Finansal Kiralamada Kiracının İflası, Ölümü veya Tasfiyesi Sözleşmeyi Nasıl Etkiler?

Finansal kiralama sözleşmesi, uzun süreli mali yükümlülükler doğurur ve bu süre içinde kiracının hayatında veya işletmesinde önemli değişiklikler meydana gelebilir. Kiracı işletmesini tasfiye edebilir, iflas edebilir, vefat edebilir veya sözleşmeyi başkasına devretmek isteyebilir. Böyle bir durumda sözleşmenin akıbeti, taraflar ve üçüncü kişiler için kritik bir soru haline gelir. 6361 sayılı Kanun bu hallere ilişkin özel hükümler getirmiştir. Bu yazıda kiracının iflası, ölümü ve tasfiyesi halinde finansal kiralama sözleşmesinin nasıl etkileneceğini anlatıyoruz.

Sözleşmenin Kendiliğinden Sona Ermesi

Kanunun 30. maddesinin birinci fıkrasına göre sözleşmede aksi kararlaştırılmadıkça sözleşme süresinin dolması, kiracının iflası, ölümü veya fiil ehliyetini kaybetmesi hallerinde sözleşme kendiliğinden sona erer. Bu düzenleme, finansal kiralama sözleşmesinin kiracıya bağlı, kişisel bir yönü olduğunu gösterir: kiralayan, kiracının mali güvenilirliğini ve kişisel durumunu dikkate alarak sözleşme yapar. Bu nedenle bu hallerin gerçekleşmesi halinde sözleşme sona erer ve kiracı veya mirasçıları malı iade etmekle yükümlü olur (m. 32). Ancak sözleşmede farklı hükümler öngörülebilir; örneğin mirasçıların sözleşmeyi devam ettirebileceği yazılabilir. Bu yüzden imza öncesinde ölüm ve iflas hallerine ilişkin maddeler dikkatle okunmalıdır.

Kiracının İflası ve Malların Tefriki

Kiracının iflası halinde iflas memuru, İcra ve İflas Kanunu’nun 221. maddesinin birinci fıkrası hükmüne göre büro teşkilinden önce, finansal kiralama konusu malların tefrikine karar verir. Tefrik, malların iflas masasından ayrılması demektir; çünkü bu mallar kiralayanın mülkiyetindedir ve kiracının borçları için satılamaz. İflas memurunun bu kararına karşı yedi gün içinde itiraz edilebilir (m. 28/1). Kiracı aleyhine icra yoluyla takip yapılması halinde ise icra memuru, finansal kiralama konusu malların takibin dışında tutulmasına karar verir; bu karara karşı da yedi gün içinde itiraz edilebilir. İtirazlar icra mahkemesince en geç bir ay içinde karara bağlanır (m. 28/3). Bu düzenleme kiralayanın mülkiyet hakkını korur ve kiracının diğer alacaklılarının bu mallara el koymasını engeller. İcra ve iflas süreçleri hakkında genel bilgi için icra takibi süreci gibi yazılara bakabilirsiniz.

Kiralayanın İflası ve Takibi

Kiralayanın iflası halinde sözleşme, kararlaştırılan sürenin sonuna kadar iflas masasına karşı geçerliliğini sürdürür (m. 29/1). Kiralayan aleyhine icra yoluyla takip yapılması halinde ise finansal kiralama konusu mallar sözleşme süresi içinde haczedilemez (m. 29/2). Bu hükümler kiracıyı korur: kiralayanın mali sıkıntıya düşmesi, kiracının kullanım hakkını ortadan kaldırmaz. Kiracı, kira bedellerini ödemeye devam ettiği sürece malı kullanabilir. Bu koruma, uzun süreli sözleşmelerde kiracının yatırımlarını ve faaliyetini güvence altına alır.

Kiracının Tasfiyesi

Kiracının tasfiye sürecine girmesi veya tasfiyeye girmeksizin finansal kiralama konusu malın tahsis edildiği işletmesini tasfiye etmesi halinde, kiracının talebi üzerine sözleşmede aksine hüküm yoksa sözleşme süresinden önce feshedilebilir (m. 30/2). Bu düzenleme, işletmesini kapatan veya küçülen kiracının artık ihtiyaç duymadığı mal için kira yükümlülüğünden kurtulabilmesini sağlar. Ancak fesih halinde kiracı malı iade eder ve satış bedeli ile bakiye borç arasındaki fark kanunun 33. maddesine göre hesaplanır. Kiracının fesih talebini yazılı olarak yapması ve tasfiye durumunu belgelemesi gerekir. Sürenin bitiminden en az üç ay önce bildirmek kaydıyla, taraflardan her biri sözleşmenin mevcut veya yeni şartlarla uzatılmasını da talep edebilir; uzatma tarafların anlaşmasına bağlıdır (m. 30/3).

Kiracılık Sıfatının Devri

Kiracı, kiracılık sıfatını veya sözleşmeden doğan hak ya da yükümlülüklerini kiralayandan yazılı izin almak kaydıyla devredebilir. Bu devir nedeniyle finansal kiralama sözleşmesinde yapılan kiracı değişikliği ilgili sicile tescil edilir veya şerh olunur (m. 26/1). Konut finansmanı kapsamında yapılan finansal kiralama işlemlerinde kiracı, kiralayana bilgi vermek, diğer işlemlerde ise sözleşmede hüküm bulunmak kaydıyla malın zilyetliğini bir başkasına devredebilir (m. 26/2). Bu nedenle kiracı izinsiz devir yaparsa sözleşmeye aykırı hareket etmiş sayılabilir ve fesih riski doğabilir. Devir sürecinde yeni kiracının mali durumu kiralayan tarafından değerlendirilir.

Kiralayanın Mülkiyeti Devri

Sözleşmede aksi öngörülmemişse kiralayan, malın mülkiyetini bir üçüncü kişiye devredemez. Sözleşmede bu yetkinin tanınması halinde ise devir ancak başka bir kiralayana yapılabilir ve devralan sözleşme hükümlerine uymak zorundadır; devrin kiracıya karşı geçerli olması onun haberdar edilmesine bağlıdır (m. 27). Bu hüküm kiracının sözleşme süresince kullanım hakkının korunmasını sağlar.

Tescil ve Sicil Kayıtları

Finansal kiralama sözleşmeleri, konusuna göre tapu kütüğüne şerh, ilgili özel sicile tescil veya Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketleri Birliği tarafından tutulan özel sicile tescil edilir. Tescil veya şerhten sonra, üçüncü kişilerin finansal kiralama konusu mal üzerindeki ayni hak iktisapları kiralayana karşı ileri sürülemez (m. 22/5). Bu sicil herkese açıktır ve hiç kimse sicildeki bir kaydı bilmediğini ileri süremez. Bu nedenle ikinci el mal alırken, malın finansal kiralama kaydı olup olmadığını sorgulamak önemlidir.

Sık Yapılan Hatalar

• Ölüm ve iflas hallerine ilişkin sözleşme hükümlerini okumamak,
• Kiralayandan yazılı izin almadan malı devretmek,
• İcra memurunun tefrik kararına yedi gün içinde itiraz etmemek,
• Tasfiye halinde yazılı fesih talebi yapmamak,
• Sicil kaydı olan malı sorgulamadan satın almak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir işletme, finansal kiralama ile aldığı makine için kira bedellerini öderken mali güçlük yaşar ve iflas eder. İflas memuru makinenin kiralayana ait olduğunu tespit ederek iflas masasından ayırır. Kiralayan, sözleşmeyi sona erdirip makineyi geri alır. Diğer alacaklılar makine üzerinde hak talep edemez.

Sonuç

Finansal kiralama sözleşmesi kiracının iflası, ölümü veya ehliyet kaybıyla sözleşmede aksi yoksa kendiliğinden sona erer; kiracıya ait olmayan mallar iflas ve icra takibinin dışında tutulur ve kiracılık sıfatı ancak yazılı izinle devredilebilir. Finansal kiralama sözleşmenizdeki riskleri değerlendirmek için tüketici hukuku sayfamıza göz atabilir, iletişim üzerinden bizi arayabilir veya mesaj gönderebilirsiniz.