Boşanma Davası Sürerken Eş Yurt Dışına Çıkarsa Dava Devam Eder mi?

Boşanma davası açıldıktan sonra eşlerden biri işi, ailesi ya da başka bir nedenle yurt dışına gidebilir. Bazı kişiler bunu davadan kurtulmanın, bazıları ise davayı ertelemenin yolu sanıyor. Kısa cevabı baştan vereyim: Yurt dışına çıkmak boşanma davasını durdurmaz. Dava, mahkemede görülmeye devam eder. Değişen şey, tebligat ve duruşmaya katılma biçimidir. Bu iki başlıkta yanlış adım atmak, haklı olan tarafın bile ciddi hak kaybı yaşamasına yol açabilir.

Dava neden durmuyor?

Boşanma davası, kanunda yazılı şartlar oluştuğunda hâkimin karar vereceği bir yargılamadır. Taraflardan birinin ülkede bulunması bu yargılamanın ön koşulu değildir. Yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yerin mahkemesidir (TMK m. 168). Yurt dışına çıkan eşin Türkiye’de yerleşim yeri kalıp kalmadığı, diğer eşin yerleşim yeri ve eşlerin son altı aydan beri birlikte oturdukları yer bu belirlemede önemlidir. Konuyu daha ayrıntılı ele aldığımız boşanma davasında yetkili mahkeme yazısına bakabilirsiniz.

Yetki TMK m. 168’deki ölçüte göre belirlenir; dava açıldıktan sonra bir tarafın yurt dışına çıkmasının yetkiye etkisi dosyaya göre ayrıca değerlendirilir. Ancak yurt dışı unsur, usul bakımından başka sorular doğurur.

Dava dilekçesinin tebliği: en kritik adım

Dava dilekçesi mahkeme tarafından davalıya tebliğ edilir ve davalının iki hafta içinde cevap verebileceği tebliğ zarfında gösterilir (HMK m. 122). Davalı yurt dışındaysa tebligat o ülkeye yapılır. Yurt dışı tebligatı, Tebligat Kanunu’ndaki yurt dışına ilişkin özel hükümlere göre yürütüldüğü için yurt içi tebligattan belirgin biçimde uzun sürebilir. Hangi ülkeyle hangi kanalın kullanılacağı, o ülkenin uygulamasına bağlıdır; bu konuda ayrıntı vermek yerine yurt dışındaki eşe tebligat yazımıza yönlendiriyorum.

Davalı cevap dilekçesi verirken adı, soyadı ve adresinin yanında, davalı yurt dışında ise açılan davayla ilgili işlemlere esas olmak üzere yurt içinde göstereceği bir adresi de yazmak zorundadır (HMK m. 129). Bu adres, dava boyunca gelecek tebligatların ulaşacağı yerdir. Yurt içi adres göstermemek ya da değişikliği bildirmemek, tebligatların kaçırılmasına yol açar.

Cevap süresi iki haftadır; yurt dışından belge ve bilgi toplamak gibi nedenlerle cevabın bu sürede hazırlanması çok zor ya da imkânsızsa, davalı yine bu iki hafta içinde mahkemeye başvurarak bir defaya mahsus ve bir ayı geçmemek üzere ek süre isteyebilir (HMK m. 127). Süre geçtikten sonra yapılan ek süre talebi işe yaramaz. Davalı süresinde cevap vermezse davacının anlattığı vakıaların tamamını inkâr etmiş sayılır (HMK m. 128). Yani yurt dışındaki davalı cevap vermese de davacı iddiasını ispat etmek zorundadır; ama davalı kendi savunmasını ve delillerini ilk aşamada sunma imkânını yitirebilir.

Davacı yurt dışına çıkarsa

Davacının dava açtıktan sonra yurt dışına çıkması da davayı sona erdirmez. Ancak davacıdan duruşmaya katılması, harç ve masrafları karşılaması, tebligatları takip etmesi beklenir. Dilekçede adres ve kimlik bilgileri bulunmak zorundadır (HMK m. 119). Adres değiştiyse bunun mahkemeye bildirilmesi, tebligatların yanlış yere gitmesini önler. Vekil aracılığıyla davayı yürütmek bu bakımdan kolaylık sağlar; avukatla çalışmak yazısında bunun nasıl işlediğini anlattık.

Duruşmaya nasıl katılırsınız?

Mahkeme, taraflardan birinin talebi üzerine talep eden tarafın veya vekilinin, aynı anda ses ve görüntü nakledilmesi yoluyla bulundukları yerden duruşmaya katılmalarına ve usul işlemleri yapabilmelerine karar verebilir (HMK m. 149/1). Bunun için talebin açıkça yazılması, karşılığında hâkimin takdir etmesi gerekir. Uygulama ayrıntıları yönetmelikle belirlenir. SEGBİS ile duruşmaya katılım yazısında süreci ayrıca anlatıyoruz.

Anlaşmalı boşanmada ise kanun, hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesini şart koşar (TMK m. 166/3). Yurt dışındaki bir tarafın bu dinlenmeye ses ve görüntü nakli yoluyla katılıp katılamayacağı, mahkemenin değerlendirmesine ve HMK m. 149 uyarınca yapılacak işleme bağlıdır. Bu nedenle anlaşmalı boşanmada tarafın yurt dışında olması durumunda, mahkemeye önceden bilgi verip uygun yolu sormak gerekir.

Duruşmaya gelinmezse sonuç ne olur?

Usulüne uygun davet edilen tarafın geçerli bir özrü olmadan duruşmaya gelmemesi hâlinde, davetiyede bildirilen sonuçlar işler: yokluğunda duruşmaya devam edilir ve yapılan işlemlere itiraz edilemez (HMK m. 147/2 ve m. 150/2). İki taraf da gelmezse dosya işlemden kaldırılır; işlemden kaldırıldığı tarihten başlayarak üç ay içinde yenilenmeyen dava açılmamış sayılır; yenilenen dava, ilk yenilemeden sonra bir defadan fazla takipsiz bırakılırsa da dava açılmamış sayılır (HMK m. 150/5, 150/6). Yani uzun bir yurt dışı kalışı sırasında dosyayı kimsenin takip etmemesi davanın kaybına bile yol açabilir. Bu yüzden vekil atamak ya da en azından tebligat adresini canlı tutmak önem taşır.

Yurt dışındayken davayı vekille yürütmek

Yurt dışında bulunan taraf için en pratik çözüm, davayı vekil aracılığıyla yürütmektir. Vekille takip edilen davalarda, vekilin davaya vekâlet ehliyetine sahip olması ve usulüne uygun düzenlenmiş bir vekâletnamesinin bulunması dava şartlarındandır (HMK m. 114/1-f). Vekâletnamenin yurt dışında hangi usulle düzenleneceği, bulunduğunuz ülkeye göre farklılık gösterebilir; bu konuyu yurt dışından vekâletname düzenleme yazısında ayrıca anlatıyoruz. Önemli olan, vekâletnamenin davanın niteliğine uygun yetkiyi içermesidir; metni düzenlerken bu noktayı vekilinizle netleştirmeniz yerinde olur.

Vekil atamak, taraf olarak duruşmaya hiç gelmeyeceğiniz anlamına gelmez. Hâkim, bazı durumlarda tarafı bizzat dinlemek isteyebilir. Boşanmada ikrarların hâkimi bağlamaması ve hâkimin olguların varlığına vicdanen kanaat getirmesi aranması (TMK m. 184) nedeniyle, hâkim tarafı dinlemek isteyebilir. Böyle bir durumda ses ve görüntü nakli yoluyla dinlenme, HMK m. 149’daki imkânlarla mümkün olabilir. Tarafların serbestçe tasarruf edemeyecekleri dava ve işlerde ilgililerin bulundukları yerden dinlenmesine mahkeme resen de karar verebilir (HMK m. 149/3). Boşanma davaları uygulamada bu nitelikte kabul edilir; yine de bu imkânın kullanılıp kullanılmayacağı mahkemenin değerlendirmesine bağlıdır.

Tebligat adresi ve adres değişikliği

Yurt dışına taşınan taraf, davanın devamı süresince tebligat alabileceği bir yurt içi adres göstermelidir. Kanun, davalıya cevap dilekçesinde yurt içi adres göstermeyi açıkça öngörür (HMK m. 129/1-b). Davacı için de aynı mantık geçerlidir: Mahkemenin size ulaşabileceği bir adres bulunmazsa, duruşma davetiyeleri ya da ara kararlar size ulaşmayabilir. Bildirdiğiniz adrese usulüne uygun gönderilen davetiye size ulaşmamış olsa bile geçerli sayılabilir; bu durumda yokluğunuzda yapılan işlemlere itiraz etmeniz zorlaşır. Ayrıntıda hangi tebligat usulünün hangi sonucu doğuracağı Tebligat Kanunu hükümlerine bağlıdır ve her olayda ayrı değerlendirme ister.

Eşiniz yurt dışına gitmiş ve adresini vermiyorsa, mahkemeden adres araştırması yapılmasını isteyebilirsiniz. Bu araştırma sonuç vermezse tebligatın ilan yoluyla yapılması gündeme gelebilir; bunun için ilanen tebligat yazımıza bakabilirsiniz.

Geçici önlemler ve çocuklar

Boşanma davası açılınca hâkim, davanın devamı süresince gerekli olan barınma, geçim, mal yönetimi ve çocukların bakımı ile korunmasına ilişkin geçici önlemleri kendiliğinden alır (TMK m. 169). Bu önlemler, eşlerden birinin yurt dışına çıkmasıyla kendiliğinden sona ermez. Tedbir kapsamındaki yükümlülükler, ilgili karar değişmediği sürece devam eder. Çocuk eşlerden biriyle birlikte yurt dışına gidecekse ya da kişisel ilişki düzeni yurt dışındaki ebeveyne göre ayarlanacaksa, bu durum hâkimin önlem kararını gözden geçirmesi için gerekçe olabilir; hâkim çocukların menfaatini ön planda tutar. Çocuğun yurt dışına çıkarılması konusunda ayrıca çocuğun yurt dışına çıkması yazısına bakabilirsiniz.

Yurt dışına çıkmak terk sayılır mı?

Bu soru, davanın uzun sürmesi hâlinde sık gündeme gelir. Terk sebebiyle boşanma için ayrılığın en az altı ay sürmesi, devam etmesi ve hâkim veya noter tarafından yapılan ihtarın sonuçsuz kalması gerekir; ayrıca ihtardan sonra iki ay geçmeden dava açılamaz (TMK m. 164). Yurt dışına çıkmak, bu şartlar oluşmadıkça tek başına terk sayılmaz. Çıkışın çalışma, eğitim, sağlık gibi haklı bir sebebe dayanıp dayanmadığı ve eşin buna rıza gösterip göstermediği ayrıca değerlendirilir.

Bu yazı ilk derece mahkemesinde görülen dava içindir. Yabancı ülkede açılan davalar ve yabancı mahkeme kararlarının tanınması ayrı bir hukuki alandır; burada o ülkelerin hukuku hakkında ayrıntı vermiyoruz.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: Davacı eş, yurt içinde dava açtıktan iki ay sonra eşinin başka bir ülkeye taşındığını öğreniyor. Dilekçede gösterilen adres eski adres olduğu için tebligat iade ediliyor. Davacı yeni adresi mahkemeye bildirince tebligat yurt dışına çıkarılıyor; cevap süresi, tebligat davalıya yapıldığı gün işlemeye başlıyor. Davalı cevabında yurt içinde bir adres göstermezse sonraki tebligatlar için yeni zorluk doğuyor. Bu örnekte dava hiç durmuyor; ama her adım ek süre alıyor. Gerçek bir dosyada izlenecek yol ülkeye göre ve eşlerin durumuna göre farklılaşır.

Dava süresince nelere dikkat edilmeli?

Yurt dışında bulunmak, davanın takibini zorlaştırır ama imkânsız kılmaz. Bunun için bazı basit önlemler işe yarar. Mahkemeye güncel iletişim ve yurt içi tebligat adresini yazılı bildirin. UYAP üzerinden vekil aracılığıyla dosyayı düzenli kontrol edin. Duruşma tarihleri geldiğinde, katılamayacaksanız mazeret ve ses görüntü nakli talebini duruşmadan önce mahkemeye iletin. Belgelerinizi, yurt dışında düzenlenen evrak varsa, mahkemenin kabul edeceği biçimde hazırlayın; bu konuda hangi onay şartının arandığı belgenin geldiği ülkeye göre değişebilir ve ayrıca kontrol edilmelidir.

Bir diğer önemli nokta süre hesabıdır. Cevap süresi, dava dilekçesinin davalıya tebliğinden itibaren işlemeye başlar (HMK m. 127); tebligat tamamlanmadan süre de başlamaz. Bu yüzden davalının cevap vermemesi hâlinde bile önce tebligatın usulüne uygun yapılıp yapılmadığına bakılır. Usulsüz tebligat sonradan davanın sonucunu etkileyebilir; bu konuda usulsüz tebligat yazımıza göz atabilirsiniz.

Sık yapılan hatalar

• Yurt dışına çıkmanın davayı kendiliğinden bitireceğini düşünmek.
• Yeni adresi mahkemeye bildirmemek.
• Cevap süresini kaçırmak.
• Duruşmaya gelmeyi “zaten yurt dışındayım” diyerek ihmal etmek.
• Vekil atamadan uzun süre ülke dışında kalmak.

Yurt dışındaki bir dosyanız varsa

Kendi durumunuz, hangi ülkede olduğunuza, eşinizin adres bilgisine ve talep ettiğiniz sonuçlara göre değişir. Bu yüzden durumunuzu anlatmak için telefonla arayabilir ya da WhatsApp’tan yazabilirsiniz. İletişim sayfasından bize ulaşabilir, aile hukuku alanındaki çalışmalarımızı inceleyebilirsiniz.