Ev Taksitleri Evlilik Öncesi Başlayıp Evlilikte Bittiyse Boşanmada Nasıl Hesaplanır?

Evi evlenmeden önce satın aldınız, taksitler yıllarca sürdü ve kredinin büyük kısmı evlilik içinde kapandı. Şimdi boşanma gündemde ve soru açık: bu ev kime ait, ödenen taksitlerin hesabı nasıl yapılır? Cevabın kısası şu: evlenmeden önce edinilen ev kişisel maldır ve evlilikte bitmiş olması onu paylaşılacak bir mal yapmaz; ama evlilik gelirinden ödenen taksitler edinilmiş mal kesimi lehine bir denkleştirme alacağı doğurabilir ve bu da karşı eşin artık değerden alacağı payı etkiler. Bu alacak, ödenen taksitlerin toplamı değil, kanunun belirlediği denkleştirme ölçüsüyle hesaplanır (TMK m. 230/3).

Önce evin hangi mal kesimine girdiğini belirleyin

Edinilmiş mallara katılma rejiminde (eşler başka bir rejim seçmemişse geçerli olan yasal rejim; 1 Ocak 2002’den önce evlenenlerde de bu tarihten itibaren uygulanır, 4722 sayılı Kanun m. 10) eşlerin malları iki kesime ayrılır: kişisel mallar ve edinilmiş mallar. Mal rejiminin başlangıcında yani evlendiğiniz tarihte size ait olan bütün malvarlığı değerleri kanun gereği kişisel maldır (TMK m. 220/2). Evlenmeden önce tapusunu aldığınız daire de, evlenmeden önce sözleşmesini yaptığınız ve henüz borcu bulunan daire de bu çerçevede değerlendirilir.

Edinilmiş mal ise bir eşin, rejimin devamı süresince karşılığını vererek elde ettiği malvarlığı değeridir. Çalışmanın karşılığı olan maaş ve ücret, bunun ilk örneğidir (TMK m. 219). Dolayısıyla soru iki parçaya ayrılır: ev hangi kesimde, taksitlerin ödendiği para hangi kesimde? Bu iki cevap farklı çıktığında hesap başlar.

Borç ilişkin olduğu kesimi yükümlendirir

TMK m. 230/2 şunu söyler: her borç, ilişkin bulunduğu mal kesimini yükümlülük altına sokar. Evin satın alınması için çekilen kredi, kişisel mal niteliğindeki eve ilişkindir; yani borç kişisel mal kesiminin borcudur. Bu borcun evlilik içinde evlilik gelirinden ödenmesi, borcun niteliğini değiştirmez; yalnızca ödemenin kaynağı ile borcun ilişkin olduğu kesim arasında bir kayma doğurur.

Kanunun denkleştirmeye ilişkin ilk fıkrası bu kaymayı karşılar: kişisel mallara ilişkin borçlar edinilmiş mallardan ödenmişse, tasfiye sırasında denkleştirme istenebilir (TMK m. 230/1). Yani evlilik gelirinizle ödediğiniz kredi taksitleri, kişisel malınızın borcuna edinilmiş mallardan yapılmış bir ödemedir ve karşı eş bu ödemelerin hesaba katılmasını isteyebilir.

Denkleştirme nasıl hesaplanır?

Aynı maddenin üçüncü fıkrası ölçüyü verir: bir mal kesiminden diğer kesimdeki malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına katkıda bulunulmuşsa, değer artması veya azalması durumunda denkleştirme, katkı oranına ve malın tasfiye zamanındaki değerine göre yapılır. Mal daha önce elden çıkarılmışsa hakkaniyete göre yapılır. Burada üç unsur öne çıkar.

Birincisi katkı oranı. Edinilmiş mallardan yapılan ödemelerin evin toplam bedeline oranı bu hesabın dayanağını oluşturur. İkincisi tasfiye zamanındaki değer. Evin bugünkü değeri, ödemenin yapıldığı tarihteki değerinden farklıdır; kanun katkının nominal tutarını değil, mala yansıyan değeri esas alır. Üçüncüsü ise değer kaybı hâli: ev değer kaybetmişse katkı da buna göre azalan bir sonuç doğurabilir. Taksit toplamını geri alma düşüncesiyle başlayan beklenti bu nedenle gerçeğe uymayabilir.

Mahkeme boşanmaya karar verirse mal rejimi dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer (TMK m. 225/2); dava reddedilirse rejim sona ermez. Mevcut edinilmiş mallar, rejimin sona erdiği sırada var olanlar bakımından tasfiye anındaki değerleriyle hesaba katılır (TMK m. 235). Bu nedenle dava tarihinden sonra ödenen taksitler ayrıca düşünülmelidir; rejimin sona ermesinden sonra kazanılan gelir artık edinilmiş mal kesimine girmez.

Evlenmeden önceki ve sonraki taksitler ayrı okunur

Dosyada en çok tartışma çıkan konu, ödemeleri zamana göre ayırmaktır. Evlenme tarihinden önce yaptığınız ödemeler, henüz bir mal rejimi işlemediği için sizin kendi malvarlığınızdan yapılmıştır; bu ödemeler için karşı eşin bir hakkı doğmaz. Evlenme tarihinden sonra, dava tarihine kadar yapılan ödemeler ise kaynak bakımından incelenir. Maaşınızdan yapılan ödeme edinilmiş malla yapılmış sayılır. Kişisel malınız olan bir birikimden ya da miras kalan paradan yapılan ödeme ise kişisel mal kesiminin kendi içinde kalır.

Bu ayrımın pratikte nasıl yapılacağı belgelere bağlıdır. Kredi hesabının ödeme planı, banka dekontları, maaşınızın yatırıldığı hesap hareketleri ve peşinatın kaynağını gösteren kayıtlar, bilirkişinin hesabını kuracağı temel malzemedir. Bunların hepsi dosyada yoksa kanun bir varsayım getirir: bir eşin bütün malları, aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal kabul edilir ve bir malın eşlerden birine ait olduğunu iddia eden kimse bunu ispatla yükümlüdür (TMK m. 222). Kişisel kaynaktan ödediğinizi söylüyorsanız bunu belgelemeniz gerekir.

Taksitleri ödeyen eş diğeri ise ne olur?

Bazı dosyalarda ev bir eşin kişisel malıdır ama taksitlerin önemli kısmını diğer eş ödemiştir. Denkleştirme kuralı (TMK m. 230) bir eşin kendi mal kesimleri arasındaki ödemeleri düzenler; evin maliki olmayan eşin, diğer eşe ait malın edinilmesine ya da korunmasına yaptığı katkı ise değer artış payı kuralına girer (TMK m. 227). Ödemenin ödeyen eşin edinilmiş mallarından ya da kişisel malından yapılmış olması bu nitelendirmeyi değiştirmez; kaynak yalnızca ispat ve hesap açısından önemlidir. Değer artış payı, katkının hiç ya da uygun bir karşılık alınmadan yapılmasını arar ve alacak katkı oranına göre malın tasfiye sırasındaki değerinden hesaplanır; değer kaybı varsa katkının başlangıçtaki değeri esas alınır. Bu konunun ayrıntısı için değer artış payı alacağı makalesine bakabilirsiniz.

İki yolun şartları ve sonuçları aynı değildir; ödemeyi yapan eş maliki olan eşse denkleştirme, maliki olmayan eşse değer artış payı konuşulur. Dava dilekçesinde olgular eksiksiz yazılmalı ve talep sonucu buna göre kurulmalıdır.

Varsayımsal örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim. Selin, evlenmeden önce bir daire satın almış ve bedelin ödenmesi için taksitli kredi çekmiş. Toplam bedelin dörtte biri evlenmeden önce, kalanı evlilik boyunca Selin’in maaşından ödenmiş. Selin ve eşi Kerem dava tarihinde mal rejiminin sona ermesini bekliyor; daire bugün alındığından çok daha yüksek bir değere sahip.

Daire, Selin’in evlenmeden önce edindiği bir mal olduğu için kişisel maldır. Evlilik içinde maaştan yapılan ödemeler edinilmiş mallardan yapılmış katkı sayılır. Bilirkişi, toplam bedel içinde evlilikte ödenen payın oranını ve dairenin tasfiye zamanındaki değerini esas alarak Selin’in edinilmiş mal kesimi lehine bir denkleştirme tutarı hesaplayabilir. Bu tutar Kerem’in doğrudan alacağı değildir: denkleştirme, Selin’in edinilmiş mallarında bir alacak kalemi olarak artık değer hesabına girer ve Kerem bu artık değerin yarısı üzerinde hak sahibi olur (TMK m. 236). Evlilik içindeki taksitlerin bir kısmının Selin’in kişisel birikiminden ya da miras parasından ödendiğini gösteren belge varsa, edinilmiş mallardan yapılan katkının oranı o ölçüde düşer. Bu bir örnektir; gerçek dosyada kalemler ve sonuç farklı çıkabilir.

Sık yapılan hatalar

Taksit ödemelerinin dökümünü hiç çıkarmamak, önemli bir eksikliktir. Kredi hesabı kapanmış ve ödeme planı bankadan istenmemişse, kayıtların sonradan toparlanması zaman alır. Dava açılmadan önce hesap dökümlerini ve kredi kapama yazısını temin etmek yararlıdır.

İkinci hata, evin kişisel mal olduğunu ispatlayamamaktır. Evlenmeden önce satın alınmış olması tapu tarihi ve satış sözleşmesiyle gösterilir. Peşinatın evlilik sonrasında ödenmesi hâlinde ise hesap, iki mal kesimi arasında denkleştirme gerektirir. Kısmen kişisel paradan alınan ev ve denkleştirme makalesi bu hâli ayrıca ele alıyor.

Üçüncü hata, kredi borcunu artık değer hesabına yanlış yazmaktır. Kişisel mala ilişkin borç, edinilmiş mallardan artık değer hesabında düşülmez; edinilmiş mallara ilişkin borç düşülür. Artık değer hesabında borçların düşülmesi bu farkı örnekle gösteriyor.

Dördüncü hata, bir yıllık ve genel süreleri karıştırmaktır. Boşanmadan doğan dava hakları kesinleşmeden itibaren bir yıl içinde kullanılır (TMK m. 178). Katılma alacağı ve değer artış payı bu bir yıllık sürenin kapsamı dışında tutulur; uygulamada genel zamanaşımı süresi, yani on yıl kabul edilir (TBK m. 146). Bu ayrımı yine de dosyanız için teyit etmek gerekir.

Alacak nasıl ve ne zaman ödenir?

Katılma alacağı ve değer artış payı ayın veya para olarak ödenebilir. Aynî ödemede malların sürüm değeri esas alınır (TMK m. 239). Borçlu eş, derhâl ödemenin kendisi için ciddî güçlükler doğuracağını gösterirse ödemelerin uygun bir süre ertelenmesini isteyebilir; aksine anlaşma yoksa tasfiyenin sona ermesinden başlayarak alacağa faiz yürütülür. Alacak para olarak ödenebilir; evin satılması bunun zorunlu sonucu değildir.

Ev aile konutuysa hesap değişmez ama koruma doğar

Evin kişisel mal olması, aile konutu olarak kullanılmasına engel değildir. Aile konutunda eşlerden biri, diğer eşin açık rızası bulunmadıkça konutu devredemez veya üzerindeki hakları sınırlayamaz; malik olmayan eş de tapu kütüğüne konutla ilgili şerh verilmesini tapu müdürlüğünden isteyebilir (TMK m. 194). Bu hüküm mal rejimi hesabını değiştirmez; evin kişisel mal niteliği ve denkleştirme alacağı aynı kalır. Ama dava sürerken evin satılıp paranın kaçırılması riskine karşı pratik bir güvencedir.

Boşanma davası açılınca hâkim, davanın devamı süresince gerekli olan, özellikle eşlerin mallarının yönetimine ilişkin geçici önlemleri re’sen alır (TMK m. 169). Evin tapusuna ihtiyati tedbir konulması gibi önlemler için tapuya ihtiyati tedbir şerhi makalesine bakabilirsiniz. Taksit hesabı sonuçta bir alacak hesabıdır; evin kendisi paylaşılmadığı için konut, kural olarak maliki olan eşte kalır.

Evinizin taksit geçmişini birlikte okumak

Ev taksitlerinin hesabı, ödeme dökümünün satır satır okunmasıyla başlar ve her dosyada kaynakların dağılımı farklıdır. Peşinatın nereden geldiği, kredinin yapılandırılıp yapılandırılmadığı, ödemelerin hangi hesaptan çıktığı ve evlilik tarihinin ödeme takvimiyle nasıl kesiştiği, sonucu değiştiren ayrıntılardır. Kendi dosyanız için belgeleri toparladıysanız durumunuzu bizimle konuşabilirsiniz; iletişim sayfasından telefonla arayabilir ya da WhatsApp’tan yazabilirsiniz. Mal paylaşımının genel çerçevesi için edinilmiş mallara katılma rejimi ve boşanmada mal paylaşımı makalelerine, bürodaki çalışma alanlarımız için aile hukuku sayfasına göz atabilirsiniz.