İhale Sözleşmesinin Feshi ve Yapım İşlerinde Yüzde 30 Keşif Artışı Sınırı (2886 m. 62-63)

İhale sözleşmesi imzalandıktan sonra da idare ile müteahhit arasındaki ilişki, kanunun getirdiği kurallara tabidir. Müteahhit işi zamanında ve şartnameye uygun yapmazsa idarenin hangi adımları atacağı, sözleşmenin ne zaman feshedilebileceği ve teminatın ne zaman gelir kaydedileceği önemlidir. Yapım işlerinde ise iş kalemlerinin sözleşmede öngörülenden farklı çıkması sık görülür; bunun sınırı ve sonuçları kanunda belirlenmiştir. Bu yazıda 2886 sayılı Kanun’un 62 ve 63. maddelerini müteahhit ve idare açısından ele alıyoruz.

Sözleşmenin Bozulmasına Yol Açan Haller

62. madde, sözleşme yapıldıktan sonra 63. maddede yazılı hükümler dışında müteahhit veya müşterinin taahhüdünden vazgeçmesi veya taahhüdünü şartname ve sözleşme hükümlerine uygun olarak yerine getirmemesi halinde işleyecek sistemi düzenler. Bu durumda idare en az 10 gün süreli ve nedenleri açıkça belirtilen bir ihtarda bulunur. İhtara rağmen aynı durum devam ederse protesto çekmeye ve hüküm almaya gerek kalmaksızın kesin teminat gelir kaydedilir ve sözleşme feshedilerek hesabı genel hükümlere göre tasfiye edilir. Bu, idarenin mahkemeye gitmeden kendi kararıyla ağır sonuçlar doğurabilen bir yetkisidir. Bu yüzden ihtarın şekli, süresi ve gerekçesi büyük önem taşır.

İhtarın Şartları

Kanun ihtar için en az 10 gün süre ve nedenlerin açıkça belirtilmesini arar. Gerekçesiz veya belirsiz bir ihtar, müteahhidin savunma hakkını zedeler ve fesih işleminin sonradan iptaline yol açabilir. İdare, hangi yükümlülüğün ne şekilde ihlal edildiğini, ihlalin nasıl giderileceğini ve verilen süreyi net biçimde yazmalıdır. İhtar müteahhide usulüne uygun tebliğ edilmelidir; aksi halde sürenin başlaması tartışmalı olur. Müteahhit de ihtara cevap vermeli, ihlali gideriyorsa bunu belgelemeli, haksız buluyorsa gerekçelerini yazılı bildirmelidir. Sessiz kalmak, idarenin fesih yoluna gitmesini kolaylaştırır.

Kesin Teminatın Gelir Kaydı

Fesih halinde kesin teminat gelir kaydedilir. Bu, teminatın idarenin hesabına geçmesi anlamına gelir. Kanun, gelir kaydedilen kesin teminatın müteahhit veya müşterinin borcuna mahsup edilemeyeceğini belirtir. Yani teminat, müteahhidin idareye olan diğer borçlarından bağımsız olarak gelir kaydedilir; idare ayrıca alacaklarını tahsil etmeye devam edebilir. Kesin teminatın oranı ve iadesine ilişkin kurallar için geçici ve kesin teminat yazısına bakabilirsiniz. Teminatın gelir kaydı ve fesih işlemi idari bir işlemdir; müteahhit bu işleme karşı idari yargıda dava açabilir. Ayrıca sözleşmenin niteliğine göre adli yargıda da bazı talepler ileri sürülebilir.

Yapım İşlerinde Keşif Artışı ve Eksilişi

63. madde, yapım işlerine ait bir sözleşmenin uygulanması sırasında keşif ve sözleşmede öngörülmeyen iş artışı veya eksilişi zorunlu hale gelirse, müteahhidin keşif bedelinin yüzde 30 oranına kadar olan değişikliği, süre hariç, sözleşme ve şartnamesindeki hükümler dairesinde yapmakla yükümlü olduğunu belirtir. Yani iş artışı yüzde 30’a kadar ise müteahhit, aynı birim fiyatlarla işi yapmak zorundadır; ancak süre uzatımı istenebilir. Bu düzenleme, yapım işlerinde kaçınılmaz ek işlerin idare ve müteahhit arasında uzun tartışmalara yol açmasını önler. Ancak iş artışının zorunlu olması gerekir; idare keyfî artış isteyemez.

Yüzde 30’un Aşılması

Keşif bedeli artışının yüzde 30’u geçmesi halinde sözleşme feshedilir. Ancak bu durumda müteahhit, işin keşif bedeli ve yüzde 30 keşif artışının karşılığı işleri sözleşme ve şartnamesindeki hükümler çerçevesinde yapmakla zorunludur. Taahhüdün yüzde 30 keşif artışı ile bitmemesi ve tasfiye edilmesi halinde müteahhit idareden hiçbir masraf ve tazminat isteyemez. Temel, tünel ve benzeri işler ile doğal afetler gibi nedenlerden ileri gelen yüzde 30’dan fazla artışlarda ise idarenin isteği, müteahhidin kabulü ve ilgili bakanın onayı ile süre hariç aynı sözleşme ve şartname hükümleri içinde yüzde 30’u geçen işler de aynı müteahhide yaptırılabilir. Bu istisna, zemin koşulları gibi önceden bilinemeyen sebeplerin gerektirdiği artışlara imkân verir.

Yüzde 70’in Altında Kalan İşler

Keşif bedelinin yüzde 70’inden daha düşük bedelle tamamlanacağı anlaşılan işlerde de müteahhit işi bitirmek zorundadır. Bu durumda müteahhide belgelemek şartıyla yapmış olduğu gerçek giderlerine karşılık olarak, ihale bedelinin yüzde 70’i ile yaptığı işin tutarı arasındaki bedel farkının yüzde 5’ine kadar ödeme yapılabilir. Bu hüküm, iş eksilişi nedeniyle uğranılan giderlerin tamamen karşılıksız kalmasını önler; ancak ödeme sınırlıdır. Bu nedenle müteahhit giderlerini belgelemelidir.

Sözleşmenin Devri ve Diğer Durumlar

Sözleşme ita amirinin yazılı izni ile başkasına devredilebilir; izinsiz devir halinde sözleşme bozulur ve 62. madde hükümleri uygulanır (m. 66). Ayrıca müteahhidin ölümü, iflası, ağır hastalığı, tutukluluğu ve birden fazla kişinin taahhüdü gibi hallerin sözleşmeye etkisi 67-70. maddelerde düzenlenmiştir. Bu haller de idarenin fesih veya devam kararında dikkate alınır.

Müteahhit İçin Pratik Öneriler

• Sözleşme ve şartnamedeki süre, teslim ve nitelik yükümlülüklerini takip edin.
• İdarenin ihtarına yazılı ve belgeli cevap verin.
• İş artışı taleplerini yazılı isteyin, yüzde 30 sınırını hesaplayın.
• Süre uzatımını gerektiren durumları zamanında bildirin.
• Fesih ve gelir kaydı kararlarına karşı dava süresini takip edin.

İdare İçin Pratik Öneriler

• İhtarı gerekçeli, 10 günden az olmayan süreyle ve usulüne uygun tebliğ edin.
• İş artışı ihtiyacını belgeleyin ve yüzde 30 sınırına dikkat edin.
• Fesih ve teminat işlemlerini tutanaklara bağlayın.
• Sözleşme devri taleplerinde ita amirinin yazılı iznini alın.

Sık Yapılan Hatalar

• İhtar süresini 10 günden kısa vermek,
• Fesih kararında gerekçeyi belirtmemek,
• İş artışında yüzde 30 sınırını takip etmemek,
• Gelir kaydedilen teminatı borçtan düşülebilir sanmak,
• İhtara cevap vermeden sürenin geçmesine izin vermek.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir müteahhit, bir idarenin yapım işinde sözleşme süresine uymaz. İdare, nedenleri açıkça belirterek 10 gün süreli ihtar gönderir. Müteahhit ihtara cevap vermez ve durum devam eder. İdare kesin teminatı gelir kaydeder ve sözleşmeyi feshederek hesabı tasfiye eder. Müteahhit, ihtarın usulüne uygun tebliğ edilmediğini ileri sürerek idari yargıda dava açar; mahkeme tebligat usulüne ve sürelere bakarak fesih işleminin hukuka uygunluğunu inceler.

Sonuç

İhale sözleşmesinde aykırılık halinde 10 günlük ihtar zorunludur; ihtara rağmen devam eden aykırılık kesin teminatın gelir kaydı ve fesih ile sonuçlanır. Yapım işlerinde yüzde 30’a kadar iş artışı müteahhidi bağlar; bu sınırın aşılması sözleşmenin feshine yol açabilir. İhale sözleşmesi uyuşmazlıklarında idare hukuku alanında destek almak için iletişim sayfamızdaki telefon veya mesajla bize ulaşabilirsiniz.