Boşanma Davasında Yargıtay Temyiz İncelemesi Nasıl Yapılır? Dosya Üzerinden Karar

Temyiz dilekçenizi verdiniz ve dosya Yargıtay’a gitti. Şimdi aklınızdaki soru muhtemelen şudur: orada ne olacak, salona çağrılacak mıyım, tanık dinlenecek mi? Kısa cevap şu: Yargıtay temyiz incelemesini kural olarak dosya üzerinde yapar. Taraflar salona çağrılmaz, tanık dinlenmez. Boşanma gibi bazı davalarda duruşma istenirse istisna doğar. Aşağıda bu iki yolu, Yargıtay’ın neleri incelediğini ve karar türlerini ayrıntılı biçimde anlatıyoruz.

Yargıtay neyi inceler?

Yargıtay ikinci bir ilk derece mahkemesi değildir. Delil toplamaz, tanık dinlemez, bilirkişi atamaz. Önüne gelen karar ve dosya üzerinden, bölge adliye mahkemesinin kararının hukuka uygun olup olmadığına bakar. Bu nedenle “yeni bir kanıtım var” demek temyizde karşılık bulmaz. Temyizde ileri sürülebilecek şeyler, kararın kanuna aykırı olduğu, usul kurallarının ihlal edildiği ya da delillerin kanuni sebep olmadan kabul edilmediği gibi hukuki itirazlardır.

Kanun, Yargıtay’ın bozma sebeplerini sayar: hukukun veya sözleşmenin yanlış uygulanması, dava şartlarına aykırılık, davasını ispat için dayanılan delillerin kanuni bir sebep olmaksızın kabul edilmemesi, karara etki eden yargılama hatası veya eksikliği gibi (HMK m. 371/1). Boşanma davasında örneğin kusur belirlemesinde ya da nafaka hesabında hukuka aykırılık varsa temyiz bu noktaya yöneltilir.

Taraf sebepleriyle bağlı değil

Yargıtay temyiz sebepleriyle bağlı değildir. Kanun, tarafların ileri sürdükleri temyiz sebepleriyle bağlı olmayıp kanunun açık hükmüne aykırı gördüğü diğer hususları da inceleyebileceğini söyler (HMK m. 369/1). Bu, dilekçede yazmadığınız bir konuda da sonuç doğabileceği anlamına gelir. Ancak uygulamada, kararı yalnız siz temyiz ettiyseniz kararın sizin aleyhinize bozulamayacağı (aleyhe bozma yasağı) kabul edilir; velayet gibi kamu düzenine ilişkin konular bunun dışındadır. Fakat bu durum, sebeplerinizi özensiz yazabileceğiniz anlamına gelmez. Dilekçedeki açık sebepler, incelemenin odağını oluşturur ve Yargıtay’ın hangi noktaya dikkat etmesi gerektiğini gösterir.

Dosya üzerinden inceleme: kural budur

Yargıtay temyiz incelemesini dosya üzerinde yapar (HMK m. 369/2). Yani siz ya da avukatınız Ankara’ya gidip dosyayı sözlü olarak anlatmazsınız. Daire dosyayı inceler ve kararını yazılı olarak verir. Karar daha sonra taraflara tebliğ edilir. Bu süreçte taraflardan ek bir işlem yapması beklenmez.

Dosya üzerinden inceleme, hızlı bir yol gibi görünse de temyiz dilekçesinin önemini artırır. Çünkü sözlü anlatım fırsatı yoktur; itirazlarınız yazılı olarak dosyada bulunmalıdır. Bu yüzden dilekçedeki sebepler açık, kısa ve karar metnine atıflı olmalıdır. Dilekçe hazırlığı için temyiz süresi ve dilekçesi yazısına bakabilirsiniz.

İstisna: boşanma davalarında duruşma talebi

Kanun burada özel bir hüküm koyar. Evlenmenin butlanına veya iptaline, boşanma veya ayrılığa, velayete, soybağına ve kısıtlamaya ilişkin davalarda taraflardan biri temyiz veya cevap dilekçesinde duruşma yapılmasını talep ederse, Yargıtayca bir gün belli edilerek taraflara usulen davetiye gönderilir (HMK m. 369/2). Tebliğ tarihi ile duruşma günü arasında en az iki hafta bulunması gerekir; taraflar gelmişlerse bu süreye bakılmaz.

Tebligat gideri verilmemişse duruşma talebi dikkate alınmaz. Duruşma giderinin eksik ödendiği anlaşılırsa, dairenin başkanı bir haftalık kesin süre verir ve süre içinde tamamlanmazsa Yargıtay incelemesini dosya üzerinde yapar (HMK m. 369/2). Yargıtay ayrıca, bu hükme bağlı olmaksızın bilgi almak üzere kendiliğinden de duruşma yapılmasına karar verebilir (HMK m. 369/4). Duruşma günü belli edilen durumlarda Yargıtay tarafları ya da gelen tarafı dinler; taraflardan hiçbiri gelmemişse dosya üzerinde inceleme yaparak kararını verir (HMK m. 369/5). Duruşmanın ayrıntıları için duruşma talebi nasıl yapılır yazısını okuyabilirsiniz.

Yargıtay’ın verebileceği kararlar

İnceleme sonunda iki ana sonuç ortaya çıkar. Birincisi onamadır: Yargıtay kararı hukuka uygun bulur ve gerekçesini gösterir (HMK m. 370/1). Karar esas yönünden kanuna uygunsa, yalnızca kanunun uygulanmasında hata varsa ve yeniden yargılamaya gerek yoksa, Yargıtay kararı düzelterek de onayabilir; hâkimin takdirine bırakılan konularda bu yol kullanılmaz; kimlik yanlışlıkları, yazı ve hesap hataları gibi açık ifade yanlışlıkları da aynı yolla düzeltilir. Gerekçe doğru bulunmazsa gerekçe değiştirilerek onanabilir (HMK m. 370). Onama durumunu ayrıca onama kararı ne demek yazısında anlattık.

İkincisi bozmadır. Yargıtay, sayılan sebeplerle temyiz olunan kararı kısmen veya tamamen bozar (HMK m. 371/1). Bozma sonrasında dosya, bozulan kararın niteliğine göre ilk derece mahkemesine ya da bölge adliye mahkemesine gönderilir (HMK m. 373). Kısmi bozma ve kesinleşen bölümler konusunda bozma kararı ne demek yazısına bakabilirsiniz.

Varsayımsal örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: Bölge adliye mahkemesi, ilk derece mahkemesinin tazminat hükmünde kanunun yanlış uygulandığını görerek kararı kaldırmış ve yeniden esas hakkında hüküm kurmuş. Bir eş bu karara karşı temyiz ediyor ve dilekçesinde duruşma istemiyor. Yargıtay dosyayı inceliyor ve ikinci bir hatayı da dilekçede yazılı olmasa da fark ediyor.

Bu örnekte Yargıtay temyiz sebepleriyle bağlı olmadığı için, kanunun açık hükmüne aykırı gördüğü ek noktayı da kararına yansıtabilir. Bu durumda karar onanabilir, düzeltilerek onanabilir ya da bozulabilir. Hangi yola gideceğini önceden söylemek mümkün değildir; kararın sonucu dosyanın içeriğine bağlıdır.

Bozmadan sonra: uyma ve direnme

Bozma, davanın sonu değildir; yeni bir aşamadır. Bozma kararı üzerine dosya gittiği mahkemede yeniden ele alınır. Bölge adliye mahkemesi, kendiliğinden tarafları duruşmaya davet edip dinledikten sonra Yargıtay’ın bozma kararına uyup uymayacağına karar verir (HMK m. 373/3). Yargıtay’ın bozması üzerine ilk derece mahkemesi bozmaya uygun karar verirse bu karara karşı da temyiz yoluna başvurulabilir (HMK m. 373/4).

Mahkeme bozma kararına uymayıp önceki kararında direnebilir. Direnme kararı temyiz edilirse inceleme, kararına direnilen dairece öncelikle yapılır. Daire direnmeyi yerinde görürse kararını düzeltir; görmezse dosyayı Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’na gönderir (HMK m. 373/5). Hukuk Genel Kurulu’nun verdiği karara uymak zorunludur (HMK m. 373/7). Bu zincir, bozma sonrasında sürecin neden uzayabildiğini açıklar; her adım tebligat ve süre içerdiğinden, kararları takip etmek gerekir.

Yargıtay’a giden dosyada ne bulunur?

Yargıtay’ın önündeki dosya, ilk derece mahkemesinin yargılama evrakı, bölge adliye mahkemesinin kararı, temyiz dilekçesi ve varsa karşı tarafın cevabından oluşur. Bu nedenle temyiz aşamasında yapılabilecek en etkili şey, dilekçeyi ve eklerini eksiksiz hazırlamaktır. Dilekçede kararın künyesi, tebliğ tarihi, kararın özeti ve temyiz sebepleri bulunur (HMK m. 364/2). Dilekçe imzalı değilse ve karar yeterince belli değilse sorun çıkabilir; kimlik ve imza ile kararı yeterince belli eden kayıtlar bulunuyorsa diğer eksikler yüzünden dilekçe reddedilmez (HMK m. 364/3).

Kötüniyetle yapılan temyiz talepleri bakımından Yargıtay, HMK m. 329 hükümlerini uygular (HMK m. 368). Bu hüküm, yalnız süreyi uzatmak için yapılan başvuruların yaptırımsız kalmayabileceğini hatırlatır. Dolayısıyla temyiz etmeye karar verirken gerçekten hukuka aykırı gördüğünüz bir noktaya dayanmanız gerekir.

Ne kadar sürer, ne yapmalı?

Yargıtay incelemesinin süresi dosyanın yoğunluğuna, dairenin iş yüküne ve dosyada eksik evrak bulunup bulunmadığına göre değişir. Süre hakkında rakam vermek doğru olmaz. Kanun, kanunda ivedi olduğu bildirilen dava ve işlere ait temyiz incelemesinin öncelikle yapılmasını öngörür (HMK m. 369/7); bir davanın bu kapsama girip girmediği kanunda ayrıca belirlenir.

İnceleme sürerken yapmanız gerekenler sınırlıdır: tebligat adresinizi güncel tutun, gelen tebligatları kaçırmayın, duruşma günü belirlenirse davetiyeyi dikkate alın. Karar çıktığında ise onama ya da bozmanın ne anlama geldiğini kararın hüküm kısmından okuyun. Kesinleşme tarihi için boşanma kararı ne zaman kesinleşir yazısı kılavuzdur.

Sık yapılan hatalar

Birincisi, Yargıtay’da yeni delil sunabileceğini düşünmektir. İkincisi, duruşma isteği için dilekçede açık bir talep yazmamaktır. Üçüncüsü, tebligat giderini yatırmayı unutmaktır; gider verilmemişse duruşma talebi dikkate alınmaz. Dördüncüsü, Yargıtay kararının tebliğ evrakını saklamamaktır; sonraki işlemlerde bu evrak gerekebilir. Beşincisi, bozma kararını “kaybettim” diye okumaktır; bozma yeniden değerlendirme demektir.

Temyiz sürecinizi planlamak

Temyiz incelemesi dosya üzerinden yapıldığı için dilekçenizin içeriği belirleyicidir. Duruşma isteyip istemeyeceğinize ve sebeplerinizi nasıl yazacağınıza dosyanız bakımından karar vermeniz gerekir. Telefonla arayarak ya da WhatsApp’tan yazarak durumunuzu anlatabilirsiniz; büroya iletişim sayfasından ulaşabilir, genel bilgi için aile hukuku sayfasına göz atabilirsiniz.