücretli iznini kullanmakta olan işçinin izin süresi içinde ücret karşılığı bir işte çalıştığı anlaşılırsa, bu izin süresi içinde kendisine ödenen ücret işveren tarafından geri alınabilir. Bu hüküm, iznin dinlenme amacına uygun kullanılmasını sağlar. İşçi izin süresinde başka bir işte ücret karşılığı çalışırsa, işveren ödediği izin ücretini geri isteme hakkına sahip olur. Bu düzenleme, izin ücretinin sadece dinlenmeyi desteklemek için verilmiş bir koruma olduğunu gösterir. Ancak işçinin kendi işini yapması, karşılıksız gönüllü faaliyette bulunması veya ücret karşılığı olmayan çalışmalar bu hükmün kapsamı dışında kalabilir; somut olayda çalışmanın niteliği önemlidir.

Sona Ermede Kullanılmayan İzin Ücreti

Kanun m. 59’a göre iş sözleşmesinin herhangi bir nedenle sona ermesi halinde işçinin hak kazanıp da kullanmadığı yıllık izin sürelerine ait ücreti, sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücreti üzerinden kendisine veya hak sahiplerine ödenir. Bu ücrete ilişkin zamanaşımı iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren başlar. Bu kural, izin kullanmadan ayrılan işçinin izin ücretini kaybetmemesini sağlar. Ayrıntı için yıllık iznin iş sözleşmesi sona erdiğinde ödenmesi yazısına bakabilirsiniz. Ayrıca işveren tarafından fesihte ihbar süresi ile yeni iş arama izinlerinin yıllık izin süreleriyle iç içe girmeyeceği de kanunda belirtilmiştir.

İzin Kayıt Belgesi ve İspat

Kanun, işverenin işyerinde çalışan işçilerin yıllık ücretli izinlerini gösterir izin kayıt belgesi tutmasını zorunlu kılar. Bu belge, izin kullandırıldığının ve izin ücretinin ödendiğinin ispatında önemlidir. İşçi izin kullandığını belgeleyemiyorsa ya da izin ücreti ödenmediğini iddia ediyorsa, izin kayıt belgesi ve banka kayıtları incelenir. İşçinin imzasını taşıyan izin belgesi, izin kullanıldığı yönünde delil oluşturur. İzin kullandırma usulleri için yıllık izin kullandırma usulü ve izin defteri yazısı yararlıdır.

Sık Yapılan Hatalar

• İzin ücretini izin bittikten sonra ödemek,
• Zamdan sonra eski ücretle izin ücreti hesaplamak,
• Komisyonlu işçinin izin ücretini sabit maaşa göre vermek,
• İzin içindeki tatil günlerini izin süresinden saymak,
• İzin kayıt belgesi tutmamak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Satış primiyle çalışan bir işçi on dört gün yıllık izin kullanır. İşveren izin ücretini sadece sabit maaş üzerinden ve izin bittikten sonra öder. İşçi, primli kazancın son bir yıllık ortalamasına göre hesap yapılması gerektiğini ve ödemenin izin öncesinde yapılması gerektiğini belirterek fark alacağı talep eder. İşveren hesabı düzeltmek zorunda kalır; işçi ayrıca izin süresine rastlayan hafta tatili ücretlerini de talep eder.

Sonuç

Yıllık izin ücreti izne başlamadan önce peşin veya avans olarak ödenmelidir. Belirli olmayan ücretlerde son bir yıllık ortalama, zam halinde zamlı dönem esas alınır. İzin süresine rastlayan tatil günleri ayrıca ödenir. Yıllık izin ücretiyle ilgili haklarınız için iş hukuku sayfamıza bakabilir, iletişim sayfasından telefon veya mesajla bize ulaşabilirsiniz.