Yabancı Mahkemenin Boşanmada Verdiği Velayet Kararı Türkiye’de Tanınır mı?

Yurt dışındaki bir mahkeme boşanmaya karar verirken çocuğun velayetini de düzenlemiş olabilir. Bu bölüm, yabancı ilamın diğer bölümleri gibi Türkiye’de otomatik hüküm doğurmaz; velayet kararının Türkiye’de kullanılabilmesi için tanınması gerekir. MÖHUK velayet için ayrı bir tanıma rejimi koymamıştır; boşanma kararındaki velayet hükmü de aynı tenfiz ve tanıma şartlarına tabidir. Türkiye’nin taraf olduğu milletlerarası sözleşme hükümleri ise saklıdır (MÖHUK m. 1/2).

Velayet Bölümü Neden Ayrı Düşünülür?

Bir boşanma kararı birden fazla hüküm içerebilir: evliliğin sona ermesi, velayet, kişisel ilişki, nafaka, tazminat ve mal paylaşımı. Kanun, mahkemeye ilamı “kısmen veya tamamen” tenfiz etme yetkisi verir (MÖHUK m. 56). Dilekçede de tenfizin hükmün bir kısmı için istenebileceği ve bu durumda hangi kısmın istendiği yazılır (m. 52). Bunlar birlikte okunduğunda şu sonuç çıkar: Velayet bölümü, boşanma bölümünden bağımsız biçimde değerlendirilebilir.

Bunun pratik önemi büyüktür. Evliliğin sona ermesi Türkiye’de sorun çıkarmadan tanınabilir; ama velayet bölümü bakımından çocuğun yararı, çağrılma ya da kamu düzeni açısından ayrı bir tartışma yaşanabilir. Mahkeme bir bölümü tanıyıp diğerini reddedebilir.

Tanıma Şartları Velayet İçin de Aynıdır

Tanıma, 58. maddeye göre yabancı ilamın tenfiz şartlarını taşıdığının tespitine bağlıdır ve karşılıklılık bendi uygulanmaz. Dolayısıyla velayet bölümü için aranan şartlar şunlardır:

• Karar, hükmü veren devletin kanunlarına göre kesinleşmiş olmalıdır (m. 50). Kesinleşme için kesinleşme şartı yazısına bakabilirsiniz.
• Karar, Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine girmeyen bir konuda verilmiş olmalı; ayrıca davalı itiraz ederse, dava konusu veya taraflarla gerçek bir ilişkisi bulunmadığı hâlde yetki tanıyan bir mahkemece verilmemiş olmalıdır (m. 54/1-b).
• Hüküm kamu düzenine açıkça aykırı olmamalıdır (m. 54/1-c).
• Karşı taraf o yerin kanunlarına göre yabancı mahkemeye usulüne uygun çağrılmamış, orada temsil edilmemiş ya da yokluğunda bu kanunlara aykırı biçimde hüküm verilmişse ve karşı taraf buna dayanarak itiraz ederse tanıma yapılmaz (m. 54/1-ç). Bu konuda yokluğunda verilen kararlar yazısı yardımcı olur.

Velayet kararlarında yetki ve çağrılma şartları tartışma konusu olabilir; çünkü çocuğun yaşadığı yer ile kararı veren mahkemenin bulunduğu yer farklı olabilir. Sonuç, dosyadaki belgelere bağlıdır.

Türk Hâkimi Çocuğun Yararına Nasıl Bakar?

Medeni Kanun’un 182. maddesi, mahkemenin boşanma veya ayrılığa karar verirken, olanak bulundukça ana ve babayı dinledikten sonra, ana ve babanın haklarını ve çocuk ile olan kişisel ilişkilerini düzenleyeceğini söyler. Velayet kendisine verilmeyen eşin çocukla kişisel ilişkisinin düzenlenmesinde çocuğun özellikle sağlık, eğitim ve ahlak bakımından yararları esas tutulur. Bu madde Türk mahkemesinin kendi kararında izleyeceği ölçütü gösterir.

Yabancı bir kararı tanırken Türk hâkimi davayı yeniden görmez; kararın tenfiz şartlarını taşıyıp taşımadığını inceler. Yine de çocuğun yararı, Türk kamu düzeninin bir parçası olarak değerlendirmeye girebilir. Kanun “açıkça” aykırılık aradığı için yabancı kararın Türk hukukundan farklı bir çözüm içermesi tek başına tanımaya engel değildir. Ölçüt için kamu düzenine aykırılık yazısını okuyabilirsiniz.

Uygulanacak hukuk bakımından da bir ayrım yapmak gerekir: Türkiye’de açılan bir boşanma davasında velayet ve velayete ilişkin sorunlar, eşlerin ortak millî hukukuna, yoksa ortak mutad mesken hukukuna, o da yoksa Türk hukukuna tabidir (MÖHUK m. 14/3). Bu kural Türk mahkemesinin hukuk seçimini belirler; yabancı mahkemenin kendi kararında hangi hukuku uyguladığı ise tanıma aşamasında esas olarak sorgulanmaz.

Velayet Kararı Tanındıktan Sonra Neler Değişir?

Tanıma kararı, velayet hükmünün Türkiye’de kesin hüküm veya kesin delil olarak kabul edilmesini sağlar ve resmî işlemlerde kullanılabilmesinin önünü açar. Ancak çocuğun durumu değişirse yeni olgulara göre Türkiye’de de başvuru mümkündür: Ana veya babanın başkasıyla evlenmesi, başka bir yere gitmesi veya ölmesi gibi yeni olguların zorunlu kılması hâlinde hâkim, kendiliğinden veya ana babadan birinin isteği üzerine gerekli önlemleri alır (TMK m. 183). Velayet değişikliği için velayet değişikliği davası yazısına bakabilirsiniz.

Çocukla kişisel ilişki veya çocuk teslimi konusunda yabancı kararda bir düzen varsa, bunun Türkiye’de zorla yerine getirilebilmesi için tanıma yetmez, tenfiz kararı gerekir (MÖHUK m. 50); tenfiz edilen ilam Türk mahkemesi ilamı gibi yerine getirilir (m. 57). Kişisel ilişki ve teslim kararlarının yerine getirilmesi, Türkiye’de 5395 sayılı Kanun’un 41/A maddesi ve devamında düzenlenen mekanizmaya bağlanmıştır.

Varsayımsal Bir Örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: Yurt dışında boşanan bir çiftin çocuğunun velayeti, yabancı mahkemece anneye verilmiştir. Anne çocukla Türkiye’ye döner. Okul kaydı sırasında kurum, velayet belgesini Türkiye’de geçerli bir belge olarak göstermesini ister. Anne, yabancı kararın tanınması için aile mahkemesine başvurur; ilamın onaylı örneğini, kesinleşme belgesini ve tercümeleri ekler.

Baba, yabancı mahkemeye usulüne uygun çağrılmadığını ileri sürerek itiraz eder. Mahkeme çağrı usulünü yabancı mahkemenin bulunduğu yerin kanunlarına göre inceler. Ayrıca kararın velayet bölümünün çocuğun yararına ilişkin Türk kamu düzenine açıkça aykırı olup olmadığına bakar. Sonuç, belgelere ve itirazın dayanağına göre değişir; peşinen bir yargıya varılamaz.

Hangi Mahkemeye Başvurulur?

MÖHUK m. 51 görevli mahkemeyi asliye mahkemesi olarak belirler; aile hukukuna ilişkin yabancı mahkeme kararlarının tanıma ve tenfizi ise aile mahkemelerinin görevleri arasında sayılmıştır (4787 sayılı Kanun m. 4), aile mahkemesi kurulmamış yerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar. Yetki bakımından istem, kendisine karşı tenfiz istenen kişinin Türkiye’deki yerleşim yeri, yoksa oturduğu yer mahkemesinden istenir (MÖHUK m. 51/2). Velayet kararının tanınmasında karşı taraf çocuğun diğer ebeveynidir; dolayısıyla onun Türkiye’deki adresi yetkiyi belirleyen etkenlerden biri olur. Karşı tarafın Türkiye’de adresi yoksa kanun, belirli mahkemeleri yetkili kılar.

Yabancı karara dayanılarak Türkiye’de idari bir işlem yapılacaksa, örneğin okul kaydı ya da nüfus işlemi gibi, aynı usul uygulanır (m. 58/3). Bu nedenle bir kurumun yabancı kararı doğrudan kabul etmemesi, onu mahkeme kararıyla desteklemeniz gereken bir işlem olabilir. Hangi kurumun hangi belgeyi aradığı, işlemin türüne göre farklılık gösterir; önce ilgili kurumun yazılı talebini almak gereksiz dava açmayı önleyebilir.

Yabancı Kararda Ortak Velayet veya Kişisel İlişki Düzeni Varsa

Bazı yabancı kararlar velayeti tek ebeveyne değil, her iki ebeveyne birlikte verir. Türk mahkemesi boşanmada ana ve babanın haklarını ve çocukla kişisel ilişkiyi düzenler (TMK m. 182). Yabancı kararın farklı bir model benimsemesi, tek başına kamu düzenine açık aykırılık anlamına gelmez; kanunun ölçütü “açıkça” aykırılıktır. Ortak velayet konusunda ayrıntılı bilgi için ortak velayet yazısına bakabilirsiniz.

Yabancı kararda kişisel ilişki düzenlenmişse, örneğin tatil ve hafta sonu görüşleri belirlenmişse, bu bölümün yerine getirilmesi isteniyorsa tanıma değil tenfiz talep edilmelidir. Tenfiz edilmiş bir kişisel ilişki düzenlemesine aykırılığın yaptırımı Türkiye’de Çocuk Koruma Kanunu’ndaki mekanizmalarla gündeme gelir; icra dairesi yolu bu konuda öngörülmemiştir. Bunun ayrıntısı için çocuk teslimine ve görüşme kararına uymamanın sonuçları yazısı var.

Kısmi Tanımayı Dilekçede Nasıl Kurarsınız?

Kısmi tanıma, mahkemeye “şu bölümü tanıyın, şunu istemiyorum” diyebilmenizi sağlar. Dilekçede hükmün hangi bölümleri için talepte bulunduğunuzu açıkça yazmak (m. 52) iki bakımdan yararlıdır. Birincisi, karşı tarafın itirazı yalnızca ilgili bölüme yönelir ve diğer bölümlerin tartışma konusu olması önlenir. İkincisi, mahkeme sadece talebiniz kapsamındaki bölümü inceler.

Buna karşılık, bütünüyle tanıma istiyorsanız ve bir bölüm şartları taşımıyorsa, mahkeme o bölüm bakımından istemi reddedip diğerlerini kısmen tanıyabilir; bu imkânı kanun açıkça verir (m. 56). Hangi yolun daha uygun olduğu, kararın içeriğine ve ne için kullanılacağınıza bağlıdır.

Sık Yapılan Hatalar

• Tanımanın velayet sorununu çözeceğini sanmak. Tanıma, yabancı kararı Türkiye’de geçerli kılar; çocuğun fiilen kimde kalacağına ilişkin çatışmayı kendiliğinden çözmez.
• Yalnızca boşanma bölümünü tanıtmak. Velayet de istenecekse dilekçede bunu açıkça yazın.
• Çocuğun yurt dışına götürülmesi meselesini tanıma ile karıştırmak. Bu konu ayrı kurallara tabidir; Lahey sözleşmesi yazısına bakabilirsiniz.
• Belge eksikliği. İlamın onaylı örneği, kesinleşme belgesi ve onaylı tercümeler zorunludur (m. 53).
• Kararı yeniden yargılatmaya çalışmak. Tanıma davası, velayet davasının yeniden görülmesi değildir.

Çocukla yurt dışına çıkma ve seyahat izni konularında boşanma sonrası çocuğun pasaport ve seyahat izni yazısı da faydalı olabilir.

Velayet Kararını Tanıtmadan Önce Hazırlık

Kararın tanınmasını istiyorsanız şu belgeleri hazırlamak işinizi kolaylaştırır: yabancı ilamın onaylı örneği ve onaylı tercümesi, kesinleştiğini gösteren belge ve tercümesi, tarafların kimlik ve adres bilgileri, çocuğun nüfus kaydı ve yaşadığı yeri gösteren belgeler. Bu belgeler hem tanıma dilekçesinin hem de mahkemenin çocuğun mevcut durumunu anlamasının temelidir.

Yabancı karar ile Türkiye’deki fiilî durum arasında fark varsa, örneğin çocuk karardan farklı bir ebeveynle yaşıyorsa, bunu dosyada açıkça ortaya koymak gerekir. Mahkeme tanıma kararında bu farkı çözmez; ancak çocukla ilgili ayrı başvurular gerekebilir.

Dosyanız İçin Neler Değerlendirilmeli?

Velayet kararının Türkiye’de tanınması, kararın kesinleşme durumuna, karşı tarafın çağrılma biçimine, yetki konusuna ve çocuğun şu anki durumuna göre değişir. Aynı belgeyle bile iki dosyanın seyri farklı olabilir. Bu yüzden kararın tamamına bakmadan genel bir sonuç söylemek doğru olmaz.

Durumunuzu telefonla arayarak ya da WhatsApp’tan yazarak anlatabilirsiniz. İletişim sayfasından bize ulaşabilir, genel çerçeve için aile hukuku sayfasına bakabilirsiniz. Bir sonuç vaat etmeyiz; belgelerinize bakarak izlenebilecek yolu birlikte netleştiririz.