Boşanmada Anne Babanın Eve Koyduğu İntifa ve Oturma Hakkı Ne Olur?

Anne ya da babanız evini size devretti ama kendi lehine bir şart koydu: “ben yaşadığım sürece ev benim oturduğum yer olarak kalsın.” Bu şart tapuya intifa ya da oturma hakkı olarak yazıldı. Yıllar sonra boşanma gündeme geldi. Eşiniz eve hak iddia edebilir mi, anne babanızın hakkı ne olur, siz evde oturmaya devam edebilir misiniz? Kısa cevap: ev size bağışla geldiyse kişisel maldır ve eşinizle paylaşılmaz; anne babanızın tapudaki hakkı ise boşanmanızdan bağımsız olarak devam eder. Ayrıntı ise hakkın türüne ve evlilik sırasında evde neler yapıldığına göre değişir.

İntifa Hakkı Nedir, Oturma Hakkı Nedir?

İntifa hakkı, bir malın kullanılmasını ve ondan yararlanılmasını sağlayan sınırlı ayni haktır. Taşınırlar, taşınmazlar, haklar veya bir malvarlığı üzerinde kurulabilir; aksine düzenleme olmadıkça hak sahibine konusu üzerinde tam yararlanma yetkisi sağlar (TMK m. 794). İntifa hakkı sahibi, hakkın konusu olan malı zilyetliğinde bulundurma, yönetme, kullanma ve ondan yararlanma yetkilerine sahiptir (TMK m. 803). Evde oturabilir, evi kiraya verebilir; kira geliri de bu yetkiye dayanarak ona ait olur.

Oturma hakkı daha dar bir haktır. Bir binadan veya onun bir bölümünden konut olarak yararlanma yetkisi verir, başkasına devredilemez ve mirasçılara geçmez; kanunda aksine hüküm bulunmadıkça intifa hakkına ilişkin hükümler oturma hakkına da uygulanır (TMK m. 823). Hakkın kapsamı genel olarak hak sahibinin kişisel ihtiyaçlarına göre belirlenir; hakkın şahsa özgülendiği açıkça belirtilmedikçe hak sahibi ailesi ve ev halkı ile birlikte oturabilir (TMK m. 824).

Kuruluş biçimi de önemlidir: taşınmazda intifa hakkı tapu kütüğüne tescille kurulur (TMK m. 795). Yani tapu kaydında bu hak yazmıyorsa, sadece sözlü bir anlaşma tapuya karşı ileri sürülebilecek bir intifa hakkı oluşturmaz. Boşanma öncesinde tapu kaydını, beyanlar ve şerh sütunlarıyla birlikte incelemek bu nedenle ilk adımdır.

Ev Kişisel Mal mı, Edinilmiş Mal mı?

Ev, anne babanızdan size bağışla geldiyse karşılıksız kazanma yoluyla elde edilmiştir ve kişisel maldır (TMK m. 220/2). Kişisel mallar katılma alacağı hesabına girmez. Evin tapuda yalnız sizin adınıza kayıtlı olması ve eşinizin adının geçmemesi bu sonucu pekiştirir; belirleyici olan ise tapudaki ad değil, evin size karşılıksız yoldan geçmiş olmasıdır.

Dikkat edilecek nokta, devrin gerçekten karşılıksız olup olmadığıdır. Anne babanız evi size “bağış” olarak devretmiş, ama satış gibi göstermişse, ya da gerçek bir bedel ödenmişse tablo değişir. Bedel ödemesi evlilik gelirinden yapılmışsa ev kısmen edinilmiş mal olabilir. Bu tür karışık durumlarda ödenen bedelin kaynağı ve oranı belirleyicidir. Belirli bir malın eşlerden birine ait olduğunu iddia eden bunu ispat etmekle yükümlüdür (TMK m. 222); bir eşin bütün malları aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal kabul edilir. Bu yüzden bağış sözleşmesi, tapu devrinin sebebi ve ödemelere dair belgeler saklanmalıdır.

Aynı konunun genel işleyişi için boşanmada bağış yoluyla gelen ev ve kişisel mallar nelerdir yazılarına bakabilirsiniz.

İntifa Hakkı Evin Değerini Nasıl Etkiler?

Üzerinde intifa hakkı bulunan evin mülkiyeti tam anlamıyla sizdedir, ama kullanım ve yararlanma yetkisi anne babanızdadır. Bu durum, evin piyasada karşılığını etkiler: oturulamayan, kiraya verilemeyen bir ev genellikle intifasız eve göre daha düşük değerlendirilir. Mal rejiminin tasfiyesinde malların sürüm değerleri esas alınır (TMK m. 232). İntifa hakkının değere nasıl yansıtılacağı, bilirkişi incelemesinde dosyaya göre belirlenir.

Ev kişisel mal olduğu için bu değer çoğunlukla artık değer hesabında doğrudan yer almaz. Ancak evin değeri ile ilgili alacaklar, yani evlilik gelirinden ev için yapılan harcamalar ve diğer eşin katkıları söz konusu olduğunda, evin değeri hesabın girdisi olur. Bu hesabın mantığı katılma alacağı nasıl hesaplanır yazısında anlatılıyor.

Evlilikte Evin Onarımına Para Harcandıysa

Anne babanızdan gelen evde yıllarca oturmuş, tadilat yapmış, çatı onarmış, mutfak yenilemiş olabilirsiniz. Bu harcamalar iki hüküm bakımından önemlidir.

Birincisi, harcamayı yapan eşin kendi mal kesimleri arasındaki ilişki: edinilmiş mallardan kişisel mal olan eve katkı yapılmışsa, tasfiye sırasında denkleştirme istenebilir; denkleştirme katkı oranına ve malın tasfiye zamanındaki değerine göre yapılır (TMK m. 230). İkincisi, diğer eşin katkısı: bir eş diğerine ait bir malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına hiç ya da uygun bir karşılık almaksızın katkıda bulunmuşsa, tasfiye sırasında malda ortaya çıkan değer artışı için katkısı oranında alacak hakkına sahip olur (TMK m. 227).

Yani ev eşinizin kişisel malıysa ve siz evlilik geliriyle onu iyileştirdiyseniz, evin sahibi olmasanız da değer artışından pay talep edebilirsiniz. Ayrıntı için değer artış payı alacağı yazısına bakabilirsiniz. Benzer bir durum, eşin ailesinin evinde yapılan masraflar için de yaşanır; boşanmada eşin evine yapılan masraf ve değer artış payı yazısı konuyu ayrıca ele alıyor.

Boşanma Sırasında Evde Kimler Kalır?

Bu soru tapudaki intifa hakkıyla doğrudan kesişir. Üç ayrı ihtimal var.

İntifa sahibi ebeveyn evde oturuyorsa: İntifa hakkı sahibinin evde oturma yetkisi, çocuğunun boşanmasından bağımsızdır. Boşanma davası açıldığında hâkim, davanın devamı süresince eşlerin barınmasına ve mallarının yönetimine ilişkin geçici önlemleri re’sen alır (TMK m. 169). Ancak bu önlem, üçüncü bir kişinin tescilli hakkını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Eşler ve ebeveyn birlikte yaşıyorsa: Evin aile konutu olarak kullanılıp kullanılmadığı sorusu çıkar. Eşlerden biri diğerinin açık rızası olmadıkça aile konutu ile ilgili kira sözleşmesini feshedemez, aile konutunu devredemez veya aile konutu üzerindeki hakları sınırlayamaz; malik olmayan eş tapu kütüğüne şerh verilmesini isteyebilir (TMK m. 194). Bu korumanın kapsamı, evin gerçekten ailenin yaşam merkezi olup olmadığına bakılarak değerlendirilir. Şerh konusunu aile konutu şerhi yazısında, rıza olmadan satış sorununu eşin rızası olmadan aile konutunun satılması yazısında bulabilirsiniz.

Eş, boşandıktan sonra o evde kalmak istiyorsa: Ev eşinizin kişisel malı ve ebeveynin intifa hakkına tabiyse, boşandıktan sonra evde kalma talebi sınırlıdır. Kalma yetkisi, çocuklarla ilgili düzenlemelere, ebeveynin rızasına ve ev kimin adınaysa ona bağlıdır. Boşandıktan sonra kiralık ya da aile konutunda kalmaya ilişkin ayrıntılar için boşandıktan sonra kiralık aile konutunda kalmak yazısına göz atabilirsiniz.

Anne Baba Ölürse Ne Olur?

Gerçek kişilerde intifa hakkı, hak sahibinin ölümüyle sona erer (TMK m. 797). Taşınmazlarda ölüm gibi sona erme sebepleri, malike tapuda terkini isteme yetkisi verir (TMK m. 796/2). Oturma hakkı ise zaten mirasçılara geçmez (TMK m. 823). Hak sahibinin ölümüyle hem intifa hem oturma hakkı kalkar, evin mülkiyeti sizde tam hale gelir.

Bu durum boşanma bakımından da önem taşıyabilir. Hak sahibinin ölümüyle evin intifadan arınmış değeri artar; bu artış kişisel mal olan evin değeridir ve edinilmiş mal hesabına girmez. Evlilik gelirinden yapılan bir katkı varsa, katkıdan doğan alacak malın tasfiye sırasındaki değerine göre hesaplandığı için (TMK m. 227 ve 230), hak sahibinin ölümü tasfiye sürerken gerçekleşirse alacağın tutarı da etkilenebilir. Tasfiye tamamlandıktan sonraki bir ölüm ise bu hesabı değiştirmez.

Dava Öncesinde Ev Üzerinde Yapılan İşlemler

Boşanma kararı verilirse mal rejimi dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer (TMK m. 225/2). Rejimin devamı süresince diğer eşin katılma alacağını azaltmak kastıyla yapılan devirler ile rejimin sona ermesinden önceki bir yıl içinde rıza dışı yapılan karşılıksız kazandırmalar edinilmiş mallara eklenir (TMK m. 229). Örneğin boşanma davası açılmadan kısa süre önce kendi edinilmiş malını anne babası lehine devretmek ya da bir hak tanımak, bu madde kapsamında incelenebilir. Evin kendisi kişisel mal ise bu işlem edinilmiş mal toplamını etkilemez; ancak edinilmiş mal niteliğindeki bir taşınmaz üzerinde intifa hakkı kurulması, malın değerini düşürüyorsa tartışma konusu olabilir.

Varsayımsal Bir Örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: Baba, evini oğluna bağış olarak devrederken kendi lehine ömür boyu sürecek bir intifa hakkı koyuyor ve tapuya tescil ettiriyor. Oğul evlendikten sonra eşiyle birlikte aynı evde, babayla birlikte yaşıyor. Yıllar içinde eşler mutfağı ve banyoyu yeniletiyor; masrafın büyük bölümü eşin maaşından ödeniyor. Sonra boşanma davası açılıyor.

Bu dosyada ev oğulun kişisel malıdır; katılma alacağı hesabına girmez. Babanın intifa hakkı devam eder; oğulun boşanması bu hakkı değiştirmez. Mutfak ve banyo yenilemesinin değer artışı ve eşin katkısı için ayrı bir hesap yapılır: oğulun kendi maaşından karşılanan kısım denkleştirme, eşin kendi geliriyle yaptığı katkı ise değer artış payı alacağı kapsamında değerlendirilir. Eşin evden ayrılıp ayrılmayacağı, çocukla ilgili düzenlemeler ve babanın rızası gibi pratik sorular ayrıca çözülür.

Sık Yapılan Hatalar

• Tapu kaydına bakmadan “anne babamın hakkı var” demek ya da “bu ev benim, hakkı yok” demek. İntifa hakkı ancak tescille kurulur.
• Bağış sözleşmesini ve tapu devrinin sebebini gösteren belgeleri kaybetmek.
• Evin onarımında yapılan masrafları dekontsuz, kayıtsız bırakmak.
• Dava sürerken ebeveyni evden çıkarmaya çalışmak. Hak tapuya tescilliyse bu girişim hukuka uygun olmaz.
• İntifa ile oturma hakkını aynı sanıp devredilebilirlik, mirasçılara geçiş ve ev halkı gibi farkları atlamak.

Evinizin Tapu Kaydı Elinizdeyse

Kendi dosyanızda belirleyici olan şey, tapu kaydındaki hak türü, devrin sebebi ve evlilik süresince yapılan harcamalardır. Bu belgeleri toplayıp durumunuzu telefonla anlatabilir ya da WhatsApp’tan yazabilirsiniz; iletişim sayfasında bilgiler var. Mal paylaşımının genel çerçevesi için edinilmiş mallara katılma rejimi yazısına, hizmet alanımız için aile hukuku sayfasına bakabilirsiniz.