Anne Babanın Verdiği Parayla Alınan Ev Boşanmada Kimin Sayılır?

Peşinatın büyük kısmını annenizle babanız verdi, kalanını kredi ile kapattınız ve ev aldınız. Yıllar sonra boşanma kapıya geldiğinde en çok sorulan soru şu oluyor: bu ev paylaşılacak mı, yoksa anne babamdan gelen para yüzünden benim mi sayılır? Kanun cevabı parayı hangi niteliğiyle aldığınıza bağlar. Karşılıksız verilmişse, yani bağışsa, bu para kişisel maldır ve evin bu paraya karşılık gelen kısmı kişisel mal yerine geçen değer sayılır; kredi taksitleri evlilik gelirinden ödendiyse ayrıca denkleştirme gündeme gelir. Borç olarak verilmişse durum değişir: ev edinilmiş mal olabilir ve borç ayrı bir kalem olarak hesaba girer. Önemli olan, bu farkı belgeyle gösterebilmektir.

Bağış ile borcu ayıran ölçü

Kanunda bağışlama sözleşmesi, bağışlayanın malvarlığından bağışlanana karşılıksız olarak bir kazandırma yapmayı üstlendiği sözleşmedir (TBK m. 285). Karşılıksızlık, bu işlemin çekirdeğidir: para verenin geri isteme hakkı yoksa ve bunu bir karşılıkla değiştirmiyorsa bağıştan söz edilir. Tüketim ödüncü ise ödünç verenin bir miktar parayı devretmesi ve ödünç alanın aynı miktarı geri vermeyi üstlenmesidir (TBK m. 386). Burada geri verme yükümlülüğü vardır.

İkisi de aile içinde genellikle sözlü yapılır. Anne babanın “hiç geri istemeyiz” demesi ile “iki yıl sonra verirsin” demesi arasındaki fark, sözleşmenin niteliğini değiştirir ve boşanmadaki sonucu da. Mahkeme bu ayrımı çoğunlukla belgelerle ve tanık beyanıyla çözmeye çalışır. Bu nedenle parayı alırken yazılı bir not düşülmesi ya da bağış beyanının banka açıklamasına yazılması sonradan işinizi kolaylaştırır.

Bağışsa para kişisel maldır

Mal rejiminin başlangıcında eşlerden birine ait olan ya da sonradan miras yoluyla veya herhangi bir şekilde karşılıksız kazanma yoluyla elde edilen malvarlığı değerleri kanun gereği kişisel maldır (TMK m. 220/2). Anne babanızın size karşılıksız olarak verdiği para bu hükmün kapsamındadır. Aynı maddenin dördüncü bendi de “kişisel mallar yerine geçen değerleri” kişisel mal sayar (TMK m. 220/4). Bağışlanan parayla ev satın aldığınızda ev, paranın yerine geçen değer olur ve kişisel mal niteliğini taşır.

Bu sonuç, evin sizin adınıza alınmış olmasını varsayar. Ev eşiniz adına alınmışsa, paranın bağış olduğunu ispat etmeniz hakkınızı ortadan kaldırmaz; ama bu ihtimalde ev sizin kişisel malınız olmaz, hak evin kendisi üzerinde değil, bir alacak olarak ortaya çıkar. Çünkü evin sahibi eşiniz olduğunda, sizin bağışlanan paranızla onun malının edinilmesine katkı yapmış olursunuz ve değer artış payı gündeme gelir.

Borçsa tablo değişir

Anne babanızdan borç aldığınız para, karşılıksız kazanma sayılmaz. Bu para ile edindiğiniz ev, rejim süresince karşılığı verilerek elde edilmiş bir mal olarak edinilmiş mal kabul edilebilir (TMK m. 219). Bu durumda ev, boşanmada katılma alacağı hesabına girer. Borç ise ilişkin olduğu mal kesimini yükümlülük altına sokar (TMK m. 230/2); ev edinilmiş malsa borç edinilmiş mal borcudur ve artık değer hesabında düşülür.

Yani anne babanızdan alınan para borçsa, ev edinilmiş mal olarak artık değer hesabına girer ama borç da hesaptan düşer. Bağış olsaydı ev, kişisel mal yerine geçen değer olarak artık değer hesabının dışında kalırdı. Bu nedenle bir taraf “bağış”, diğeri “borç” dediğinde iki taraf birbirinden çok farklı bir hesaba ulaşır. Evlenirken aileden gelen paranın borç mu bağış mı olduğu makalesi ispat tarafını ayrıntılı ele alıyor.

İspat yükü kimde?

Belirli bir malın eşlerden birine ait olduğunu iddia eden kimse, iddiasını ispat etmekle yükümlüdür; hangisine ait olduğu ispat edilemeyen mallar paylı mülkiyette sayılır ve bir eşin bütün malları, aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal kabul edilir (TMK m. 222). Pratik anlamı şudur: “Bu evi anne babamın verdiği parayla aldım” diyen eş, bu iddiayı belgelemek zorundadır. Bu iddia ispat edilemezse hâkim evi edinilmiş mal kabul eder.

İspat için başvurulabilecek deliller şunlardır. Anne babanızın hesabından sizin hesabınıza yapılan havale ya da EFT dekontları, paranın evi satan kişiye hangi hesaptan ödendiğini gösteren kayıtlar ve tapu devrinin tarihi ilk sırada gelir. Hesap hareketleri paranın ev bedeline gittiğini gösterirse tablo güçlenir. Elden verilen paralar için yazılı bir bağış beyanı yoksa, tanık delili devreye girer.

Hukuk Muhakemeleri Kanunu, belirli bir değeri aşan hukuki işlemlerin senetle ispatını arar (HMK m. 200); ancak altsoy ve üstsoy, kardeşler, eşler, kayınbaba, kaynana ile gelin ve damat arasındaki işlemlerde tanık dinlenebilir (HMK m. 203/1-a). Anne babanız ile aranızdaki para verme işlemi bu çerçevede tanıkla ispatlanabilir. Aynı istisna, eşinizin anne babası ile sizin aranızdaki işlemleri de kapsar. Hangi işlemin hangi istisnaya girdiği olayın özelliklerine göre değerlendirilir.

Elden verilen para bağış sayılır mı?

Bağışlama sözü vermenin geçerliliği, yazılı şekle bağlıdır; ancak şekle uyulmaması sebebiyle geçersiz olan söz, bağışlayan tarafından yerine getirildiğinde elden bağışlama hükmündedir. Elden bağışlama, bağışlayanın bir taşınırını bağışlanana teslim etmesiyle kurulur (TBK m. 288, 289). Para taşınır sayıldığından, anne babanızın bağışlama niyetiyle size elden para teslim etmesi elden bağışlama olarak değerlendirilebilir; para ödünç olarak verilmişse bu sonuç doğmaz.

Taşınmaz ya da taşınmaz üzerinde ayni hak bağışlama sözü ise yalnızca resmî şekilde geçerlidir. Anne babanız evin kendisini size bağışlamışsa tapuda yapılan işlem belirleyicidir; paranın elden teslimi hâlinde yazılı şart aranmaz. Yine de elden teslimi gösteren bir kayıt olmadığında bu bağışın varlığını ispat etmek zorlaşır.

Para karışmışsa: kısmen bağış, kısmen kredi

Bazı dosyalarda ev tek kaynakla alınmaz. Peşinat anne babadan, kalanı kredi ile ödenmiştir; kredi taksitleri evlilik boyunca maaştan karşılanmıştır. Bu durumda ev iki mal kesiminin katkısıyla edinilmiş olur. Bir mal kesiminden diğer kesimdeki malın edinilmesine katkıda bulunulmuşsa, değer artması veya azalması durumunda denkleştirme, katkı oranına ve malın tasfiye zamanındaki değerine göre yapılır (TMK m. 230/3). Bunun ayrıntılarını kısmen kişisel paradan alınan ev ve denkleştirme makalesinde bulabilirsiniz.

Mahkeme boşanmaya karar verirse mal rejimi dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer (TMK m. 225/2) ve mevcut edinilmiş mallar tasfiye anındaki değerleriyle hesaba katılır (TMK m. 235). Bu nedenle bağış paranızın ev değerindeki payı, evin bugünkü değerine yansır. Ev değer kazanmışsa katkınıza düşen pay da bu değere göre hesaplanır; ev değer kaybetmişse hesap da buna göre küçülür.

Varsayımsal örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim. Elif’in babası, Elif’in evlenmesinden sonra hesabına belli bir tutar yatırmış ve açıklama kısmına “evin peşinatı için hediye” yazmış. Elif bu parayla bir daire satın almış, kalan bedel için kredi çekmiş; krediyi evlilik boyunca eşi Mert ile birlikte ödemişler. Tapu Elif ve Mert adına yarı yarıya kayıtlı.

Banka kaydı ve açıklama, bağış iddiasını destekler; bağış ispatlanırsa bu para Elif’in kişisel malıdır. Ev, bağış parası ile evlilik gelirinden ödenen kredi taksitlerinin birlikte katkısıyla edinildiği için iki kesimin katkısı söz konusudur. Elif, bağış parasının payını kişisel mal olarak ileri sürebilir; kredi taksitleri ise edinilmiş mallardan yapılan katkı olarak hesaba girer. Tapudaki yarı yarıya pay mülkiyeti gösterir ve katkı hesabını ortadan kaldırmaz; bağış paranın Mert’in payına yansıyan kısmı için değer artış payı (TMK m. 227) ayrıca tartışılabilir. Kararı hâkim, bilirkişi hesabına bakarak verir. Bu bir örnektir; gerçek dosyada tutarlar ve belgeler farklıdır.

Sık yapılan hatalar

İlk hata, parayı alırken hiçbir kayıt tutmamaktır. Elden verilen ve ortada hiçbir iz bırakmayan para, sonradan bağış olarak kanıtlanamaz. İkinci hata, bağış ve borç niteliğini karıştırmaktır; anne baba “geri istemeyiz” derken, mahkemede “borçtu” diyen bir tanık beyanı dosyayı zora sokar. Aile içinde tutarlı bir anlatım, tanıklar arasında olması gereken şeydir.

Üçüncü hata, bağış iddiasını geç ileri sürmektir. Dilekçede olgular eksiksiz yazılmalı, deliller listelenmelidir. Dördüncü hata, paranın kime verildiğini yanlış yazmaktır; anne babanın parayı sadece sizin hesabınıza mı, yoksa ortak hesaba mı yatırdığı, bağışın kimin lehine yapıldığını belirler. Beşinci hata, tapuyu ispat sanmaktır; tapuda iki eşin adı olsa da mal kesimleri ayrıdır.

Para ortak hesaba yatırıldıysa

Anne babanın verdiği paranın doğrudan eşlerin ortak hesabına yatırılması, ispat açısından sorun çıkarır. Ortak hesapta evlilik gelirleri ile bağış para karışır; paranın izini sürmek zorlaşır. Kişisel mal yerine geçen değerin kişisel mal sayılabilmesi için, yerine geçen ile asıl değer arasındaki bağın gösterilmesi gerekir (TMK m. 220/4). Bağış parasının ortak hesaba yatırılıp evin bedeline ödenmesi arasında hesap hareketleriyle bağ kurulabiliyorsa, kişisel mal iddiası ayakta kalır.

Bağış paranın önce ortak hesaba yatırıldığı, sonra gündelik harcamalarla karıştığı, evin bedelinin ayrı bir kaynaktan ödendiği bir dosyada ise iddia zayıflar. Bu nedenle bağış para mümkünse ayrı bir hesapta tutulmalı ve evin bedeli doğrudan bu hesaptan ödenmelidir. Parayı kimin hesabına yatırdığı da önemlidir; anne babanın para verdiği kişi bağışlanandır ve kişisel mal bu kişiye aittir. Ayrıntılar için bağış yoluyla gelen ev kişisel mal mı ve eşin adına kayıtlı mal kimin parasıyla alındı makalelerine bakabilirsiniz.

Kendi dosyanız için belgeleri birlikte okumak

Anne babadan gelen paranın bağış ya da borç sayılması, ev paylaşımında sonucu en çok değiştiren sorulardan biridir. Banka kayıtlarınız, tapu devri tarihiniz ve parayı verenlerin ifadeleri dosyanızın gücünü belirler. Durumunuzu anlatmak için iletişim sayfasındaki numaradan arayabilir ya da WhatsApp’tan yazabilirsiniz. Kişisel mal kavramı için boşanmada kişisel mallar, iddianın belgelenmesi için kişisel mal iddiası için gereken belgeler makalelerine bakabilirsiniz. Bürodaki çalışma alanları için aile hukuku sayfası da elinizin altında.