Leasingle Kiralanan Malın Bakımı, Sigortası ve Hasarı Kime Ait? 6361 Sayılı Kanun m. 24

Finansal kiralama sözleşmesiyle bir araç veya makine kullanmaya başlayan kişinin en çok merak ettiği sorulardan biri, bakım, sigorta ve olası hasarın kimin sorumluluğunda olduğudur. Adi kira sözleşmesinde bakım ve onarımın büyük kısmı kiraya verene aitken, finansal kiralamada tablo tamamen değişir. 6361 sayılı Kanun’un 24. maddesi tarafların hak ve borçlarını özel biçimde belirler. Bu yazıda bakım, sigorta, hasar ve ayıp konusunda kiracı ile kiralayan arasındaki sorumluluk dağılımını anlatıyoruz.

Kiracının Zilyetlik ve Kullanma Hakkı

Kanun m. 24/1’e göre kiracı, sözleşme süresince finansal kiralama konusu malın zilyedi olup, sözleşmenin amacına uygun olarak her türlü faydayı elde etme hakkına sahiptir. Bu hak, kiracıya malı fiilen kullanma, işletme ve ondan yararlanma imkânı verir. Mülkiyet kiralayanda olsa da malın fiilî kontrolü kiracıdadır. Bu nedenle kiralayan, kiracının olağan kullanımına müdahale edemez; kiracı da malı üçüncü kişilere kullandırma gibi konularda sözleşme ve kanun hükümlerine uymak zorundadır.

İtinalı Kullanma Borcu

Kanun m. 24/2, kiracının finansal kiralama konusu malı sözleşmede öngörülen şart ve hükümlere göre itinayla kullanmak zorunda olduğunu belirtir. Bu borç, malın amacına uygun, üretici talimatlarına ve sözleşmedeki kullanım koşullarına uygun kullanılmasını kapsar. Örneğin bir aracın belirlenen kilometre sınırını veya ticari kullanım kısıtlamalarını aşmak, bir makinenin üretici tarafından öngörülen çalışma şartlarının dışında kullanılması itinalı kullanma borcunun ihlali olabilir. İhlal halinde kiralayan, sözleşmeyi feshetme veya zararın tazminini isteme haklarını kullanabilir.

Bakım ve Onarım Kiracıya Aittir

Kanun m. 24/3’e göre sözleşmede aksine hüküm yok ise kiracı, malın her türlü bakımından ve korunmasından sorumlu olup, bakım ve onarım masrafları kiracıya aittir. Bu, adi kiradan farklı bir düzenlemedir; çünkü adi kirada kiraya veren büyük onarım ve bakım masraflarına katlanır. Finansal kiralamada ise kiracı, malı fiilen kullanan ve ondan ekonomik fayda sağlayan taraf olduğu için bakım ve onarım külfetini de taşır. Periyodik bakım, yağ ve lastik değişimi, aşınma parçaları ve arıza onarımları kiracının sorumluluğundadır. Sözleşmede bakım paketleri veya kiralayan tarafından karşılanan bakım kalemleri kararlaştırılmışsa buna göre uygulanır.

Zorunlu Sigorta

Kanun m. 24/4, kiralama konusu malın sigorta ettirilmesinin zorunlu olduğunu belirtir. Malın kimin tarafından sigorta ettirileceği sözleşmede gösterilir; ancak sigorta primleri her halde kiracı tarafından ödenir. Uygulamada araç leasinglerinde kasko ve trafik sigortası, makinelerde ise makine kırılması ve yangın sigortası gibi poliçeler istenir. Sigorta poliçesinde genellikle kiralayan lehtar (sigorta bedelini alacak kişi) olarak gösterilir. Kiracı, sigorta yaptırmamışsa veya yenilemezse sözleşmeyi ihlal etmiş olur ve kiralayan sözleşmeyi feshedebilir. Sigorta konusunda genel bilgi için sigorta hukuku sayfasına bakabilirsiniz.

Hasar ve Ziyaı Sorumluluğu

Kanun m. 24/5, malın sözleşme süresi içinde hasar ve ziyaı sorumluluğunun kiracıya ait olduğunu düzenler. Bu sorumluluk, ödenen sigorta miktarının karşılanmayan kısmı ile sınırlıdır ve aşan kısım kiracı tarafından karşılanmak zorundadır. Yani mal hasar gördüğünde veya çalındığında sigorta bedeli ödenir; ancak bu bedel malın değerini veya sözleşmeden doğan alacağı karşılamazsa aradaki fark kiracıya yüklenir. Kiracı, malın mülkiyeti kiralayanda olduğu için tam hasar ve çalınma gibi durumlarda bile borcundan kolayca kurtulamaz. Ayrıca poliçe muafiyetleri ve kusur nedeniyle sigortacının tazminat ödememesi halinde de bu yük kiracıda kalır.

Ayıp Halinde Kiralayanın Sorumsuzluğu

Kanun m. 24/6’ya göre kiracının seçimi ve talebi üzerine üçüncü kişiden sağlanan malın ayıplı olmasından kiralayan sorumlu tutulamaz. Aynı hüküm, malın bizzat kiracıdan sağlanması halinde de uygulanır. Bu kural, finansal kiralamanın “kiracının seçimine dayalı” niteliğinin sonucudur. Kiralayan yalnızca finansmanı sağlar; malı seçen ve teknik olarak değerlendiren kiracıdır. Bu nedenle ayıp halinde kiracı, ayıplı maldan doğan haklarını satıcıya veya üreticiye karşı kullanmalıdır. Uygulamada kiralayanlar genellikle ayıp haklarını kiracıya devreder veya kiracının bu hakları kullanmasına izin verir. Sözleşmede bu konuya ilişkin hükümler dikkatle incelenmelidir. Ayıp hükümleri için ticari satım sözleşmesinde ayıplı mal yazısına da göz atabilirsiniz.

Malın Teslim Edilmemesi

Kanun m. 25’e göre finansal kiralama konusu malın, kiralayanın malın imalatçısı veya satıcısı ile zamanında sözleşme yapmaması veya gerekli ödemeyi zamanında yerine getirmemesi veya kiralayanın kusur ve ihmalinden kaynaklanan diğer sebepler ile kiracıya teslim edilmemesi hâlinde Türk Borçlar Kanunu’nun 123, 125 ve 126. madde hükümleri uygulanır. Yani kiralayanın kusuruyla teslim gerçekleşmezse kiracı, temerrüt hükümlerine göre ek süre verme, sözleşmeden dönme ve tazminat isteme haklarına sahip olur. Ayrıntı için finansal kiralamada malın teslim edilmemesi ve temerrüt yazısına bakabilirsiniz.

Sözleşmede Aksi Kararlaştırılabilir mi?

Kanun m. 24/3’ün başında “sözleşmede aksine hüküm yok ise” ifadesi yer aldığı için bakım ve onarım konusunda taraflar farklı bir düzen kurabilir. Örneğin kiralayanın belirli büyük onarımları üstlenmesi veya bakım paketinin bedele dâhil edilmesi mümkündür. Ancak sigorta zorunluluğu (m. 24/4) ve hasar sorumluluğu (m. 24/5) gibi hükümlerde de sözleşme özgürlüğü sınırlıdır; sözleşme kiracının aleyhine kanunun aradığı korumaları ortadan kaldıramaz. Hazır sözleşme formlarında kiracı aleyhine olan hükümler genel işlem koşulları denetimine tabidir.

Uygulamada Dikkat Edilecek Noktalar

Kiracı olarak şu noktalar önemlidir:

• Sözleşmede bakım ve onarım kalemlerinin kime ait olduğunu açıkça kontrol edin.
• Sigorta poliçesinin kapsamını, muafiyetlerini ve lehtarını öğrenin.
• Sigorta bedelinin malın değerini karşılayıp karşılamadığını değerlendirin.
• Kaza veya hasar halinde bildirim sürelerine uyun.
• Ayıp halinde satıcıya karşı haklarınızı kullanmak için kiralayanın izni veya devrini kontrol edin.
• Bakım kayıtlarını ve faturalarını saklayın.

Sık Yapılan Hatalar

• Bakım ve onarım külfetinin kiralayana ait olduğunu sanmak,
• Sigortayı yenilemeyi unutmak,
• Sigorta bedelinin borcu karşılamayacağını fark etmemek,
• Ayıp halinde yanlış muhataba başvurmak,
• Kaza bildirimini geciktirmek,
• Sözleşmedeki muafiyet ve sınırlamaları okumamak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir işletme finansal kiralama ile aldığı hafif ticari aracı bir kazada kullanılamaz hale getirir. Kasko poliçesi, aracın rayiç bedelini ödeyecektir; ancak sözleşmedeki kalan kira ve satın alma bedeli borcu rayiç bedelden yüksektir. Kanun m. 24/5 gereğince hasar sorumluluğu kiracıya ait olduğundan, sigortanın karşılamadığı fark kiracıdan istenir. İşletme, sözleşme imzalarken sigorta bedelinin borcu karşılayıp karşılamadığını kontrol etseydi bu sürpriz ortadan kalkabilirdi.

Sonuç

Finansal kiralamada bakım, onarım, sigorta primi ve hasar sorumluluğu kural olarak kiracıya aittir; ayıp halinde ise kiralayan sorumlu tutulamaz. Bu nedenle sözleşmenin risk dağılımı imzadan önce dikkatle incelenmelidir. Leasing sözleşmenizle ilgili risk ve sorumluluk değerlendirmesi için tüketici hukuku sayfamıza göz atabilir, iletişim sayfasından bize telefonla veya mesajla ulaşabilirsiniz.