Boşanma Davası Hangi Tarihte Açılmış Sayılır? Dilekçe Tarihi Neden Önemli?

Boşanma davasında “dava tarihi” ilk bakışta bir ayrıntı gibi görünür, ama mal rejiminden geçici önlemlere, hak düşürücü sürelerden dava şartlarına birçok sonuç bu tarihe bağlanır. Kısa cevap şu: dava, dava dilekçesinin mahkemede kaydedildiği tarihte açılmış sayılır (HMK m. 118/1). Avukata vekâlet verdiğiniz gün, karşı tarafa tebligatın çıktığı gün ya da ilk duruşma günü dava tarihi değildir. Dilekçenin kaydı hangi günse, hukuki başlangıç da o gündür.

Dava tarihi kanunda nasıl belirlenir?

Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 118. maddesinin birinci fıkrası, davanın dava dilekçesinin kaydedildiği tarihte açılmış sayılacağını söyler ve dilekçeye davalı sayısı kadar örnek eklenmesini şart koşar. İkinci fıkra dilekçenin kaydına ilişkin usul ve esasların yönetmelikte belirleneceğini bildirir. Yani kaydın usul ve esasları yönetmelikle belirlenir; ama kural değişmez: dava, dilekçenin kaydı ile başlar.

Bu nedenle dilekçenin son gün saatinde verilmesi gereken bir hak düşürücü süre varsa, kaydın o gün tamamlanması önemlidir. Kaydın tamamlandığını gösteren belgeyi, yani dilekçeyi sunduğunuz zaman aldığınız kaydı saklamanız gerekir. Yargılama sürecinin tamamı için başlangıç noktasını bu belge gösterir.

Dilekçe eksikse dava ne zaman açılmış sayılır?

Dilekçenin kaydedilmesi, davanın sağlıklı biçimde açıldığı anlamına gelmeyebilir. Dava dilekçesinde mahkemenin adı, tarafların adı soyadı ve adresleri, davacının Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası, davanın konusu, vakıaların açık özetleri, her vakıanın hangi delillerle ispat edileceği, hukuki sebepler, açık talep sonucu ve imza bulunmalıdır (HMK m. 119/1). Bu unsurlardan mahkemenin adı, davanın konusu ile malvarlığı haklarında değeri, vakıaların özeti, deliller ve hukuki sebepler dışında kalan eksikler için hâkim davacıya bir haftalık kesin süre verir; bu süre içinde eksiklik tamamlanmazsa dava açılmamış sayılır (HMK m. 119/2).

Burada dikkat edilecek nokta, bir haftalık kesin sürenin yalnızca kanunda sayılan unsurların dışında kalan eksikler için işlediğidir. Adres, kimlik numarası, talep sonucu ve imza gibi eksiklikler bu kapsamdadır; kanundaki ifadeyi ters yorumlamamak gerekir. Süre içinde tamamlama yapılmazsa dava açılmamış sayıldığı için, dava tarihinin geriye dönük sonuçları da ortadan kalkar. Dava şartlarının eksikliği ise ayrı bir konudur ve usulden ret sonucu doğabilir; bu hâlde yeni dava açılırsa tarih yeni dilekçenin kaydı olur. Bu konuda boşanma davası usulden reddedilirse yeniden açılır mı yazısına bakabilirsiniz. Dilekçe eksikliklerinin giderilmesi için boşanma davasında dilekçe eksikliği giderme yazısı da yardımcı olur.

Gider avansı ve dava tarihi

Davacı, yargılama harçları ile gider avansı tarifesinde belirlenen tutarı dava açarken mahkeme veznesine yatırmak zorundadır (HMK m. 120/1). Gider avansının yatırılmış olması ayrıca bir dava şartıdır (HMK m. 114/1-g). Avans eksik kalırsa mahkeme kesin süre verir; süre içinde yatırılmazsa dava usulden reddedilir (HMK m. 115/2). Bu durumda ilk dilekçenin tarihi, yeni açılacak davanın tarihini belirlemez; yeni dilekçe, yeni tarihle açılır. Avans konusundaki ayrıntı için boşanma davasında gider avansı yatırılmazsa yazımıza bakabilirsiniz.

Mal rejimi ve dava tarihi

Dava tarihinin en önemli sonucu mal rejimiyle ilgilidir. Mahkemece evliliğin boşanma sebebiyle sona erdirilmesine karar verilmesi hâlinde mal rejimi, dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer (TMK m. 225/2). Yani boşanma davasının açıldığı gün, mal rejiminin sona erme tarihi olarak esas alınır; ancak bu sonuç yalnızca mahkeme boşanmaya karar verirse ortaya çıkar. Dava reddedilirse mal rejimi sona ermez.

Edinilmiş mal, eşin mal rejiminin devamı süresince karşılığını vererek elde ettiği malvarlığı değeridir (TMK m. 219); rejim sona erdiğinde mevcut edinilmiş mallar tasfiye anındaki değerleriyle hesaba katılır (TMK m. 235). Dolayısıyla rejimin sona erme tarihi, hangi malların tasfiyeye gireceğini belirler. Katılma alacağı ve değer artış payı çoğunlukla boşanma davasından ayrı bir mal rejimi tasfiyesi davasında istenir; bu yüzden dava tarihini ve mal rejimi hesabını birlikte düşünmeniz gerekir. Ayrıntı için mal rejiminin sona ermesi ve tasfiye tarihi ve katılma alacağı nasıl hesaplanır yazılarımızı okuyabilirsiniz.

Geçici önlemler ve dava tarihi

Boşanma veya ayrılık davası açılınca hâkim, davanın devamı süresince gerekli olan, özellikle eşlerin barınmasına, geçimine, mallarının yönetimine ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri resen alır (TMK m. 169). Bu önlemler dava açıldıktan sonra gündeme gelir; dava açılmadığı sürece hâkimin bu madde kapsamında önlem alması söz konusu değildir. Dava açıldığı tarih bu açıdan, tedbir taleplerinin yöneltilebileceği başlangıç noktasıdır. Tedbirler için boşanma davasında geçici önlemler yazısına bakabilirsiniz.

Hak düşürücü süreler ve dava tarihi

Bazı boşanma sebeplerinde dava hakkı sürelere bağlıdır. Zina sebebiyle boşanma davasında davaya hakkı olan eşin boşanma sebebini öğrenmesinden başlayarak altı ay ve her hâlde zina eyleminin üzerinden beş yıl geçmekle dava hakkı düşer; affeden tarafın dava hakkı yoktur (TMK m. 161). Hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış sebebinde de öğrenmeden itibaren altı ay ve her hâlde sebebin doğumundan itibaren beş yıl geçmekle dava hakkı düşer (TMK m. 162). Bu sürelerin içinde dava açılmış sayılması için dilekçenin süre bitmeden kaydedilmiş olması gerekir. Sürenin son günü ve dilekçenin kayıt saati arasındaki fark, davanın esastan değerlendirilmesi ile reddedilmesi arasındaki farka dönüşebilir. Süre hesabı için boşanma davasında sürelerin hesaplanması yazısı yol gösterir.

Karşı dava ve ikinci dava tarihi nasıl işler?

Eşlerden biri boşanma davası açtıktan sonra diğeri de aynı sebeple veya farklı bir sebeple boşanma istemek isteyebilir. Bunun yolu karşı davadır: karşı dava cevap dilekçesiyle ya da esasa cevap süresi içinde, yani kural olarak dava dilekçesinin tebliğinden itibaren iki hafta içinde ayrı bir dilekçeyle açılır (HMK m. 127, 133). Her dava kendi dilekçesinin kaydedildiği tarihte açılmış sayılacağı için, ikinci dilekçenin tarihi birincinin tarihinden sonradır. Aynı davanın daha önceden açılmış ve hâlen görülmekte olmaması bir dava şartıdır (HMK m. 114/1-ı); ancak bu engel aynı davacının aynı talebi ikinci kez dava etmesine ilişkindir. Uygulamada diğer eşin kendi boşanma talebiyle ayrıca açtığı dava derdestlik sayılmaz; iki dava bağlantı nedeniyle birleştirilebilir (HMK m. 166). Cevap dilekçesi ve karşı dava ayrıntıları için boşanma davasında cevap dilekçesi ve karşı dava yazısını okuyabilirsiniz.

İlk davayı açan eşin davasının reddedilmesi, karşı davanın akıbetini otomatik olarak belirlemez; her dava kendi sebeplerine göre değerlendirilir. Tarih konusunda önemli olan, kimin ne zaman dilekçe verdiğini belgelemektir. Kayıt belgenizi, karşı tarafın dava dilekçesindeki tarihi ve tebligat tarihlerini ayrı ayrı not etmeniz, süre ve tarih tartışmalarında işinizi kolaylaştırır.

Tarihi belgelemek için neler saklanmalı?

Dilekçenin kaydedildiği tarihi gösteren belge, dava tarihinin ispatıdır. Bunun yanında harç ve gider avansı yatırma makbuzları, mahkemeden gelen eksiklik yazısı ve bu yazı üzerine yapılan tamamlama işlemlerinin kaydı, dosyanın bütünlüğünü gösterir. Hâkim bir haftalık kesin süre verdiyse, bu sürenin tebliğ tarihini ve süre bitiş tarihini kendi takviminize işlemeniz gerekir. Süreyi kaçırmak, davanın açılmamış sayılmasına yol açabilir (HMK m. 119/2). Eksiklik giderme aşamasında vekil aracılığıyla işlem yapılıyorsa, vekilin süreyi kaydettiğinden emin olun.

Dava dilekçesinde adresinizin güncel olması da önemlidir; adres eksikliği hâkimin bir haftalık kesin süre vermesine yol açabilir. Adres değişikliği olursa mahkemeye bildirmek tebligatların size ulaşmasını sağlar. Tebligat ve adres konusunda boşanma davası sürerken adres değişikliği yazısına bakabilirsiniz.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: Bir eş, eşinin kendisine karşı pek kötü davrandığını belirli bir tarihte öğreniyor ve boşanma davası açmak istiyor. Dilekçeyi hazırlıyor, ancak gider avansını eksik yatırıyor. Dilekçe kaydedildiği gün itibarıyla davanın açılışı sayılırken, avans eksikliği hâkimin kesin süre vermesine yol açıyor. Eş süresinde avansı yatırıyor; böylece dava şartı tamamlanıyor ve dava, dilekçenin kayıt tarihi esas alınarak yürüyor. Başka bir ihtimalde avans yatırılmazsa ve dava usulden reddedilirse, yeni dava açıldığında tarih ileri gidecek, altı aylık dava hakkı süresi de bu arada dolmuş olabilecektir. Bu örnek bir sonucu tahmin etmek için değil, tarihin neden önemli olduğunu göstermek için verilmiştir.

Sık yapılan hatalar

İlk hata, dava tarihi ile duruşma tarihini karıştırmaktır. Davanın açıldığı gün dilekçenin kaydı, duruşma günü ise mahkemenin davayı görmeye başladığı gündür; birbirinden uzak olabilir.

İkinci hata, sürenin son gününü beklemektir. Dilekçenin kaydı ve gider avansının yatırılması birlikte yürümelidir; sürenin son gününde yapılacak bir eksik, dava hakkını riske atar.

Üçüncü hata, mal rejimi tarihini hesaba katmadan mal edinimine ya da devrine girişmektir. Mal rejiminin sona erme tarihi dava tarihine bağlandığından, büyük bir alım satımdan önce bu tarihin hesabını yaptırmak yerinde olur.

Dördüncü hata, kaydı alınmış dilekçenin eksiklerini umursamamaktır. Bir haftalık kesin süre kaçırılırsa dava açılmamış sayılır; ardından dava tarihinden doğan bütün sonuçlar ortadan kalkar.

Beşinci hata, yetkili mahkemeyi hesaba katmamaktır. Boşanma davasında yetkili mahkeme eşlerden birinin yerleşim yeri veya son altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir (TMK m. 168); yanlış yerde açılan davanın akıbeti için boşanma davası yanlış mahkemede açılırsa yazısına bakabilirsiniz.

Dava tarihi sizin dosyanız için neyi değiştirir?

Dilekçenizin hangi tarihte verileceği, mal rejiminin hangi tarihte sona ereceği ve sürelerinizin dolup dolmadığı dosyanıza özgü hesaplara bağlıdır. Durumunuzu anlatmak için telefonla arayabilir ya da WhatsApp üzerinden yazabilirsiniz; iletişim sayfasından ulaşabilirsiniz. Boşanma sürecine dair diğer konular için aile hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.