Boşanmada Erkeğe Takılan Altın ve Hediyeler Kime Ait Olur?

Düğünde erkeğe takılan altın ve hediyelerin boşanmadaki durumu tek bir cümleyle cevaplanamaz; kimin için ve hangi amaçla verildiğine, ayrıca eşyanın niteliğine bakılır. Yalnız bir eşin kişisel kullanımına yarayan eşya ile karşılıksız kazanılan değerler kanun gereği kişisel maldır ve mal rejimi tasfiyesinde paylaşılmaz. Kişisel mal olduğunu ileri süren taraf ise bunu ispat etmek zorundadır.

Konu çoğu zaman bir tartışma biçiminde başlar: Kadın ziynetlerini isterken koca da “düğünde bana takılan altınlar benim” der ya da ailesinin ona verdiği hediyeleri geri istemek ister. Bazen de tam tersi olur; erkeğin kendisine takılanları kadının ailesi alıp götürmüştür. Aşağıda bu soruların cevabını kanundaki ayrımlar üzerinden adım adım ele alıyorum.

Kanun erkeğe takılan hediyeler hakkında ne söyler?

Kanunda “ziynet” ya da “düğün takısı” diye ayrı bir hüküm yoktur. Cevap, mal rejimi hükümlerinden çıkar. Kanun, kişisel malları sayar: Eşlerden birinin yalnız kişisel kullanımına yarayan eşya, mal rejiminin başlangıcında o eşe ait olan veya sonradan miras ya da karşılıksız kazanma yoluyla elde ettiği malvarlığı değerleri, manevi tazminat alacakları ve kişisel malların yerine geçen değerler kişisel maldır (TMK m. 220). Kişisel mallar boşanmada paylaşılmaz; sahibinde kalır.

Buradaki anahtar ifade “karşılıksız kazanma”dır. Düğünde veya sonrasında bir kişiye karşılığında bir şey yapmadan verilen hediye, o kişinin kişisel malı olur. Karşılıksız kazandırma, hukukta bağışlama olarak adlandırılır; bağışlama sözleşmesi, bağışlayanın malvarlığından bağışlanana karşılıksız bir kazandırma yapmayı üstlendiği sözleşmedir (TBK m. 285). Bu nedenle erkeğe verilen hediye de, gerçekten karşılıksız verilmişse onun kişisel malıdır.

Karşılık olarak edinilen şeyler ise edinilmiş maldır. Edinilmiş mal, her eşin mal rejiminin devamı süresince karşılığını vererek elde ettiği malvarlığı değerleridir (TMK m. 219). Evlilik sırasında maaşla alınan altın, bu gruba girer. Bu ayrım, kişisel mallar nelerdir yazısında daha ayrıntılı işleniyor.

Kime, hangi amaçla verildiği neden önemli?

Aynı altın, farklı kişilere farklı biçimde verilebilir. Bir altın bilezik gibi kadına özgü ziynet, uygulamada kime takılmış olursa olsun, yani damada takılmış olsa bile, kural olarak kadına bağışlanmış kabul edilir ve kadına ait olur; yörede farklı bir âdet bulunduğu ispat edilirse bu dikkate alınabilir. Düğünde erkeğe takılan bir erkek kol saati ya da erkek yüzüğü ise erkeğe özgüdür ve erkeğin kişisel kullanımına yaradığı için onun kişisel malı olarak değerlendirilir.

Ancak durum her zaman bu kadar net olmaz. Taraflardan biri, düğünde damada takılan altın ve paranın aslında yeni kurulan evin ihtiyacı için verildiğini ileri sürebilir. Böyle bir amaç ispat edilirse, hediyenin tek kişiye değil çifte verildiği sonucuna varılabilir. Kime, hangi amaçla verildiği sorusu bu noktada belirleyici olur. Taraflar bu amacı ispat ederken tanıklara ve düğün kayıtlarına başvurur.

Hediyeyi veren kişinin anlatımı da önemlidir. Düğün sahibi aile, “bunlar damada, ev kurması için” diyorsa ya da hediyeyi verenler çifte birlikte verdiklerini ifade ediyorsa, bu anlatım hediyenin niteliğini değiştirebilir. Tanıklar bu konuda bilgi sunabilir.

Eşler arasındaki hediyeler ne olur?

Boşanma sırasında erkeğe takılan hediyelerden başka bir grup daha sorun çıkarır: Eşlerin birbirine evlilik içinde aldığı hediyeler. Kadın, kocasına bir altın zincir veya saat almışsa, bu karşılıksız verildiği için bağış niteliğindedir ve alan eşin kişisel malıdır. Eşlerden birinin yalnız kendi kullanımına yarayan eşya zaten kişisel maldır (TMK m. 220/1).

Hediye aile bütçesinden alınmışsa durum biraz karışabilir. Eşin maaşıyla alınmış olması, yalnız kişisel kullanıma yarayan bir eşyayı (örneğin bir altın zincir) kişisel mal olmaktan çıkarmaz (TMK m. 220/1). Buna karşılık yatırım amacıyla, aile birikimi olarak alınan altın kişisel kullanım eşyası değildir ve edinilmiş mal sayılabilir. Ayrım için eşyanın niteliği ve alınma amacı birlikte araştırılır.

Eşler arasındaki bağış ve geri alma kuralları ise eşler arası bağış ve geri alma yazısında anlatılıyor.

Bağışlanan hediyeyi geri almak mümkün mü?

Bağışlayan, kanunda sayılan sebeplerden biri varsa elden bağışlamayı geri alabilir. Bu sebepler şunlardır: Bağışlananın bağışlayana veya yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemesi, bağışlayana veya ailesinden birine karşı kanundan doğan yükümlülüklerine önemli ölçüde aykırı davranması ya da yüklemeli bağışlamada yüklemeyi haklı sebep olmadan yerine getirmemesi (TBK m. 295). Geri alma, sebebi öğrenme gününden başlayarak bir yıl içinde yapılmalıdır (TBK m. 297).

Dikkat edin: Boşanmanın kendisi, bu sebepler arasında yazılı değildir. Yani yalnızca evlilik bittiği için erkeğe ya da kadına verilen hediyenin geri istenmesi, kural olarak mümkün değildir. Evlilik sona erdi diye hediyeyi geri almak isteyen kişi, kanunda sayılan sebeplerden birinin gerçekleştiğini göstermelidir. Bu çerçeveyi nişanla ilgili durum için ise nişanın bozulması ve hediyelerin iadesi yazısında ayrı olarak ele alıyoruz.

İspat: kime ait olduğunu kim gösterir?

Medeni Kanun açıktır: Belirli bir malın eşlerden birine ait olduğunu iddia eden kimse, iddiasını ispat etmekle yükümlüdür. Hangisine ait olduğu ispat edilemeyen mallar onların paylı mülkiyetinde sayılır; ayrıca bir eşin bütün malları aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal kabul edilir (TMK m. 222). Bu iki karine pratikte şu sonucu doğurur: “Bu altın benim kişisel malım” diyen erkek, bunu göstermezse takı edinilmiş mal sayılabilir ve tasfiyede hesaba girebilir.

Genel kural da aynı yöndedir: İddia edilen olgudan lehine hak çıkaran taraf ispat yükü altındadır (HMK m. 190). Düğünde takılan hediyelerin kimin için olduğunu ispat için kullanılabilecek deliller şunlardır:

• Düğün videosu ve fotoğrafları,
• Takıyı takan veya yakından gören tanıklar,
• Hediyenin alındığına dair fatura, kuyumcu kaydı veya mesajlar,
• Taraflar arası yazışmalar.

Eşler arası işlemlerde ve belirli yakınlar arasındaki işlemlerde senet aranmadan tanık dinlenebilir (HMK m. 203/1-a). Hediyeyi veren kişi bu kapsamdaki yakınlardan biriyse düğünde sözlü yapılan bağışlar tanıkla ispatlanabilir; veren başka biriyse tanık dinlenebilmesi, işlemin senede bağlanmamasının teamül olması gibi diğer istisnalara bağlı olabilir (HMK m. 203/1-b).

Erkeğe takılan hediyeler kadının ailesinde ya da kadında kaldıysa

Bazen tablo tersine döner: Erkeğe takılan altın, saat veya para düğünden sonra gelinin evinde ya da kadının ailesinde kalmıştır. Bu hâlde erkek, kendisine ait olduğunu düşündüğü eşyanın iadesini ister. Talebin dayanağı kişisel mal olduğu iddiasıdır; ispat da ona aittir. Erkek, hediyenin kendisine verildiğini ve kadının ya da ailesinin elinde bulunduğunu göstermelidir. Karşı taraf ise hediyenin çifte verildiğini, eşyanın aile ihtiyaçlarına harcandığını veya erkeğin zaten teslim aldığını ileri sürebilir.

Kadının üzerindeki takının evden ayrılırken yanında götürüldüğü yaklaşımı, erkeğe özgü eşyalar için kendiliğinden geçerli olmaz; saat veya yüzük gibi eşya çoğu zaman erkeğin üzerinde değil, evde kalmış olabilir. Bu yüzden eşyanın nerede ve kimde bulunduğuna dair delil, dilekçede özenle ele alınmalıdır. Takıların aileler arasında nasıl el değiştirdiği konusunda ziynet eşyalarını eşin ailesi aldıysa yazısında yer alan ilkeler benzer biçimde işler.

Hediye paraya dönüştüyse ya da başka mal alındıysa

Düğünde takılan altın bozdurulup bir araba veya ev alındıysa, mesele daha karmaşık hale gelir. Kişisel malların yerine geçen değerler de kişisel maldır (TMK m. 220/4). Dolayısıyla erkeğe takılan altın kişisel malsa ve onunla bir şey alınmışsa, o şey de kişisel mal olarak değerlendirilir; ancak bunun bağış parasıyla alındığını ispatlamak gerekir. Başka bir mal rejimi hesabıyla karışmışsa ayrım güçleşir.

Mal rejimi sona erdiğinde mevcut edinilmiş mallar, tasfiye anındaki değerleriyle hesaba katılır (TMK m. 235). Bu nedenle bir mal edinilmiş sayılırsa, değeri tasfiye anındaki değer üzerinden hesaplanır. Hangi malın hangi gruba girdiği, hesap sonucunu değiştirebilir.

Varsayımsal bir örnek

Aşağıdaki örnek kurgusaldır; gerçek bir dosya değildir.

Düğünde damada bir erkek kol saati ve iki çeyrek altın takılıyor. Evlilik beşinci yılda boşanma ile bitiyor. Koca, saatin ve altınların kendisine ait olduğunu söylüyor. Kadın ise çeyrek altınların düğünde çifte birlikte takıldığını, kocasının bunu bozdurup ev eşyası aldığını belirtiyor.

Mahkeme önce saatin yalnız erkeğin kişisel kullanımına yarayıp yaramadığını değerlendirir. Çeyrek altınlar için ise kime, hangi amaçla takıldığını araştırır: düğün videosu, tanıklar ve yöresel âdet incelenir. Sonuç, delillere bağlıdır; kesin bir tahmin yapılamaz.

Erkeğe takılan hediyelerde sık yapılan hatalar

İlk hata, hediyenin kişisel mal olduğunu varsayıp hiç delil toplamamaktır. İkinci hata, kişisel malı edinilmiş malla karıştırmaktır; örneğin hediye parayı ortak hesaba yatırıp harcamak, sonradan ayrım yapmayı zorlaştırır. Üçüncüsü, kadına özgü ziynetlerle erkeğe özgü eşyaları aynı kalemde değerlendirmektir. Dördüncüsü, boşanmayı geri alma sebebi sanmaktır. Benzer bir tartışma boşanmada kişisel kullanım eşyaları paylaşılır mı yazısında da var.

Hediyelerin akıbeti için neye bakmalısınız?

Önce elinizdeki bilgileri yazın: Hediye kimin için, kim tarafından, ne zaman ve hangi sözle verildi? Videoda ve fotoğrafta görünüyor mu? Sonrasında nerede saklandı veya ne yapıldı? Bu liste, hem iddianızı hem de karşı tarafın muhtemel savunmasını önceden görmenizi sağlar.

Dosyanızın ayrıntıları sonucu etkiler. Durumunuzu telefonla arayarak ya da WhatsApp’tan yazarak anlatabilir, hediyelerin hangi gruba girdiğini birlikte değerlendirebiliriz. İletişim sayfasından büroya ulaşabilir, aile hukuku çalışmalarımızı inceleyebilirsiniz.