Kanun Yararına Temyiz Nedir? İdari Yargıda Kesin Kararların Bozulması (İYUK 51)

İdari yargıda bazı kararlar kesindir ve tarafların kanun yolu başvurusuyla değiştirilemez. Ancak bu kararlar arasında hukuka açıkça aykırı sonuç doğuranlar da bulunabilir. Kanun koyucu, bu tür kararların hukuk düzenine zarar vermemesi için kanun yararına temyiz adı verilen olağanüstü bir yol öngörmüştür. İYUK m. 51’de düzenlenen bu yol, tarafların değil, hukuk düzeninin korunmasına hizmet eder. Bu yazıda kanun yararına temyizin kapsamını, kimler tarafından kullanılabileceğini ve sonuçlarını anlatıyoruz.

Kanun Yararına Temyizin Amacı

Kanun yararına temyiz, olağan kanun yolları tükendikten veya baştan kapalı olduktan sonra kesinleşmiş kararların hukuka aykırılığının denetlenmesini sağlar. Amaç, tek tek davalarda taraflar arasındaki sonucu değiştirmek değil, hukuka aykırı bir uygulamanın yerleşmesini önlemek ve içtihat birliğini korumaktır. Bu nedenle kanun yararına temyiz yoluyla verilen bozma kararı, daha önce kesinleşmiş olan kararın hukuki sonuçlarını kaldırmaz (İYUK m. 51/2).

Hangi Kararlar Kapsama Girer?

İYUK m. 51/1’e göre idare ve vergi mahkemeleri ile bölge idare mahkemelerinin kesin olarak verdiği kararlar ile istinaf veya temyiz incelemesinden geçmeden kesinleşmiş bulunan kararlardan, niteliği bakımından yürürlükteki hukuka aykırı bir sonucu ifade edenler kanun yararına temyiz olunabilir. Buna göre iki tür karar söz konusudur:

• Kesin olarak verilen kararlar: Parasal sınırın altında kaldığı için istinaf veya temyiz yolu kapalı olan kararlar veya ivedi yargılamada verilen kararlar.
• Kanun yolundan geçmeden kesinleşen kararlar: Süresi içinde başvuru yapılmadığı için kesinleşmiş kararlar.

Karar, niteliği bakımından yürürlükteki hukuka aykırı bir sonucu ifade etmelidir. Yani salt takdir yetkisine dayalı veya delil değerlendirmesine ilişkin farklılıklar değil, hukuk kuralının açık bir biçimde yanlış uygulanması aranır.

Başvuru Yetkisi Kimde?

Kanun yararına temyiz, ilgili bakanlıkların göstereceği lüzum üzerine veya kendiliğinden Danıştay Başsavcısı tarafından yapılır (İYUK m. 51/1). Bu nedenle bireylerin doğrudan bu yola başvurma hakkı yoktur. Kişi, hukuka aykırı olduğunu düşündüğü kesin karar için ilgili bakanlığa dilekçe vererek bu yolun kullanılmasını isteyebilir; ancak bakanlığın lüzum göstermesi ya da Başsavcının kendiliğinden harekete geçmesi tamamen takdire bağlıdır. Bu yüzden kanun yararına temyiz, tarafların bir hak olarak talep edebileceği bir kanun yolu değil, olağanüstü bir denetim mekanizmasıdır.

Danıştay’ın İncelemesi ve Bozma

Temyiz isteği yerinde görüldüğü takdirde karar, kanun yararına bozulur (m. 51/2). Bozma kararının bir örneği ilgili bakanlığa gönderilir ve Resmi Gazete’de yayımlanır (m. 51/3). Resmi Gazete’de yayımlanması, bozma kararının bir içtihat niteliğinde kamuoyuna duyurulmasını ve idari uygulamalarda dikkate alınmasını sağlar. Ancak bu bozma, taraflar arasında kesinleşmiş sonucu değiştirmez; örneğin lehine karar çıkmış kişi, bozma nedeniyle kazanılmış hakkını kaybetmez.

Kanun Yararına Temyizin Taraflar İçin Önemi

Taraflar bakımından doğrudan bir sonuç doğurmasa da kanun yararına temyiz dolaylı etkiler yaratır. Hukuka aykırı kararın Resmi Gazete’de yayımlanarak bozulması, benzer davalarda mahkemelerin aynı hataya düşmemesini sağlar. Kişi, kesin bir kararın hukuka aykırı olduğunu düşünüyorsa, bu yolu bilmelidir; ancak beklentisini gerçekçi tutmalıdır, çünkü sonuç kesinleşmiş kararı etkilemez. Farklı olarak, kararın uygulanması sırasında ortaya çıkan haklar ve yargılamanın yenilenmesi gibi başka yollar da değerlendirilebilir; yargılamanın yenilenmesi, İYUK m. 53’te sayılan sebeplerin varlığı halinde kesinleşmiş kararlara karşı başvurulan ayrı bir yoldur.

Yargılamanın Yenilenmesi ile Farkı

Kanun yararına temyiz ile yargılamanın yenilenmesi birbirinden farklı kurumlardır. Yargılamanın yenilenmesi taraflar tarafından, kanunda sayılan sınırlı sebeplerle (sahte belge, yeni belge, hile gibi) ve belirli sürelerle istenir; kabulü halinde dava yeniden görülür ve karar değişebilir. Kanun yararına temyiz ise yalnızca hukuk düzeninin korunması için kullanılır ve taraflar arasındaki sonucu değiştirmez. Bu ayrım, hangi yolun hangi amaçla kullanılacağını belirlerken önemlidir.

Sık Yapılan Hatalar

• Kanun yararına temyizi bireysel bir kanun yolu sanmak,
• Bozma kararının kesinleşmiş sonucu değiştireceğini düşünmek,
• Süresinde kanun yoluna başvurmamış olmayı bu yolla telafi edebileceğini varsaymak,
• Yargılamanın yenilenmesi ile kanun yararına temyizi karıştırmak,
• İlgili bakanlığa gerekçesiz dilekçe vermek.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir idare mahkemesi, parasal sınırın altında kalan bir tam yargı davasında hukuk kuralını açıkça yanlış yorumlayarak karar verir ve karar kesinleşir. İlgili bakanlık, benzer davalarda aynı yanlış yorumun tekrarlanmasını önlemek için Danıştay Başsavcılığına başvurarak kanun yararına temyiz talep eder. Danıştay istemi yerinde bulur, kararı kanun yararına bozar ve bozma kararı Resmi Gazete’de yayımlanır. Davanın tarafları bakımından önceki kesinleşmiş sonuç değişmez, ancak benzer davalarda mahkemeler bu bozma kararı doğrultusunda karar verir.

Kanun Yararına Temyiz İle Bireysel Temyizin Ayrımı

Uygulamada en çok karıştırılan nokta, kanun yararına temyizin taraflara yeni bir kanun yolu açtığı düşüncesidir. Oysa bu yol, dava taraflarının kendi başvurusuyla işletilen olağan bir temyiz değildir. Amaç, kesinleşmiş bir kararda görülen hukuka aykırılığın giderilerek ileride benzer uyuşmazlıklarda içtihat birliğinin sağlanmasıdır. Bu nedenle bir taraf, temyiz süresini kaçırdıktan sonra kanun yararına temyiz talebiyle karara yeniden itiraz edemez; yalnızca ilgili bakanlığın lüzum göstermesi veya Başsavcının kendiliğinden başvurması söz konusu olabilir (İYUK m. 51/1). Başvuru hakkının kimde olduğunu kanun metni açıkça belirler ve bu konuda genişletici yorum yapılmamalıdır.

Karar Bozulsa Da Taraflar Bakımından Sonuç

Kanun yararına temyiz üzerine verilen bozma kararı, esas itibarıyla hukuki durumu ortaya koyar. Kesinleşmiş hüküm bakımından taraflar arasındaki sonucu kural olarak değiştirmediği için, bozma kararının bir dava kazandırma veya kaybettirme etkisi beklenmemelidir. Bu ayrım özellikle idareye karşı açılmış davalarda önemlidir: iptal kararı kesinleşmiş ve idare işlemi geri almışsa, sonradan verilen bozma kararı bu sonucu kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Kanun yararına temyiz, daha çok uygulamada yanlış yorumlanan bir hukuk kuralının düzeltilmesine hizmet eder. Bu yüzden bireysel bir hak kaybı yaşayan kişinin öncelikle süresi içinde olağan kanun yollarını kullanması gerekir.

Sonuç

Kanun yararına temyiz, idari yargıda kesin kararların hukuka uygunluğunu denetleyen olağanüstü bir yoldur; başvuru yetkisi bakanlıklar ve Danıştay Başsavcısındadır ve bozma kararı kesinleşmiş sonucu değiştirmez. Kesin bir kararla karşılaştığınızda hangi hukuki yolların açık olduğunu değerlendirmek için idare hukuku sayfamıza göz atabilir, iletişim sayfasından bizimle görüşebilirsiniz.