Araç Ruhsatı Eşin Adına Ama Parasını Ben Ödedim: Boşanmada Hak Nasıl Talep Edilir?

Aracın ruhsatında eşinizin adı yazıyor, parayı ise siz ödediniz. Boşanma sürecinde ilk akla gelen soru, ruhsattaki ismin sonucu belirleyip belirlemediğidir. Belirlemez. Mal rejimi hesabında araç kimin adına kayıtlı olursa olsun, aracın ne zaman ve hangi kaynakla edinildiğine bakılır. Parayı sizin ödediğinizi gösterebiliyorsanız hakkınızı talep etmenin kanuni yolları vardır.

Ancak bu yol, ödeme kaynağına göre ikiye ayrılır ve doğru olanı seçmek gerekir.

Ruhsat Neyi Gösterir, Neyi Göstermez?

Trafik tescil kaydı ve ruhsat, aracın maliki olarak kimin göründüğünü yansıtır. Bu bilgi mülkiyetle ilgilidir. Mal rejimi hesabı ise başka bir soruya cevap arar: Araç hangi mal kesimine girer? Eşlerin yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejiminde (TMK m. 202) edinilmiş mal evlilik süresince karşılığı verilerek elde edilen değerdir, kişisel mal ise evlilik başlangıcında eşe ait olan ya da miras ve karşılıksız kazanma yoluyla gelen değerlerdir (TMK m. 219, 220).

Kanun, belirli bir malın eşlerden birine ait olduğunu iddia eden kimsenin bunu ispat etmesini ister. Kime ait olduğu ispat edilemeyen mallar paylı mülkiyetten sayılır ve bir eşin bütün malları aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal kabul edilir (TMK m. 222). Kısacası, evlilik içinde alınmış ve ruhsatı eşinize yazılı araç, aksine delil yoksa edinilmiş maldır; bu da sizi katılma alacağı bakımından korur.

Parayı Hangi Kaynaktan Ödediniz?

Hukuki sonuç ödeme kaynağına göre değişir. Üç ana ihtimal vardır.

Birincisi, parayı evlilik süresince kazandığınız maaş ya da kazançla ödemiş olmanızdır. Bu durumda zaten edinilmiş mal kesimindesiniz. Araç eşinizin adına alınmış olsa da aksi ispat edilmedikçe onun edinilmiş malı sayılır; siz de eşinizin artık değerinin yarısı üzerinde hak sahibi olursunuz (TMK m. 222, 236). Ödemenin ayrıca değer artış payı doğurup doğurmayacağı, paranın kaynağına ve dosyanın ayrıntısına göre tartışılır.

İkincisi, parayı kişisel malınızla ödemiş olmanızdır. Evlilik öncesi birikiminiz, miras ya da bağış yoluyla size gelen para gibi. Bu durumda diğer eşe ait bir malın edinilmesine hiç ya da uygun bir karşılık almaksızın katkıda bulunmuş olursunuz. Kanun bunun için değer artış payı (TMK m. 227) öngörür: Tasfiye sırasında o malda ortaya çıkan değer artışı için katkınız oranında alacak hakkına sahip olursunuz; değer kaybı varsa katkının başlangıçtaki değeri esas alınır.

Üçüncüsü, parayı sizin değil bir üçüncü kişinin ödemesidir; anne, baba veya akraba gibi. Bu durumda ödemenin bağış mı borç mu olduğu ayrıca incelenir; karşılıksız bir bağışsa araç bağışlanan eşin kişisel malı sayılabilir (TMK m. 220/2).

Kayıt ile Gerçek Ödeme Arasındaki Fark Nasıl Ele Alınır?

Mahkeme önünde asıl iş, ruhsattaki kayıt ile gerçek ödeme kaynağı arasındaki farkı belgelemektir. Genel kural, iddia ettiği olgudan hak çıkaran tarafın bu olguyu ispatlamasıdır (HMK m. 190). Taraflar da dayandıkları olguları somutlaştırmak, hangi delilin hangi olguyu ispatlamak için gösterildiğini belirtmek zorundadır (HMK m. 194).

Yani “aracın parasını ben ödedim” demek yetmez. Hangi tarihte, hangi hesaptan, ne kadar ödendiği, ödemenin satıcıya mı yoksa eşin hesabına mı gittiği, belgelerle gösterilmelidir. Aracın satıcısına yapılan havale, açıklama bölümünde plakayı ya da aracı anan bir not içeriyorsa dosyaya güç katar.

Varsayımsal Bir Örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: Kemal ile Elif evli. Elif, evlenmeden önce babasından kalan bir araziyi satmış ve parasını hesabında tutmuş. Evlilik içinde Kemal’in kullanacağı bir araç alınıyor; Elif, bu parayı doğrudan satıcıya havale ediyor. Araç Kemal’in adına tescil ediliyor.

Burada Elif’in parası miras yoluyla gelen kişisel bir değerdir. Araç Kemal’in adına kayıtlı olduğu için onun malıdır, ancak Elif’in katkısı ortadadır. Elif, TMK m. 227 uyarınca değer artış payı talep edebilir; Kemal ise parayı bağış olarak aldığını ileri sürebilir ve ödemenin niteliği tartışılır. Eğer ödenen para, miras değil de Elif’in evlilik içi maaşı olsaydı, hesap esas olarak başka yürürdü: araç aksi ispat edilmedikçe Kemal’in edinilmiş malı sayılır ve Elif’in hakkı artık değer üzerinden hesaplanırdı. Bu örneğin bir sonuç tahmini olmadığını, yalnızca ayrımı gösterdiğini belirtmek gerekir.

Hangi Belgeleri Toplamalısınız?

Belgelerin amacı iki şeyi göstermektir: ödemenin kaynağını ve tarihini. Pratikte şunlar işe yarar:

• Aracın satış belgesi, fatura ya da noter satış sözleşmesi
• Satıcıya yapılan havale veya EFT dekontu
• Paranın geldiği hesabın ekstreleri; örneğin arsa satışı bedelinin hesaba geçtiği kayıt
• Mirasın size ait olduğunu gösteren veraset belgesi ya da tapu kayıtları

Elinizde olmayan belgeleri mahkeme ilgili kurumdan getirtebilir (HMK m. 195). Bunun için dilekçede hangi bankadan, hangi dönem için kayıt istendiğini açıkça yazmak gerekir. Banka kayıtları konusunda boşanma davasında banka hesap hareketleri delil yazımızı okuyabilirsiniz.

Ruhsat Eşinizde, Araç Sizde Kullanılıyorsa

Sık rastlanan bir tablo, aracı fiilen sizin kullanmanız, ruhsat sahibinin ise eşiniz olmasıdır. Kullanımın kimde olduğu mülkiyeti değiştirmez; ama delil olarak anlam taşır. Sigorta poliçesi, otopark ve yakıt harcamaları, bakım faturaları, trafik cezası ödemeleri aracın gündelik hayatta kimin eliyle yönetildiğini gösterir. Bunlar ödeme kaynağını tek başına kanıtlamaz, fakat anlatımınızı güçlendirir.

Mal rejimi hesabında ise bakılacak asıl şey kullanım değildir. Mahkeme aracı edinilmiş mal olarak kabul ederse eşinizin artık değerine yazar ve sizin payınızı hesaplar. Aracı fiilen kullanıyor olmanız aracı kendiliğinden almanıza hak vermez; araç yine eşinizin malı olarak görünür ve değeri hesaba girer. Tasfiyede bir eşin, daha üstün bir yararı olduğunu ispat etmesi ve diğerinin payını ödemesi şartıyla paylı mülkiyete konu malın bölünmeden kendisine verilmesini istemesi mümkündür (TMK m. 226/2); fakat bu kural paylı mülkiyetteki mallar için düzenlenmiştir. Aracın kime kalacağını ayrıca anlaşma ile çözmek de mümkündür.

Aracı Başka Birine Devretmişse veya Bir Süre Önce Satmışsa

Bazen bu soru dava başladıktan sonra değil, araç çoktan el değiştirdikten sonra gelir. Eşiniz aracı sattığında paranın nereye gittiği, satış bedelinin gerçek değere yakın olup olmadığı ve alıcının kim olduğu önem kazanır. Gerçek değerin çok altında, bir yakına yapılan satış katılma alacağını azaltma kastının işareti olabilir. Bunu belgelemek için noter satış kaydı ve satış bedelinin hesap hareketlerindeki karşılığına ihtiyaç vardır.

Aracın parasını kendi kişisel malından ödeyen eş açısından da aynı kayıtlar önemlidir: Araç eşinize ait olduğu için satış bedeli de onun malvarlığına girer; araç daha önce elden çıkarılmışsa hâkim, size ödenecek değer artış payını hakkaniyete uygun olarak belirler (TMK m. 227/2).

Eşiniz Aracı Satmaya Kalkarsa

Araç eşinizin adına olduğu için üçüncü bir kişiye satılması teknik olarak mümkündür. Boşanma davası sürerken devrin önüne geçmek için ihtiyati tedbir istenebilir; kanun, hakkın elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaşacağı ya da gecikmenin ciddi zarar doğuracağı hâllerde tedbire olanak tanır (HMK m. 389). Bu konuyu mal kaçırmayı önlemek için ihtiyati tedbir yazısında işledik.

Dava açıldıktan sonra yapılan satış aracı hesaptan çıkarmaz; mal rejimi dava tarihinde sona erdiğinden araç o andaki edinilmiş mallar arasında kalır (TMK m. 225/2). Dava öncesinde satılmışsa ve satış katılma alacağını azaltmak kastıyla yapıldıysa, devredilen değer edinilmiş mallara eklenebilir (TMK m. 229). Eklenecek değerlerin ayrıntısı için mal kaçırma ve eklenecek değerler yazısına bakabilirsiniz.

Araç Alımında Karşılıklı Katkı Varsa

Her iki eş de araç bedeline katkı sağlamış olabilir: biri peşinatı verirken diğeri taksitleri ödemiş olabilir. Peşinat kişisel paradan, taksitler maaştan geliyorsa tablo karmaşıklaşır. Bu karma durumda katkıların kaynağı ve tarihi ayrı ayrı gösterilmelidir. Hesap, her katkının kişisel mı edinilmiş mi olduğuna göre yürür. Taksit belgelerinin tarih ve tutarlarını bir tablo hâlinde dosyaya koymak, mahkemenin işini kolaylaştırır.

Sık Yapılan Hatalar

İlk hata, “ruhsat onun adına, bu yüzden hiçbir şey isteyemem” demektir. İkincisi, kişisel malınızla ödediğiniz parayı edinilmiş mal gibi anlatmaktır; iki hak farklı hesaplanır ve yanlış bir adlandırma iddianızı zayıflatır. Üçüncüsü, aracı satın alırken paranın hangi hesaptan çıktığını belgelemeden aracı hemen satıp parayı karıştırmaktır; kişisel paranın izini sürmek zorlaşır.

Dördüncü hata, ödemenin nakit yapılmasıdır. Nakit ödemeyi ispatlamak güçtür; para çekme kayıtları gibi dolaylı belgeler dosyaya konabilir, ama ispat yükü iddia edende kalır. Ayrıca bu tür bir iddiayı kurarken kişisel mal ile ilgili belgeleri ayrıntılı toplamak için kişisel mal iddiası için hangi belgeler gerekir yazısından yararlanabilirsiniz.

Beşinci hata, tüm hesabı boşanma davasının içine sığdırmaya çalışmaktır. Katılma alacağı ve değer artış payı çoğunlukla boşanma davasından ayrı bir mal rejimi tasfiyesi davasında istenir. Bu davanın hangi mahkemede görüleceğine ilişkin boşanmada mal rejimi tasfiyesi görevli ve yetkili mahkeme yazısı bilgi verir.

Sahibi Başka, Parayı Veren Siz Olduğunuzda

Eşin adına kayıtlı mallarla ilgili genel tabloyu eşin adına kayıtlı mal kimin parasıyla alındı yazısında ve ispat yükünün dağılımını boşanmada malın kime ait olduğu ve ispat yükü yazısında bulabilirsiniz.

Kendi dosyanızda para hareketlerinin hangi hesaptan geçtiğini, ne zaman geçtiğini ve belgelerin elinizde olup olmadığını bir arada görmeden hangi talebin doğru olduğunu söylemek güvenilir olmaz. Durumunuzu anlatmak isterseniz büroyu telefonla arayabilir ya da WhatsApp’tan yazabilirsiniz; iletişim sayfasında bilgiler bulunuyor. Çalışma alanımızı aile hukuku sayfasında inceleyebilirsiniz.