Paylaşmalı Mal Ayrılığı Nedir? Boşanmada Aileye Özgülenen Mallar Nasıl Paylaşılır?

Paylaşmalı mal ayrılığı, adı gibi iki yüzlü bir rejimdir: evlilik sürerken eşler kendi mallarını bağımsız yönetir, ama boşanma gibi rejimin sona erdiği anda aileye özgülenmiş mallar eşit paylaşılır. Sıradan mal ayrılığından farkı, kayıt kimin adına olursa olsun ailenin ortak kullanımına ayrılmış mal varlığında diğer eşin payı olmasıdır. Katılma rejiminden farkı ise, hesabın bütün edinilmiş mal toplamı üzerinden değil, yalnızca kanunun saydığı mal kümesi üzerinden yapılmasıdır.

Bu rejimin mantığı nedir?

Kanun, eşlerin mal rejimi sözleşmesiyle edinilmiş mallara katılma dışındaki rejimlerden birini seçebileceğini söyler (TMK m. 202). Paylaşmalı mal ayrılığı da bunlardan biridir. Genel çerçeve mal ayrılığı ile aynıdır: eşlerden her biri yasal sınırlar içinde kendi malvarlığı üzerinde yönetim, yararlanma ve tasarruf haklarını korur (TMK m. 244). Kendi borçlarından da kendi bütün malvarlığıyla sorumludur (TMK m. 246).

Bu rejimi sıradan mal ayrılığından ayıran iki unsur vardır. Birincisi, aileye özgülenen malların eşit paylaşılması. İkincisi, bir eşin diğerine ait olup paylaştırma dışı kalan bir mala yaptığı katkının, katkısı oranında hakkaniyete uygun bir bedelle karşılanması (TMK m. 249). Mal ayrılığının daha sade hâlini mal ayrılığı rejimi nedir ve mal ayrılığı seçen eşler boşanmada hak iddia edebilir mi yazılarında anlattık.

Hangi mallar aileye özgülenmiş sayılır?

Kanuna göre eşlerden biri tarafından paylaşmalı mal ayrılığı rejiminin kurulmasından sonra edinilmiş olup ailenin ortak kullanım ve yararlanmasına özgülenmiş mallar ile ailenin ekonomik geleceğini güvence altına almaya yönelik yatırımlar veya bunların yerine geçen değerler, mal rejiminin sona ermesi hâlinde eşler arasında eşit olarak paylaşılır; paylaştırmada işletmelerin ekonomik bütünlüğü gözetilir (TMK m. 250). Dikkat edilecek üç kelime vardır: “kurulmasından sonra”, “özgülenmiş” ve “eşit”.

“Kurulmasından sonra” şartı, rejimin başladığı tarihten önce edinilmiş malların bu hükme girmediği anlamına gelir. “Özgülenmiş” şartı, malın fiilen ailenin ortak kullanımına ayrılmış olmasını arar; yani salt tapunun eşlerden birine yazılmış olması yetmez. Aile konutu, ev eşyası, ailece kullanılan araç, çocukların eğitimi için ayrılan birikimler ve ailenin geleceğini güvenceye alan yatırımlar bu çerçevede değerlendirilir. “Eşit” şartı ise paylaşımın kusura göre değil, eşit olarak yapıldığını ifade eder; ama aşağıda göreceğiniz bir istisnası vardır.

Nelere dokunulmaz? Paylaşıma girmeyen mallar

Aynı madde bazı değerleri paylaşımın dışında tutar: manevi tazminat alacakları, miras yoluyla edinilen mallar ve karşılıksız kazandırmada bulunanın açık iradesinden aksi anlaşılmadıkça sağlararası veya ölüme bağlı tasarruflarla edinilen mallar paylaşım hükmünün dışındadır (TMK m. 250). Babadan kalan arsa ya da size özel olarak yapılmış bağış, aile konutunda kullanılsa bile bu istisna nedeniyle paylaşım dışında kalır; yalnız bağışta bağışlayanın açık iradesinden aksi anlaşılıyorsa durum ayrıca değerlendirilir.

Malın kimin olduğuna ilişkin ispat kuralı bu rejimde de geçerlidir: belirli bir malın eşlerden birine ait olduğunu iddia eden bunu ispat etmekle yükümlüdür; hangisine ait olduğu ispat edilemeyen mallar eşlerin paylı mülkiyetinde sayılır (TMK m. 245).

Rejim ne zaman sona erer ve payı kim ister?

Mahkemece evliliğin iptal veya boşanma sebebiyle sona erdirilmesine ya da mal ayrılığına geçilmesine karar verilmesi hâllerinde mal rejimi dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer (TMK m. 247). Rejim sona erdiğinde her eş, diğerinde bulunan kendi mallarını geri alır; paylı mülkiyet söz konusu malda ise üstün yararı olduğunu ispat eden eş, diğer önlemler yanında eşine payının ödeme günündeki karşılığını vererek paylı malın kendisine verilmesini isteyebilir (TMK m. 248). Ardından eşit paylaşıma tabi malların hesabı yapılır.

Katkı alacağı: başkasının malına verdiğiniz emek

Eşlerden biri, diğerine ait olup paylaştırma dışı kalan bir malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına hiç ya da uygun bir karşılık almaksızın katkıda bulunmuşsa, mal rejiminin sona ermesi hâlinde katkısı oranında hakkaniyete uygun bir bedel ödenmesini isteyebilir; aynı istem, bu malın yerine geçen değerler için de geçerlidir (TMK m. 249). Örneğin eşinizin miras kalan arsasına ev yapılırken kendi birikiminizi kullandıysanız, arsa paylaştırma dışı kalsa bile bu katkıdan doğan bir bedel talebiniz olabilir. Aradaki fark: bu hak eşit paylaşım değil, katkınız oranında bir bedeldir.

Paylaşmaya aykırı davranışlar: son bir yıl neden kritik?

Rejimin sona ermesine yaklaşırken eşlerden birinin malı elden çıkarması sık karşılaşılan bir durumdur. Kanun bunun için iki koruma getirir. Eşlerden biri diğer eşin payını azaltmak kastıyla paylaşmadan önce bir malı karşılıksız olarak elden çıkarırsa hâkim, diğer eşin alacağı denkleştirme bedelini hakkaniyete uygun olarak belirler. Mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde diğer eşin rızası olmadan, olağan hediyeler dışında yapılan karşılıksız kazandırmaların bu eşin payını azaltmak kastıyla yapıldığı varsayılır. Mahkeme kararı, davanın kendisine ihbar edilmiş olması koşuluyla, kazandırmadan yararlanan üçüncü kişilere karşı da ileri sürülebilir (TMK m. 251).

Bu hükmün pratik sonucu şudur: boşanma davasından önceki yıl içinde aileye özgülenmiş bir malın akraba adına karşılıksız devredildiğini fark ederseniz, bunu hemen dosyaya taşımanız gerekir. İhbar şartı da önemlidir; yararlananı davadan haberdar etmezseniz karar ona karşı ileri sürülemez. Genel mal kaçırma hukuku için mal kaçırma ve eklenecek değerler yazısı, dava sırasında alınabilecek önlemler için boşanma davasında mal kaçırmayı önlemek için ihtiyati tedbir yazısı yol gösterir.

Kusur ve eşit paylaşım

Eşit paylaşım kuralının bir istisnası vardır: zina veya hayata kast nedeniyle boşanma hâlinde hâkim, kusurlu eşin payının hakkaniyete uygun olarak azaltılmasına veya kaldırılmasına karar verebilir (TMK m. 252). Bu yetki, diğer boşanma sebepleri için kanunda açıkça tanınmamıştır. Bu nedenle “eşim beni aldattı, hiçbir şey alamaz” ile “boşanmada kusurluyum, hiçbir şey alamam” iki ayrı yanlıştır: ilki ispat gerektirir ve hâkimin takdirine bağlıdır, ikincisi ise kanunda yazılı bir sonuç değildir.

Varsayımsal örnek: üç mal, üç farklı sonuç

Varsayımsal bir örnek düşünelim. Bir çift rejimi kurduktan sonra üç mal edinmiş: ailenin oturduğu daire, kocanın babasından kalan arsa ve karının adına açılmış bir yatırım hesabı. Daire eşlerin ortak kullanımı için alınmış; yatırım hesabı ise çocukların geleceğini güvenceye almak amacıyla açılmış.

Daire aileye özgülenmiş olduğu için eşit paylaşıma girer. Yatırım hesabı, amacı ispat edilebilirse ailenin ekonomik geleceğini güvence altına almaya yönelik yatırım olarak aynı rejime girer. Arsa ise miras olduğundan paylaşım dışındadır. Ama karı arsadaki inşaata kendi birikimiyle katkıda bulunduysa, katkı oranında bir bedel isteyebilir. Mahkemenin hangi sonuca varacağı, malların özgülenme amacını gösteren belgelere ve tanıklara bağlıdır.

Paylaştırma nasıl yapılır?

Kanun paylaştırmanın ayın olarak yapılmasını asıl kabul eder. Buna olanak yoksa bedel eklemek suretiyle paylar denkleştirilir ve eşlerden birinin diğerine ödeyeceği bedel, malların tasfiye anındaki sürüm değerlerine göre hesaplanır; malların edinilmesinden doğan borçlar indirilir. Denkleştirme bedelinin derhal ödenmesi ciddî güçlük doğuracaksa borçlu eş ödemenin ertelenmesini isteyebilir; aksine anlaşma yoksa tasfiyenin sona ermesinden başlayarak faiz yürütülür ve gerekiyorsa güvence istenebilir (TMK m. 253). Aile konutunda kimin kalacağı ayrı bir meseledir; bunu paylaşmalı mal ayrılığında aile konutunda kalma hakkı yazısında anlattık.

Sık yapılan hata: rejimi ve malın amacını belgelememek

Bu rejimde en sık yapılan hata, sözleşmenin ne dediğini bilmeden dava açmaktır. Hangi rejimin seçildiği, seçimin ne zaman yapıldığı ve rejimin başlangıç tarihi belirlenmeden hangi malın paylaşıma gireceği söylenemez. İkinci hata, özgülenme iddiasını belgesiz bırakmaktır: bir yatırımın ailenin geleceği için yapıldığını gösteren yazışma, hesap amacı, çocuk adına yapılan düzenleme gibi veriler önem taşır. Üçüncü hata, hakkın ne zaman doğduğunu karıştırmaktır; mahkeme boşanmaya karar verirse dava tarihi rejimin sona erme tarihini belirler (TMK m. 247).

Dosyanızı birlikte nasıl değerlendirebiliriz?

Paylaşmalı mal ayrılığı sözleşmesi bulunan bir çiftin boşanmasında, hangi malların aileye özgülendiği, rejimin kurulma tarihinden önce mi sonra mı edinildiği ve ispat durumu dosyadan dosyaya değişir. Sözleşmenizi, tapu ve banka kayıtlarınızı ve evlilik içi ödemelerinizi birlikte gözden geçirmek için telefonla arayabilir ya da WhatsApp’tan yazabilirsiniz; ayrıntılar iletişim sayfasında. Boşanma davalarının genel işleyişi için aile hukuku sayfamıza ve boşanmada mal paylaşımı nasıl yapılır yazısına göz atabilirsiniz.