Evlilikte Yapılan Ev Eşin Ailesi Adına Tapuluysa Boşanmada Hak İddia Edilebilir mi?

Evi taksitle ya da peşin birlikte aldınız, gelinin ya da damadın ailesine duyduğunuz güvenle tapu eşinizin annesinin, babasının ya da kardeşinin üzerine yapıldı. Boşanma gündeme geldiğinde ev “bizim” değil, tapudaki kişinin hâline gelir. Bu durumda yapılabilecek şeyler vardır, ama hepsi mülkiyet talebi olarak değil, para ve değer meselesi olarak kurulur. Aşağıdaki yolları dosyanın koşullarına göre ayırmak gerekir.

Tapu kimdeyse mülkiyet de ondadır

Önce zor ama dürüst gerçeği söylemek gerekir: tapuda üçüncü kişi adı yazıyorsa, mal rejimi hesabında ev eşin malvarlığı içinde sayılmaz. Mal rejimi eşlerin malvarlığı arasındaki bir hesaplaşmadır; üçüncü kişiye ait bir taşınmaz bu hesaba doğrudan dahil olmaz. Boşanma davasında eşin annesi ya da babası taraf değildir, hâkim de evin tapusunu kendiliğinden değiştiremez.

Peki o evin parasını kim ödedi? Hak talebi buradan başlar. Bedeli ödeyen eşin ya da ailenin parası, başka birinin mülkiyetine geçmişse, bu para ya bir bağış, ya bir borç, ya bir iade ya da başka bir ilişki olabilir. Hukukî niteliği, ispat edilebilen olgular belirler.

Evin gerçekte kimin için alındığına dair yazılı bir kayıt, mesaj, banka dekontu, noterde yapılmış bir tutanak ya da tanık beyanı varsa, dosya güçlenir. “Biz güvendik, kimse yazılı bir şey yapmadı” diyen bir olayda, ispat yükü ağırdır.

Birinci yol: eklenecek değerler

Edinilmiş mal hesabında, eşin malvarlığından çıkmış olsa da hesaba geri eklenen kalemler vardır. Kanun iki durum sayar: eşlerden birinin mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde diğer eşin rızası olmadan, olağan hediyeler dışında yaptığı karşılıksız kazandırmalar ve bir eşin mal rejiminin devamı süresince diğer eşin katılma alacağını azaltmak kastıyla yaptığı devirler (TMK m. 229).

Bu, tapunun ailesi adına yapılması konusunda şöyle işler. Eş evin parasını ödeyip tapuyu doğrudan annesi adına çıkarttıysa, bu işlemin karşılıksız kazandırma sayılıp sayılmayacağını hâkim dosyadaki delillere göre değerlendirir. Olay mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde yaşanmış ve sizin rızanız yoksa ilk bent gündeme gelebilir. Daha eski bir olayda ikinci bent için “katılma alacağını azaltma kastı” ispatlanmalıdır; kastın varlığı olayın bütün koşullarına göre değerlendirilir.

Eklenen değer, aslında malvarlığında hâlâ varmış gibi artık değer hesabına yazılır. Böylece diğer eş, hesapta o değerin yarısı üzerinde hak sahibi olur (TMK m. 236). Bu yolun sonucu para alacağıdır; tapu eşin ailesinin üzerinde kalır. Ayrıntı için mal kaçırma ve eklenecek değerler yazımıza bakabilirsiniz.

İkinci yol: üçüncü kişiye karşı dava

Bazen eşin kendi malvarlığı, hesaplanan katılma alacağını karşılamaz; çünkü mal zaten dışarı çıkmıştır. Kanun bunu da düşünmüştür. Tasfiye sırasında borçlu eşin malvarlığı veya terekesi katılma alacağını karşılamadığı takdirde, alacaklı eş veya mirasçıları, edinilmiş mallarda hesaba katılması gereken karşılıksız kazandırmaları bunlardan yararlanan üçüncü kişilerden eksik kalan miktarla sınırlı olarak isteyebilir (TMK m. 241).

Bu dava hakkı süreyle sınırlıdır: Alacaklı eş ya da mirasçılarının haklarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde mal rejiminin sona ermesinin üzerinden beş yıl geçmekle düşer. Yetki kuralları ve bu fıkra dışında mirastaki tenkis davasına ilişkin hükümler kıyas yoluyla uygulanır (TMK m. 241). Bu sebeple süre hesabı baştan titizlikle yapılmalıdır.

Ayrıca TMK m. 229’a göre, bu tür kazandırma veya devirlere ilişkin uyuşmazlıklarda mahkeme kararı, davanın üçüncü kişiye ihbar edilmiş olması koşuluyla, kazandırmadan yararlanan üçüncü kişilere karşı da ileri sürülebilir. Yani eşin ailesine davayı bildirmek, kararın onlara karşı da etkili olması için önemlidir. Katılma alacağında üçüncü kişiye dava yazımızda bu usulü daha ayrıntılı ele aldık.

Üçüncü yol: sebepsiz zenginleşme

Mal rejiminin aksine, parayı doğrudan ödeyen kişi bir üçüncü kişiye karşı da dava açabilir. Türk Borçlar Kanunu’na göre haklı bir sebep olmaksızın bir başkasının malvarlığından veya emeğinden zenginleşen, bu zenginleşmeyi geri vermekle yükümlüdür; bu yükümlülük özellikle zenginleşmenin geçerli olmayan, gerçekleşmemiş ya da sona ermiş bir sebebe dayanması durumunda doğar (TBK m. 77).

Burada soru, paranın bir sebebi olup olmadığıdır. Sizin ödediğiniz bedel eşinizin anne babasına bağışlanmışsa, bağışın geçerli sebep sayılıp sayılmayacağı tartışılır. “Ev bizim adımıza yapılacaktı, yazı kayıt ailenin adına geçti” gibi bir anlaşma varsa, bunun belgesi hâkimin önünde önemli olacaktır.

Sebepsiz zenginleşmeden doğan istem hakkı, hak sahibinin geri isteme hakkı olduğunu öğrendiği tarihten başlayarak iki yılın ve her hâlde zenginleşmenin gerçekleştiği tarihten başlayarak on yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar (TBK m. 82). Süreler bu yolda kısadır; bu nedenle beklemek dosyayı zayıflatır.

Ev eşinin parasıyla ama ailesi adına: kimin ödediği neden önemli?

Hesapta belirleyici soru, bedelin hangi malvarlığından çıktığıdır.

Para eşin edinilmiş malvarlığından çıkmışsa, bunun kayıtla ortaya konması, artık değer hesabı açısından önem taşır. Para eşin kişisel malından geliyorsa (örneğin kendisine bağışlanan veya miras kalan bir para) bu kısım artık değere girmez (TMK m. 220) ve eklenecek değer de oluşturmaz, çünkü TMK m. 229 yalnız edinilmiş mallara eklenecek kazandırmaları düzenler. Bedelde sizin kendi paranız kullanıldıysa, o kısım için kendi adınıza sebepsiz zenginleşme gibi yollar mal rejimi hesabının dışında gündeme gelir. Eşin ailesi bedelin bir kısmını kendisi verdiyse, bu kısım ailenin kendi katkısı olarak sayılır.

Katkıyı hangi paranın yaptığını belirlemek için dekontlar, kredi sözleşmeleri, tapu işlem tarihi ve ev satış sözleşmesi bir araya getirilir. Katılma alacağı hesabının genel çerçevesi için katılma alacağı nasıl hesaplanır yazısını okuyabilirsiniz.

Ev kimin adına, parası kimden? Üç ayrı senaryo

İlk senaryoda ev, doğrudan eşin ailesi adına satın alınmıştır. Bedeli siz ya da eşiniz ödemiştir. Burada işlem hukuken bir devir mi, bağış mı, yoksa ailenin kendi evini alması mı, bunu ödeme kayıtları ve tarafların davranışı ortaya koyar.

İkinci senaryoda ev önce eş adına alınmış, sonra aile üyesine devredilmiştir. Devir tarihi ve şekli burada kritiktir: bir yıl içinde rızanız olmadan yapılan karşılıksız devir eklenebilir; daha eski bir devirde kast aranır.

Üçüncü senaryoda ev, ailenin kendi parasıyla alınmış ama çift orada oturmuştur. Bu durumda tapu doğru kişidedir ve mal rejimi talebi söz konusu olmaz. Çiftin yaptığı onarım ya da yatırımlar ayrı değerlendirilir.

Delil toplarken nelere dikkat edilir?

Üçüncü kişiyi ilgilendiren davalarda ispat, eşler arası davadan daha zordur; çünkü aile bireyleri paranın bağış ya da yardım olduğunu savunabilir. Bu nedenle paranın hareketini baştan sona gösteren bir zincir kurmak gerekir: paranın çıktığı hesap, tapuyu satan kişiye yapılan ödeme, ödeme tarihi ve tapunun işlem tarihi. Evin satın alınması sırasında yazılan mesajlar, evin içindeki eşyaların kimin parasıyla alındığı ve evde fiilen kimin oturduğu da destekleyici olgulardır. Tapu kayıtları ve ödeme dekontları ise mahkemeye sunulmadan önce eksiksiz bir dosya hâline getirilmelidir.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: Çift, evlendikten dört yıl sonra iki odalı bir daire satın almış. Bedelin büyük kısmı kocanın maaş birikimi, bir kısmı kadının kendi altınlarının satışıyla ödenmiş. Tapu ise kocanın annesi adına çıkarılmış; “ileride sorun olursa ailemizin üzerinde dursun” denmiş. Üç yıl sonra evlilik sorun yaşamaya başlamış ve boşanma davası açılmış.

Bu olayda tapunun anne adına yapılması işleminin zamanı, kadının rızası olup olmadığı ve ödemelerin dekontlarla gösterilip gösterilmeyeceği belirleyicidir. Kadının kendi parasının kullanılmış olması, ayrı bir talep konusudur. Kocanın edinilmiş maldan karşılıksız kazandırması varsa, hesaba değer olarak eklenme tartışması çıkar. Ödenen bedelle zenginleşen aile üyesine karşı da sebepsiz zenginleşme tartışılabilir. Dosyanın nasıl sonuçlanacağı delillere bağlıdır; hiçbir sonuç baştan söylenemez.

Sık yapılan hatalar

Birincisi, boşanma davasında annenin tapusunun iptalini istemektir. Tapu iptali ayrı bir davanın, ayrı bir dayanağın konusudur.

İkincisi, süreyi kaçırmaktır. TMK m. 241 ve TBK m. 82’deki süreler kısadır; öğrenme tarihi ve işlem tarihi kayıt altına alınmalıdır.

Üçüncüsü, üçüncü kişiye ihbarı unutmaktır. Mahkeme kararının onlara karşı ileri sürülebilmesi için davanın ihbarı koşuldur (TMK m. 229).

Dördüncüsü, “aile içi güven” yüzünden belge toplamamaktır. Ödeme dekontları, mesajlar ve tapu işlem kayıtları aile içinde olsa bile saklanmalıdır.

Kendi dosyanız için neler toplamalısınız?

Tapu senedi, tapu işlem tarihleri ve devir bilgisi, satış bedelini ödeyen hesapların dekontları, kredi kullanıldıysa sözleşme ve ödeme planı, eve ilişkin mesajlaşmalar ve varsa yazılı bir anlaşma bu dosyanın temelini oluşturur.

Bu tür dosyalarda hangi yolun, hangi dayanakla ve hangi karşı tarafa yönelik kurulacağı olaya göre ayrılır. Durumunuzu anlatmak için iletişim sayfasındaki telefondan büroyu arayabilir ya da WhatsApp’tan yazabilirsiniz. Büronun aile hukuku alanı ve evlilik içinde alınan evin tapusu yazımız da konuya yardımcı olabilir.