Finansal Kiralama (Leasing) Sözleşmesi Nedir? Kira Bedeli, Mülkiyet ve Satın Alma Hakkı

Araç, makine, iş ekipmanı veya bir taşınmazı satın almak yerine kiralayarak elde etmek, birçok işletme ve kişi için cazip bir yöntemdir. Bu yöntemde taraflar çoğu zaman “leasing” olarak bilinen finansal kiralama sözleşmesi yapar. Sözleşmenin adı kira olsa da niteliği bir kira sözleşmesinden farklıdır ve hem mülkiyet hem risk dağılımı kendine özgü kurallara bağlanmıştır. 6361 sayılı Kanun bu sözleşmeyi ayrıntılı düzenler. Bu yazıda finansal kiralamanın tanımını, konusunu, bedelini, tescilini ve satın alma hakkını anlatıyoruz.

Finansal Kiralama Sözleşmesinin Tanımı

Kanun m. 18’e göre finansal kiralama sözleşmesi; kiralayanın, kiracının talebi ve seçimi üzerine üçüncü bir kişiden veya bizzat kiracıdan satın aldığı veya başka suretle temin ettiği veya daha önce mülkiyetine geçirmiş bulunduğu bir malın zilyetliğini, her türlü faydayı sağlamak üzere kira bedeli karşılığında, kiracıya bırakmasını öngören sözleşmedir. Tanımın merkezinde “kiracının talebi ve seçimi” vardır: kiralayan malı kendi tercihine göre değil, kiracının belirlediği özelliklere göre temin eder. Bu özellik, ileride göreceğimiz ayıp sorumluluğu dağılımını da belirler.

Sözleşmenin Konusu

Kanun m. 19’a göre sözleşmeye taşınır ve taşınmaz mallar konu olabilir. Bilgisayar yazılımlarının çoğaltılmış nüshaları hariç olmak üzere patent gibi fikrî ve sınai haklar bu sözleşmeye konu olamaz. Ayrıca bütünleyici parça veya eklenti niteliklerine bakılmaksızın asli niteliğini koruyan her mal tek başına finansal kiralama sözleşmesinin konusu olabilir. Uygulamada iş makineleri, üretim ekipmanları, araçlar, tıbbi cihazlar ve iş yeri gibi mallar leasing yoluyla edinilir.

Finansal Kiralama Bedeli

Kanun m. 20/1’e göre finansal kiralama bedeli ve ödeme dönemleri taraflarca belirlenir. Bedelin belirlenmesinde malın satın alma maliyeti, finansman gideri ve kiralayanın kârı gibi unsurlar etkili olur. Sözleşmede açıkça belirtilmek kaydıyla sözleşme konusu mal henüz imal edilmemiş veya kiracıya teslim edilmemiş olsa dahi, sözleşme tarihinden başlamak üzere kira bedelleri tahsil edilebilir. Sözleşmede aksi belirtilmediği takdirde, sözleşme konusu malın sözleşme tarihinden itibaren iki yıl içinde kiracıya teslim edilmesi zorunludur. Bu nedenle kiracı, bedel ödemeye başlamadan önce teslim tarihinin sözleşmede net biçimde yazılmasına dikkat etmelidir.

Sözleşmenin Şekli ve Tescili

Kanun m. 22/1, sözleşmenin yazılı veya uzaktan iletişim araçlarının kullanılması suretiyle mesafeli olarak ya da mesafeli olsun olmasın Kurulun yazılı şeklin yerine geçebileceğini belirlediği ve bir bilişim veya elektronik haberleşme cihazı üzerinden gerçekleştirilecek ve müşteri kimliğinin doğrulanmasına imkân verecek yöntemler yoluyla kurulacak şekilde düzenlenmesini öngörür. Aynı fıkraya göre taşınmaz mallara ilişkin sözleşmeler taşınmazın bulunduğu tapu kütüğünün şerhler hanesine, kendilerine mahsus özel sicili bulunan taşınır mallara dair sözleşmeler bu malların kayıtlı oldukları sicile tescil ve şerh olunur ve kiralayan tarafından ayrıca Birliğe bildirilir. Özel bir sicile kayıtlı olmayan taşınır mallara ilişkin sözleşmeler ise Birlik tarafından tutulacak özel sicile tescil edilir (m. 22/2).

Tescilin Sonucu

Kanun m. 22/5’e göre tescil veya şerhten sonra, üçüncü kişilerin finansal kiralama konusu mal üzerindeki ayni hak iktisapları kiralayana karşı ileri sürülemez. Bu hüküm, kiralayanın mülkiyet hakkını üçüncü kişilere karşı korur. Özel sicil herkese açıktır ve hiç kimse sicildeki bir kaydı bilmediğini ileri süremez (m. 22/3). Bu nedenle leasing konusu bir mal ikinci el olarak satın alınmadan önce, malın finansal kiralama kaydı bulunup bulunmadığı araştırılmalıdır. Kayıtlı bir malı, kiralayanın izni olmadan satın alan kişi iyi niyet iddiasında bulunamaz.

Mülkiyet Kiralayandadır, Satın Alma Hakkı Kararlaştırılabilir

Kanun m. 23/1’e göre finansal kiralama konusu malın mülkiyeti kiralayana aittir. Ancak taraflar sözleşmede, sözleşme süresi sonunda kiracının malın mülkiyetini satın alma hakkını haiz olacağını kararlaştırabilir. Bu satın alma hakkı, sözleşme süresince ödenen kira bedellerinin bir kısmının bedele mahsup edilmesi gibi ekonomik yapılarla birlikte kurgulanabilir. Tescile tabi taşınır mala ilişkin kiracı adına satın alma hakkının doğumundan itibaren otuz günlük süre içinde bu hakkın kiracı tarafından kullanılmaması ve malın kiralayana iade edilmemesi durumunda, sözleşmede bu husus kararlaştırılmış ve kiracıya tebligat yapılmışsa kiralayan tek taraflı olarak mülkiyeti devir işlemlerini yapabilir (m. 23/2).

Kiracının Zilyetliği ve Hakları

Kanun m. 24/1’e göre kiracı, sözleşme süresince finansal kiralama konusu malın zilyedi olup, sözleşmenin amacına uygun olarak her türlü faydayı elde etme hakkına sahiptir. Kiracı, sözleşmede öngörülen şart ve hükümlere göre malı itinayla kullanmak zorundadır. Bu haklarla birlikte kiracı, malın bakım ve korunmasından da sorumludur; ayrıntı için finansal kiralamada kiracının bakım, sigorta ve hasar sorumluluğu yazısına bakabilirsiniz.

Tüketici ve Küçük İşletme Açısından Dikkat Edilecekler

Finansal kiralama çoğunlukla ticari amaçlı yapılsa da, konut finansmanı kapsamında yapılan finansal kiralama işlemleri gibi bireyleri ilgilendiren türleri de vardır. Kanun m. 26/2, konut finansmanı kapsamında yapılan finansal kiralama işlemlerinde kiracıya malın zilyetliğini bir başkasına devretme konusunda ayrı bir esneklik tanır. Sözleşme imzalamadan önce şu noktalar kontrol edilmelidir:

• Kira bedelinin, faiz ve masraf bileşenlerinin ve toplam maliyetin açık yazılması,
• Malın teslim tarihi ve gecikme halinde kiracının hakları,
• Sigorta yükümlülüğü ve primlerin kim tarafından ödeneceği,
• Satın alma bedeli veya artık değerin sözleşmede önceden belirlenip belirlenmediği,
• Erken sona erdirme ve temerrüt halinde fesih koşulları,
• Vergi ve harç yükümlülükleri.

Tüketici işlemlerine ilişkin özel korumalar, tarafların tüketici sıfatı taşıması halinde ayrıca uygulanır. Bu nedenle sözleşmenin niteliği ve tarafların sıfatı baştan belirlenmelidir.

Finansal Kiralama ile Adi Kira Arasındaki Fark

Adi kira sözleşmesinde kiraya veren mülkiyeti elinde tutar ve kiracı yalnızca kullanma hakkı kazanır; kira süresinin sonunda mülkiyet geçişi olmaz. Finansal kiralamada ise kiracının talebi ve seçimi üzerine mal temin edilir, bakım ve hasar riski kiracıya yüklenir ve sonunda satın alma hakkı tanınabilir. Ayrıca finansal kiralamada kiralayanın ayıptan sorumluluğu kural olarak yoktur; kiracı ayıp iddialarını satıcıya karşı ileri sürer. Adi kiradaki bakım ve onarım borcu kiraya verene aittir ve bu fark tarafların risk dağılımını tümüyle değiştirir. Adi kira konusunda bilgi için kira sözleşmesinin devri ve alt kira yazısını inceleyebilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar

• Sözleşmeyi kira sanıp mülkiyet ve satın alma hakkının ayrıntılarını okumamak,
• Teslim tarihini ve gecikme sonuçlarını yazdırmamak,
• Toplam maliyeti (faiz, masraf, sigorta) hesaplamamak,
• Satın alma hakkını kullanma süresini kaçırmak,
• Tescil ve şerh kaydını kontrol etmeden leasing konusu bir malı ikinci elden satın almak,
• Erken bitirme koşullarını öğrenmemek.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir küçük işletme sahibi, bir tezgâh makinesi için finansal kiralama şirketiyle sözleşme yapar. Makinenin seçimini kendisi yapar ve şirket makineyi üreticiden satın alarak işletmeye bırakır. Sözleşmeye göre kirayı otuz altı ay ödeyecek ve sonunda makineyi bedelsiz devralma hakkına sahip olacaktır. Sözleşme özel siciline tescil edilir. İşletme, sözleşmenin sonunda satın alma hakkını kullanmazsa makineyi iade etmek zorundadır; kullanırsa mülkiyet kendisine geçer.

Sonuç

Finansal kiralama, kiralayanın malı kiracının seçimine göre temin edip zilyetliğini kiracıya bıraktığı; mülkiyetin kiralayanda kaldığı ve satın alma hakkının kararlaştırılabildiği bir sözleşmedir. Tescil ve şerh, üçüncü kişilere karşı önem taşır. Sözleşme imzalamadan önce bedel, süre, sigorta ve fesih hükümlerini dikkatle incelemek gerekir. Leasing sözleşmenizle ilgili değerlendirme için tüketici hukuku sayfamıza göz atabilir, iletişim sayfasından telefonla veya mesajla bize ulaşabilirsiniz.