Boşanmadan İkinci Kez Evlenen Kişi: İkinci Evlilik Geçerli Olur mu?

Evli bir kişi boşanmadan yeniden evlenirse ikinci evlilik geçerli değildir. Kanun bunu mutlak butlan, yani kesin hükümsüzlük sebebi sayar. Ancak “batıl” olmak, ikinci nikâhın bir gecede ortadan kalkması demek değildir: hâkim kararı verilene kadar o evlilik, geçerli bir evliliğin sonuçlarını doğurur. Hem ilk eşin hem de ikinci eşin hakları bu iki cümlenin arasında şekillenir.

İkinci evlilik neden batıl sayılır?

Medeni Kanun’un evlenme engelleri arasında “önceki evlilik” de yer alır. Yeniden evlenmek isteyen kişi, önceki evliliğinin sona erdiğini ispat etmek zorundadır (TMK m. 130). Evlenme başvurusunda da önceki evliliği sona ermiş kişinin buna ilişkin belgeyi evlendirme memurluğuna vermesi gerekir (TMK m. 136). Başka bir deyişle sistem, evli olan kişinin yeniden evlenmesini baştan engellemek üzere kurulmuştur.

Buna rağmen ikinci evlenme gerçekleşirse, evlenme sırasında eşlerden birinin evli bulunması mutlak butlan sebebidir (TMK m. 145/1). Mutlak butlan, kanunun en ağır geçersizlik yaptırımıdır; diğer mutlak butlan sebepleri arasında ayırt etme gücünden sürekli yoksunluk, evlenmeye engel akıl hastalığı ve yakın hısımlık sayılır.

Önceki evliliğin yurt dışında, dinî tören ya da başka bir yolla sona erdiği sanılsa bile ölçü aynıdır. Önemli olan, evlenme sırasında evliliğin hukuken sürüyor olmasıdır. Eşinizin başka bir ülkede boşandığını söylemesi, o kararın Türkiye’de tanınıp nüfus kaydına işlendiği anlamına gelmez.

Mutlak butlan nasıl işler?

Batıl evlilik kendiliğinden ortadan kalkmaz. Kanun açıktır: batıl bir evlilik ancak hâkimin kararıyla sona erer ve mutlak butlan hâlinde bile evlenme, hâkimin kararına kadar geçerli bir evliliğin bütün sonuçlarını doğurur (TMK m. 156). Pratikte bu, ikinci eşin kimlik kaydında evli görünmesi ve evlilik birliğinden doğan hakların mahkeme kararına kadar devam etmesi demektir.

Butlan davasında yetki ve yargılama usulü bakımından boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır (TMK m. 160). Yani dava, eşlerden birinin yerleşim yeri ya da davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesinde açılır (TMK m. 168) ve aile mahkemesi bakar; aile mahkemesi kurulmamış yerlerde asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla görev yapar. Hangi mahkemenin yetkili olduğunu belirlemek için boşanma davasında yetkili mahkeme yazısına bakabilirsiniz.

Davayı kimler açabilir?

Mutlak butlan davasını Cumhuriyet savcısı re’sen açar; bu dava ilgisi olan herkes tarafından da açılabilir (TMK m. 146). Önceki eş ve ikinci evliliğin tarafları bu kapsamda düşünülür; başka bir kişinin ilgisi olup olmadığına mahkeme dosyaya göre bakar. Savcının davayı açması, ilk eşin kendi boşanma davasını açma hakkını ortadan kaldırmaz; iki yol birbirinden bağımsızdır.

Dava hakkı mirasçılara geçmez; ancak mirasçılar açılmış olan davayı sürdürebilir. Davanın sonunda evlenme sırasında iyiniyetli olmadığı anlaşılan sağ kalan eş yasal mirasçı olamaz ve daha önce yapılmış ölüme bağlı tasarruflarla sağlanan hakları da kaybeder (TMK m. 159).

İlk evlilik butlandan önce sona ererse ikinci evlilik ayakta kalır mı?

Bu soru, aslında yazının başlığındaki endişeyi çözen kuraldır. TMK m. 147’ye göre, evliyken yeniden evlenen kişinin önceki evliliği mutlak butlan kararı verilmeden önce sona ermişse ve ikinci evlenmede diğer eş iyiniyetliyse bu evlenmenin butlanına karar verilemez.

Önceki evlilik bir boşanma kararıyla, eşlerden birinin ölümüyle ya da başka bir sebeple sona ermiş olabilir. Burada iki şartın birlikte gerçekleşmesi aranır: birincisi ilk evliliğin butlan kararından önce bitmiş olması, ikincisi ikinci evlenmedeki eşin iyiniyetli olması. İyiniyet, ikinci eşin diğerinin evli olduğunu bilmemesi demektir. Medeni Kanun’a göre iyiniyetin varlığı asıldır; yine de kendisinden beklenen özeni göstermeyen kimse iyiniyet iddiasında bulunamaz (TMK m. 3).

Sona ermiş bir evliliğin mutlak butlanı ise savcı tarafından re’sen dava edilemez; ancak her ilgili, butlanın karar altına alınmasını isteyebilir (TMK m. 147/1). Dolayısıyla durum, ilk evliliğin ne zaman ve nasıl bittiğine göre dosyadan dosyaya değişir.

Butlan kararının sonuçları

Mutlak butlan kararı çıkarsa evliliğin sonuçları boşanmaya benzer biçimde düzenlenir. Çocuklar yönünden Medeni Kanun açıktır: butlanına karar verilen evlilikten doğan çocuklar, ana ve baba iyiniyetli olmasalar bile evlilik içinde doğmuş sayılır. Çocuklarla anne baba arasındaki ilişkilere boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır (TMK m. 157). Yani velayet, kişisel ilişki ve çocuk için nafaka bakımından boşanma düzeni işler.

Eşler yönünden iyiniyetli eş, bu evlilikle kazandığı kişisel durumu korur. Mal rejiminin tasfiyesi, tazminat, nafaka ve soyadı konusunda da boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır (TMK m. 158). İkinci evlilik sırasında edinilen malların nasıl paylaşılacağı bu hükümle, mal rejiminin sona ermesi ve tasfiye tarihi kuralları çerçevesinde belirlenir.

Butlan ile boşanma arasındaki farkı daha ayrıntılı görmek isterseniz butlan ile boşanma arasındaki fark yazımıza göz atabilirsiniz.

Evlendirme memuru bu durumu nasıl fark eder?

Evlenmek isteyen kişiler birlikte evlendirme memurluğuna başvurur ve nüfus kayıt örneklerini verir. Önceki evliliği sona ermişse buna ilişkin belge de başvuru dosyasına girer (TMK m. 136). Evlendirme memuru, başvuruyu ve eklerini inceler; noksanlık görürse bunu tamamlar veya tamamlattırır. Evlenmeye yasal bir engel bulunduğu anlaşılırsa başvuru reddedilir ve durum evleneceklere yazıyla hemen bildirilir (TMK m. 137).

Yine de ikinci evlilik, kayıtların güncel olmaması, sahte ya da yanıltıcı belge sunulması veya yurt dışında yapılan işlemlerin Türkiye kayıtlarına yansımaması gibi sebeplerle tamamlanabilir. Bu tür durumlarda sorun çoğu zaman sonradan, bir eşin kayıtları kontrol etmesiyle ya da bir kamu kurumuna yapılan başvuruyla ortaya çıkar. Ortaya çıktığında ise yukarıda anlatılan butlan süreci devreye girer.

Ceza sorumluluğu var mı?

Evli olmasına rağmen başkasıyla evlenme işlemi yaptıran kişi, altı aydan iki yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır. Kendisi evli olmamakla birlikte karşısındakinin evli olduğunu bilerek evlilik işlemi yaptıran kişi de aynı hükme tabidir. Bu suçlarda zamanaşımı, evlenmenin iptali kararının kesinleştiği tarihten itibaren işlemeye başlar (TCK m. 230/1, 2, 4).

Cezai yönün somut dosyada nasıl ilerleyeceği, soruşturma makamlarının takdirine bağlıdır. Buradaki amaç yalnızca bir yaptırımın bulunduğunu göstermektir. Aynı olaylar hakkında ceza ve aile hukuku süreçleri ayrı yürür; ayrıntı için evliyken başkasıyla resmî evlenme, butlan ve ceza yazısına bakabilirsiniz.

İlk eş ne yapabilir?

Eşinizin sizden habersiz başka biriyle evlendiğini öğrendiyseniz iki ayrı yolunuz vardır ve bunlar birbirini dışlamaz.

Birincisi, ikinci evliliğin butlanını istemek. Bu davayı siz de açabilirsiniz ya da savcının açmasına yol bırakabilirsiniz.

İkincisi, kendi evliliğinizi sona erdirmek isteyip istemediğinize karar vermek. Evlilik birliği ortak hayatı sürdürmeleri beklenmeyecek derecede temelinden sarsılmışsa boşanma davası açılabilir (TMK m. 166). Olayın niteliğine göre zina (TMK m. 161) ya da ağır derecede onur kırıcı davranış (TMK m. 162) sebebine dayanmak da mümkündür. Zina ve onur kırıcı davranış sebeplerinde, boşanma sebebini öğrenmeden itibaren altı ay ve her hâlde beş yıl geçmekle dava hakkı düşer; affeden eşin dava hakkı yoktur. Süreyi kaçırmamak için, durumu öğrendiğiniz tarihi not etmek ve belgelemek önemlidir.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: Murat, eşi Selin’den ayrı yaşamaktadır ve boşanma davası açılmıştır. Dava devam ederken Murat başka bir şehirde Elif’le evlenir; evlenme başvurusunda ilk evliliğinin sona erdiğini gösteren belgeyi veremediği hâlde bir şekilde işlem tamamlanmıştır. Elif, Murat’ın evli olduğunu bilmemektedir.

Bu örnekte iki mesele vardır. Birincisi, Murat ile Elif’in evliliğinin mutlak butlanla batıl olup olmadığı; ikincisi, Murat ile Selin’in boşanma davasının akıbeti. Eğer Murat ile Selin’in evliliği butlan kararı verilmeden önce boşanmayla sona ererse ve Elif iyiniyetliyse, TMK m. 147/3 gereği Elif ile Murat’ın evliliği için butlana karar verilemez. Elif iyiniyetli değilse bu koruma işlemez. Örnek, yalnızca iki sürecin nasıl iç içe geçtiğini göstermek için kurgulanmıştır; gerçek bir kişiyi ya da davayı anlatmaz.

Dikkat edilmesi gerekenler

• Nüfus kaydını kontrol edin. Evlilik durumunuz resmî kayıtta nasıl görünüyor, bunu e-Devlet üzerinden öğrenebilirsiniz.
• Yurt dışında yapılan boşanmaların Türkiye’de geçerli olması için tanıma ve tescil gerekebilir; bu aşama atlanırsa sonraki evlilik sorunlu hâle gelebilir.
• Ayrı yaşamak evliliği sona erdirmez. Fiilî ayrılık, hukuken boşanma yerine geçmez.
• Süreleri izleyin. Zina ve onur kırıcı davranış sebeplerindeki altı aylık süre dava hakkını düşürür.
• Boşanma kararı verilmiş ama kesinleşmemişse evlilik henüz sona ermemiştir; kesinleşme beklenmeden yeni evlenme başvurusu yapmayın. Ayrıntı için boşanma kararı kesinleşmeden yeniden evlenme başvurusu yazısına bakabilirsiniz.
• Kadınlar için bekleme süresi de ayrı bir konudur: evlilik sona erdikten sonra üç yüz gün geçmeden evlenilemez, doğumla süre biter ve mahkeme belirli hâllerde süreyi kaldırır (TMK m. 132). Bekleme süresine uymadan evlenmek ise butlan sebebi sayılmaz (TMK m. 154).

Bu durumun içindeyseniz ne yapmalısınız?

İkinci evliliğin tarafı olsanız da ilk evliliğin eşi olsanız da, atacağınız ilk adım belgeleri bir araya getirmektir: nüfus kayıt örneği, evlenme kayıtları, varsa boşanma kararı ve kesinleşme şerhi. Bu belgeler hem butlan davasında hem de boşanma davasında temel kanıttır.

Dosyanızın ayrıntıları sonucu değiştirir; telefonla arayarak ya da WhatsApp’tan yazarak durumunuzu anlatabilirsiniz. İletişim sayfasından bize ulaşabilir, aile hukuku çalışma alanımız hakkında bilgi alabilirsiniz. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir dosya için hukuki görüş yerine geçmez.