İş Hanı, Sanayi Sitesi ve Ortak Çalışma Alanlarında İş Sağlığı ve Güvenliği Koordinasyonu

Bir sanayi sitesinde yan yana çalışan atölyeler, bir iş hanında farklı katlarda faaliyet gösteren ofisler veya tek bir şantiyede birlikte çalışan yüklenici firmalar… Bu ortak çalışma alanlarında bir işyerindeki tehlike, komşu işyerlerinin çalışanlarını da etkileyebilir. Yan atölyede çıkan yangın, kimyasal madde sızıntısı veya patlama, tüm yapıdaki çalışanları tehdit eder. 6331 sayılı Kanun bu nedenle işverenlere sadece kendi işyerini değil, ortak alanı paylaştıkları diğer işverenleri de düşünme yükümlülüğü getirir. Bu yazıda söz konusu koordinasyon yükümlülüğünü anlatıyoruz.

Aynı Çalışma Alanını Paylaşan İşverenlerin İş Birliği

6331 sayılı Kanun m. 23/1’e göre aynı çalışma alanını birden fazla işverenin paylaşması durumunda işverenler, iş hijyeni ile iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin uygulanmasında iş birliği yapar; yapılan işin yapısı göz önüne alınarak mesleki risklerin önlenmesi ve bu risklerden korunulması çalışmalarını koordinasyon içinde yapar; birbirlerini ve çalışan temsilcilerini bu riskler konusunda bilgilendirir. Bu hüküm, örneğin bir şantiyede birden fazla yüklenicinin çalıştığı, bir fabrikada asıl işveren ve alt işverenlerin birlikte bulunduğu veya bir alışveriş merkezinde farklı mağazaların aynı yapı içinde faaliyet gösterdiği durumlarda uygulanır. Amaç, her işverenin sadece kendi çalışanları için önlem alması yerine, ortak alanda birbirini etkileyen risklerin bütüncül biçimde yönetilmesidir.

İş Merkezleri, İş Hanları ve Sanayi Sitelerinde Yönetimin Rolü

Kanun m. 23/2’ye göre birden fazla işyerinin bulunduğu iş merkezleri, iş hanları, sanayi bölgeleri veya siteleri gibi yerlerde, iş sağlığı ve güvenliği konusundaki koordinasyon yönetim tarafından sağlanır. Yönetim, işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliği yönünden diğer işyerlerini etkileyecek tehlikeler hususunda gerekli tedbirleri almaları için işverenleri uyarır. Bu uyarılara uymayan işverenleri Bakanlığa bildirir. Bu düzenleme, site veya han yönetimine denetim ve uyarı görevi verir. Yönetim örneğin ortak yangın merdivenlerinin tıkanması, elektrik tesisatındaki ortak risk veya kimyasal madde depolama gibi konularda ilgili işverenleri uyarabilir. Yönetimin bu görevi ihmal etmesi, ortak alandaki güvenlik sorunlarını büyütebilir.

Bilgilendirme Yükümlülüğü

Bilgilendirme, koordinasyonun temel unsurlarından biridir. İşverenler birbirlerine ve çalışan temsilcilerine ortak alandaki riskler hakkında bilgi verir. Örneğin bir işletme yüksek gürültü, kimyasal buhar, yangın riski veya ağır kaldırma işi yapıyorsa, komşu işletmelerin çalışanları bu riskleri bilmelidir. Bilgilendirme yazılı yapılmalı ve kayıt altına alınmalıdır. Kanun m. 16’ya göre başka işyerlerinden çalışmak üzere kendi işyerine gelen çalışanlar için de işveren, bu çalışanların gerekli bilgileri almalarını sağlamak üzere işverenlerine bilgi verir. Bilgilendirme yükümlülüğü için çalışanların bilgilendirilmesi görüş alınması ve yetkili makama başvuru hakkı yazısına bakabilirsiniz.

Kurulların Koordinasyonu

Birden fazla işverenin aynı alanda bulunması ve bu işverenlerce birden fazla iş sağlığı ve güvenliği kurulunun oluşturulması halinde, işverenler birbirlerinin çalışmalarını etkileyebilecek kurul kararları hakkında diğer işverenleri bilgilendirir (m. 22/3). Bu hüküm, kurulların kendi başlarına izole kararlar almasını önler. Örneğin bir işyerinin kurulu vardiya düzenini değiştirme, bir tehlikeli maddeyi kullanma veya gece çalışma kararı alırsa, bunun komşu işyerleri üzerindeki etkileri paylaşılmalıdır. Asıl işveren ve alt işveren ilişkilerinde ise ayrıntılı koordinasyon kuralları bulunur. Kurul konusunda iş sağlığı ve güvenliği kurulu ve elli çalışan sınırı yazısına bakabilirsiniz.

Şantiyelerde Çoklu Yüklenici Durumu

Şantiye ortamı ortak çalışma alanı uygulamasının en yaygın örneğidir. Bir inşaat şantiyesinde kazıcı, betoncu, elektrikçi, tesisatçı ve cephe firmaları aynı alanda ve aynı anda çalışır. Her firmanın çalışması diğerini etkiler: yüksekten düşen malzeme alt katta çalışanı tehdit eder, elektrik hattı tesisatçıyı etkiler, vinç hareketi herkesi ilgilendirir. Bu durumda asıl işveren veya şantiye şefliği, ortak güvenlik planı hazırlamalı, iş programlarını koordine etmeli ve tüm yüklenicilerin uyması gereken kuralları belirlemelidir. Yüklenici çalışanlarına verilen eğitim ve bilgilendirme de bu planın parçasıdır. Alt işveren ilişkisi hakkında alt işveren taşeron ilişkisi ve muvazaa yazısına göz atabilirsiniz.

İhlal Halinde Sorumluluk

Ortak alanda koordinasyon yükümlülüğüne uymayan işveren, idari yaptırımlarla karşılaşabilir. Ayrıca bir kaza olursa, koordinasyon eksikliği kusur değerlendirmesinde dikkate alınır. Örneğin komşu işyerindeki tehlikeyi bilen ancak bilgilendirmeyen bir işveren, kaza halinde sorumlu tutulabilir. Kazanın tazminat davasında birden fazla işverenin müteselsil sorumluluğu gündeme gelebilir. İşverenlerin cezai sorumluluğu için iş kazasında işverenin cezai sorumluluğu yazısına bakabilirsiniz. Ayrıca çalışanların bu ortamda haklarını kullanma imkânı da korunmalıdır: ciddi ve yakın tehlike halinde çalışmaktan kaçınma ve işyerini terk etme hakları geçerlidir.

Yönetimin ve Kat Maliklerinin Sorumluluğu

İş hanı veya site yönetimi, ortak alan güvenliğinden sorumlu tutulabilir. Kat Mülkiyeti Kanunu ve yönetim planı hükümleri yönetimin bakım ve güvenlik sorumluluklarını düzenler. Yönetimin ortak yangın sistemi, acil çıkışlar ve elektrik tesisatı gibi ortak alanları bakımlı tutması gerekir. Bir işyerinin tehlikesinin diğer işyerlerine zarar vermesi halinde, komşuluk hukuku ve tazminat hükümleri de devreye girebilir. Yönetim işverenleri uyarmalı, uyarılara uyulmazsa Bakanlığa bildirmelidir.

Sık Yapılan Hatalar

• Ortak alandaki komşu işyerlerine riskleri bildirmemek,
• Şantiyede yüklenici koordinasyonunu ihmal etmek,
• Site yönetiminin uyarı görevini yerine getirmemesi,
• Ortak yangın çıkışlarını depo olarak kullanmak,
• Komşu işletmelerin çalışanlarına acil durum bilgisi vermemek.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir sanayi sitesinde bir atölye yanıcı kimyasalları yetersiz havalandırmalı bir depoda saklar. Site yönetimi bu durumu fark ederse işvereni yazılı uyarır; uyarıya uyulmazsa Bakanlığa bildirir. Yönetim uyarı yapmaz ve bildirmez. Bir gün çıkan yangın komşu atölyelere sıçrar. İncelemede hem atölye sahibinin hem de yönetimin koordinasyon yükümlülüğünü yerine getirmediği anlaşılır.

Sonuç

Aynı çalışma alanını paylaşan işverenler iş sağlığı ve güvenliği konusunda iş birliği yapmak, koordinasyon sağlamak ve birbirini bilgilendirmekle yükümlüdür; iş hanı ve site yönetimleri uyarı ve bildirim görevini üstlenir. Ortak alan güvenliği konusunda destek için iş hukuku sayfamıza bakabilir, iletişim üzerinden telefon veya mesajla bize ulaşabilirsiniz.