Boşanma Davasında Dilekçe Eksik Çıkarsa Mahkeme Ne Yapar? Eksiklik Giderme

Boşanma dava dilekçesi eksik çıkarsa mahkeme dilekçeyi hemen reddetmez; bazı eksiklikler için hâkim size bir haftalık kesin süre verir. Süre içinde eksik giderilirse dava kaldığı yerden devam eder, giderilmezse dava açılmamış sayılır. Yani dilekçedeki küçük görünen bir eksik, bütün süreci baştan başlatabilecek sonuç doğurabilir.

Dava dilekçesinde neler bulunmak zorunda?

Hukuk Muhakemeleri Kanunu, dava dilekçesinde bulunması gereken hususları tek tek sayar. Bunlar mahkemenin adı; davacı ile davalının adı, soyadı ve adresleri; davacının T.C. kimlik numarası; varsa tarafların kanuni temsilcileri ve davacı vekilinin bilgileri; davanın konusu ve malvarlığı haklarına ilişkin davalarda dava konusunun değeri; iddianın dayanağı bütün vakıaların sıra numarası altında açık özetleri; her vakıanın hangi delillerle ispat edileceği; dayanılan hukuki sebepler; açık bir şekilde talep sonucu ve davacının, varsa kanuni temsilcisinin veya vekilinin imzasıdır (HMK m. 119/1).

Boşanma dilekçesinde bu liste şöyle somutlaşır: görevli mahkeme aile mahkemesidir (aile mahkemesi kurulmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla bakar), taraflar eşlerdir, davanın konusu boşanmadır ve genellikle velayet, nafaka, tazminat gibi talepler eklenir. Dilekçenin nasıl yazılacağı hakkında boşanma dilekçesinde nelere dikkat edilmeli yazısına, talep sonucunun nasıl kurulacağı için boşanma dilekçesinde talep sonucu yazısına bakabilirsiniz.

Dilekçeye belgelerin eklenmesi de ayrı bir yükümlülüktür: dilekçede gösterilen ve davacının elinde bulunan belgelerin asıllarıyla birlikte davalı sayısından bir fazla düzenlenmiş örnekleri veya sadece örnekleri dilekçeye eklenir; başka yerlerden getirtilecek belge ve dosyalar için de bunların bulunabilmesini sağlayacak açıklama dilekçede yer alır (HMK m. 121). Dava dilekçesi mahkeme tarafından davalıya tebliğ edilir ve davalının iki hafta içinde davaya cevap verebileceği tebliğ zarfında gösterilir (HMK m. 122).

Bir haftalık kesin süre hangi eksiklikler için verilir?

Kanunun işleyişi şöyledir: dilekçenin (a), (d), (e), (f) ve (g) bentleri dışında kalan hususlarının eksik olması hâlinde hâkim davacıya eksikliği tamamlaması için bir haftalık kesin süre verir. Bu süre içinde eksiklik tamamlanmazsa dava açılmamış sayılır (HMK m. 119/2).

Bu cümleyi dikkatle okumak gerekir, çünkü “dışında kalan” ifadesi sık yanlış anlaşılır. Bir haftalık süre, sayılan bentler dışındaki eksikliklerde verilir. Dışarıda tutulan bentler mahkemenin adı, dava konusunun değeri, vakıalar, deliller ve hukuki sebeplerdir. Geriye kalan eksikliklerin tipik örnekleri şunlardır:

• Davacı ile davalının adreslerinin ya da davacı bakımından T.C. kimlik numarasının eksik olması,
• Tarafların kanuni temsilcisi ya da davacı vekiline ilişkin bilgilerin eksikliği,
• Talep sonucunun açık yazılmaması,
• Davacının, varsa kanuni temsilcisinin veya vekilinin imzasının bulunmaması.

Hâkim bu durumda, hangi eksikliğin tamamlanacağını belirtir ve kesin süre verir. Kesin süreler konusundaki genel kurallar için boşanma davasında mahkemenin verdiği kesin süre yazısına bakabilirsiniz.

Süre içinde tamamlamazsanız ne olur?

Kanunun sonucu açık: süre içinde eksiklik tamamlanmazsa dava açılmamış sayılır. Kesin süre içinde yapılması gereken işlemi süresinde yapmayan tarafın o işlemi yapma hakkı da ortadan kalkar (HMK m. 94/3). Hâkimin tayin ettiği sürenin kesin olduğuna karar vermesi hâlinde, işlemin ne olduğunu hiçbir duraksamaya yer vermeyecek şekilde açıklaması ve süreye uyulmamasının sonuçlarını tutanağa geçirerek ihtar etmesi gerekir (HMK m. 94/2).

Davanın açılmamış sayılması, dava hakkınızın sona ermesi anlamına gelmez. Esas hakkında bir karar verilmediği için aynı uyuşmazlık için yeniden dava açılabilir. Ancak bu, baştan başlamak demektir. Boşanma sebeplerinden bazıları süreye bağlıdır; örneğin zina ve hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış sebeplerinde, hakkın öğrenmeden itibaren altı ay, her hâlde beş yıl içinde kullanılması gerekir (TMK m. 161, 162). Böyle bir sebebe dayanıyorsanız, dava açılmamış sayıldıktan sonra geçen zamanın sonuca etkisi dosyaya göre değerlendirilir. Bunu önceden bilmek, süreyi kaçırmamanın başka bir gerekçesidir.

Okunamayan veya uygunsuz dilekçe

Eksiklik yalnızca bir bilginin yokluğu olmayabilir. Hâkimin sevk ve idaresi başlığı altında kanun, okunamayan veya uygunsuz yahut ilgisiz olan dilekçenin yeniden düzenlenmesi için uygun bir süre verileceğini söyler. Bu dilekçe dosyada kalır; verilen süre içinde yeni bir dilekçe düzenlenmezse tekrar süre verilemez (HMK m. 32/2).

Bunun yanında hâkim, uyuşmazlığın aydınlatılmasının zorunlu kıldığı durumlarda, maddi veya hukuki açıdan belirsiz yahut çelişkili gördüğü hususlar hakkında taraflara açıklama yaptırabilir, soru sorabilir ve delil gösterilmesini isteyebilir (HMK m. 31). Bu iki hüküm, dilekçedeki belirsizliğin her zaman kesin süre ve dava açılmamış sayılma sonucuna gitmediğini gösterir. Vakıaların belirsiz olduğu durumda hâkim önce açıklama isteyebilir.

Gider avansı eksikse kural farklıdır

Gider avansı, dilekçenin içeriğinden ayrı bir konudur ve ayrı bir kurala bağlanmıştır. Davacı, yargılama harçları ile gider avansı tarifesinde belirlenen tutarı dava açarken mahkeme veznesine yatırmak zorundadır; avansın yeterli olmadığı dava sırasında anlaşılırsa mahkemece davacıya iki haftalık kesin süre verilir (HMK m. 120). Gider avansının yatırılmış olması bir dava şartıdır (HMK m. 114/1-g). Dava şartı noksanlığı tespit edilirse davanın usulden reddine karar verilir; giderilmesi mümkünse bunun tamamlanması için kesin süre verilir ve süre içinde giderilmezse dava, dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddedilir (HMK m. 115/2).

Yani dilekçedeki bir eksiklik sonucu dava “açılmamış sayılırken”, gider avansı eksikliğinde dava “usulden reddedilir”. İki sonuç hukuken farklı kavramlardır, ama sizin açınızdan ortak olan şey, davanın esasına hiç girilmemesidir. Ayrıntı için boşanma davasında gider avansı yatırılmazsa ne olur yazısına bakabilirsiniz.

Dava şartları ile dilekçe eksikliği arasındaki fark

Dava şartları, mahkemenin davayı esastan inceleyebilmesi için bulunması gereken şartlardır. Mahkeme bunların varlığını davanın her aşamasında kendiliğinden araştırır; taraflar da noksanlığı her zaman ileri sürebilir (HMK m. 115/1). Sayılan şartlar arasında mahkemenin görevli olması, tarafların taraf ve dava ehliyetine sahip olması, vekil aracılığıyla takip edilen davalarda usulüne uygun vekâletname bulunması ve davacının dava açmakta hukuki yararının bulunması gibi hususlar yer alır (HMK m. 114). Dilekçe eksikliği ise dilekçenin şekil ve içerik şartlarına ilişkindir.

Bu ayrım şunun için önemlidir: dilekçe eksikliğini giderince dava şartı da tamam olmuş olmaz; mahkeme ikisini ayrı ayrı denetler. Dava şartlarının genel çerçevesi için boşanma davasında dava şartları yazısı var.

Cevap dilekçesinde eksiklik olursa

Aynı mantık davalı taraf için de vardır. Cevap dilekçesinde mahkemenin adı, tarafların adı ve adresleri, davalının T.C. kimlik numarası, varsa temsilcilerin bilgileri ve davalının veya vekilinin imzası eksikse hâkim bir haftalık süre verir; eksiklik bu süre içinde giderilmezse cevap dilekçesi verilmemiş sayılır (HMK m. 129, 130). Süresi içinde cevap dilekçesi vermemiş olan davalı, davacının dilekçesinde ileri sürdüğü vakıaların tamamını inkâr etmiş sayılır (HMK m. 128).

Yani boşanma davasında hem açan hem savunan taraf için dilekçedeki şekli eksiklikler, haklı olsanız bile dosyanın seyrini değiştirebilir. Davalı olarak cevap süreniz dava dilekçesinin tebliğinden itibaren iki haftadır; cevabı bu sürede hazırlamak çok zor ya da imkânsızsa, yine bu iki hafta içinde başvurarak bir defaya mahsus ve bir ayı geçmemek üzere ek süre isteyebilirsiniz (HMK m. 127). Bu süreyi hesaplarken dilekçenin eksiksiz hazırlanması için de zaman ayırmak gerekir. Cevap sürecini boşanma davasında cevap dilekçesi verilmezse ne olur yazısında ele alıyoruz.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim. Bir kişi boşanma davası açıyor. Dilekçesinde eşinin güncel adresi yok, ayrıca talep sonucu bölümünde yalnızca “boşanmaya karar verilmesi” yazıyor; velayet ve nafaka hakkında bir şey belirtmemiş. Mahkeme dilekçeyi inceliyor ve bir haftalık kesin süreyle, davalı adresinin bildirilmesini istiyor.

Kişi süre içinde eşin adresini bildiriyor; böylece dilekçe bu yönüyle tamamlanmış oluyor. Talep sonucunda velayet ve nafakanın bulunmaması ise ayrı bir konudur. Talep sonucu açık yazılmış olduğundan bu durum her zaman bir eksiklik sayılmayabilir; hâkim gerekli görürse hangi taleplerin dava kapsamında olduğunu açıklatabilir (HMK m. 31). Çocukla ilgili düzenlemeleri hâkim kendiliğinden yapar (TMK m. 182); tazminat ve yoksulluk nafakası ise talebe bağlıdır ve dilekçede hiç yer almazsa sonradan eklenmesi iddianın genişletilmesi kurallarına takılabilir. Sonucun ne olacağı, dilekçenin tamamına ve dosyanın akışına bağlıdır. Örnekten çıkan ders şu: talepleri dava açarken eksiksiz yazmak gerekir.

Eksikliği gidermek için pratik adımlar

Mahkemeden eksiklik yazısı geldiğinde sırasıyla şunları yapın: Yazıda hangi eksikliğin tamamlanması istendiğini okuyun, tebliğ tarihini ve bir haftalık sürenin biteceği günü hesaplayın, eksikliği dilekçeyle ve gerekirse belgeyle tamamlayın, dilekçenin mahkemeye süresinde ulaştığından emin olun. Bir haftalık süre, tebliğ edilen güne karşılık gelen günün tatil saatinde biter; resmî tatil son güne denk gelirse süre izleyen ilk iş günü çalışma saati sonunda biter (HMK m. 92, 93).

Eksikliği tamamlarken yalnızca istenen bilgiyi vermekle yetinmeyip dilekçenin diğer kısımlarını da gözden geçirmek, ikinci bir eksiklik yazısı almanızı önleyebilir. Ancak eksiklik giderme sürecinde dilekçeye yeni iddialar eklemek, ayrı bir kuralın konusudur; iddia ve savunmanın genişletilmesi için boşanma davasında iddia genişletme ve değiştirme yazısına bakabilirsiniz.

Sık yapılan hatalar

İlk hata, tebligatı geç fark etmektir. Mahkemenin verdiği bir haftalık süre kısadır ve tebliğ tarihinden işler; kanunda belirtilen süreyi hâkim artıramaz (HMK m. 90). İkinci hata, eksikliği dilekçeyle giderirken yalnızca bir kısmını tamamlamaktır. Üçüncü hata, süre kaçınca yeni bir dava açmanın zararsız olduğunu düşünmektir; süreye bağlı sebepler ve geçici önlemler açısından baştan başlamak sakıncalı olabilir. Dördüncü hata, kimlik veya adres gibi bilgileri güncel olmayan kaynaktan yazmaktır; bunun sonucu tebligat sorunları çıkabilir.

Elde olmayan sebeple süreyi kaçıranlar için eski hâle getirme yolu vardır (HMK m. 95); ancak bu istisnaidir ve iki haftalık bir süreye tabidir. Dava açma sürecinin genel adımları için boşanma davası nasıl açılır yazısı da faydalı olur.

Dilekçeniz için ne yapabilirsiniz?

Dilekçenin eksiksiz olup olmadığı, tarafların bilgilerine ve taleplerinize bağlı olarak değişir. Hazır ya da mahkemeye verilmiş bir dilekçeniz varsa, onu eldeki belgelerle birlikte değerlendirmek gerekir. Durumunuzu telefonla arayarak ya da WhatsApp’tan yazarak anlatabilirsiniz; iletişim sayfasında bilgiler yer alıyor. Boşanma sürecine ilişkin diğer konular için aile hukuku sayfasına da göz atabilirsiniz.